Hoe houdbaar is het Strategisch Akkoord?

Op het moment dat ik dit schrijf, vrijdagmiddag, schuift het demissionaire kabinet ongemakkelijk aan tafel met de sociale partners in de Stichting van de Arbeid....

Lastenverzwaring, stijging van pensioenpremies, bezuinigingen op de WAO, het schrappen van Melkertbanen, het invoeren van 'efficiencykortingen': het is een waslijst van ellende waarmee de ploeg van Balkenende komt aanzetten. Waarom zouden de werkgevers en de werknemers eigenlijk meewerken aan een sociaal akkoord als tegenover hen een demissionair kabinet zit? Alleen als het Strategisch Akkoord, de basis van het kabinet-Balkenende, als dictaat van tafel gaat, lijkt me.

Ook in Balkenendes eigen CDA ligt het Strategisch Akkoord onder vuur. Drie prominente CDA-economen, Lans Bovenberg, Kees Koedijk en Sylvester Eijffinger vertellen in het nieuwe nummer van Christen-Democratische Verkenningen dat het Strategisch Akkoord 'een onnodig strak financieel-economisch korset' is. Maatschappelijke doelstellingen als onderwijs, zorg en veiligheid zullen daardoor moeilijk gehaald kunnen worden.

Het ongevraagde advies van het hooggeleerde CDA-trio aan Balkenende luidt: Voer weer een structureel begrotingsbeleid in plaats van een tekortenbeleid. Start meteen een operatie Deregulering en Ontbureaucratisering Collectieve Sector en pak de bureaucratie en verstarrende regelgeving veel harder aan. Geef beslist prioriteit aan het oplossen van maatschappelijke problemen en laat het financieringstekort dan maar tot een half of zelfs één procent oplopen. Laat elk van de ministers een beperkt aantal concrete doelen stellen waarop zij willen worden afgerekend.

Aflossen van het tekort in één generatie dient volgens de CDA-economen geen enkel economisch doel. Het Stabiliteitspact van de EU biedt ruimte voor een structureel begrotingsbeleid dat koerst op een trendmatige groei van 2,5 procent.

Wat betreft de paniek over de pensioenen, bevelen de CDA-economen aan kalm te blijven. De financierbaarheid van pensioenen moet worden vergroot door over te stappen op de middelloon-systematiek (in plaats van het dure eindloonstelsel dat nu geldt). Bovendien moeten de pensioenfondsen veel professioneler en transparanter worden bestuurd, met inspraak van de gepensioneerden zelf. De drie pleiten voor een groot Sociaal Akkoord dat de nieuwe regering zou moeten sluiten met werkgevers, werknemers en gepensioneerden.

Wat betreft de deregulering en de vraagsturing in de zorg is het nu of nooit, menen Bovenberg, Koedijk en Eijffinger. Een beetje smeerolie doet wonderen. Want er moet meer vrijheid komen, ook voor universiteiten om zelf collegegeld vast te stellen. Er moet een cultuur van afrekenen komen. In de zorg was Bomhoff goed begonnen, meent het trio. Maar een fundamentele keuze wat de kerntaken zijn en waarvoor men zich moet bijverzekeren, werd in het Strategisch Akkoord uit de weg gegaan.

Reorganisatie van de publieke sector, opvoering van de arbeidsproductiviteit en het motiveren van de publieke dienstverleners is veel belangrijker dan zo snel mogelijk de staatsschuld aflossen. Een groot Sociaal Akkoord schept de zekerheid en de solidariteit die nodig is om Nederland weer sterk en sociaal te maken.

Balkenende koos het afgelopen weekend voor de strategie van de polarisatie. Het Strategisch Akkoord en samenwerking met de VVD maakte hij tot inzet van de Kamerverkiezingen. Daarmee maakte hij zich onnodig kwetsbaar en legde hij een hypotheek op het Najaarsoverleg. Als dat mislukt, gaat het met zijn prestige snel bergafwaarts. De meerderheid die CDA en VVD nodig hebben, om samen door te gaan, moet nog wel veroverd worden.

De kandidaat-lijsttrekkers van de Partij van de Arbeid koersen op een alternatief: een centrum-links kabinet van CDA, PvdA en (eventueel) GroenLinks.

Overigens moet de PvdA nog wel wat huiswerk overdoen. Ze kunnen daarbij leren van Bovenberg, Koedijk en Eijffinger. Waarom niet de reorganisatie, de ontbureaucratisering en deregulering, kortom de verbetering van de publieke dienstverlening, als hoofdthema genomen? Het was één van de betere ideeën van de vorige lijsttrekker, Ad Melkert.

Adri Duivesteijn, tweede man van de PvdA-fractie, heeft een goeie raad aan de PvdA: lees de rapporten van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA (waaraan de drie economen belangrijke bijdragen leverden). Wie met die partij wil regeren, moet inhoudelijk aansluiten bij goede ideeën. Zeker als daarmee een alternatief voor het Strategisch Akkoord van Balkenende I binnen het politieke bereik komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden