Vijf vragen overSchuldigverklaring Harvey Weinstein

Hoe historisch is de veroordeling van Harvey Weinstein?

De schuldigverklaring van Harvey Weinstein heeft ‘de loop van de geschiedenis van de strijd tegen seksueel geweld veranderd’, aldus de officier van justitie van New York na de veroordeling van Weinstein. Is dat zo? En wat hebben slachtoffers van andere belagers daaraan?

The Silence Breakers, een groep vrouwen die zich uitspraken over het wangedrag, viert de veroordeling van Weinstein. Beeld REUTERS

Cyrus Vance, officier van justitie van New York, gebruikte grote woorden na de veroordeling van filmproducent Harvey Weinstein. Vlak nadat de jury Weinstein schuldig had verklaard aan aanranding en verkrachting (de rechter bepaalt op 11 maart de strafmaat: minimaal vijf jaar, maximaal 29 jaar) stelde Vance dat acht vrouwen –  zes getuigen en twee openbaar aanklagers – ‘de loop van de geschiedenis van de strijd tegen seksueel geweld hebben veranderd’. Door de uitspraak is ‘een nieuw landschap ontstaan voor slachtoffers van seksueel misbruik’, juichte Vance.

Is de uitspraak tegen Harvey Weinstein inderdaad een historisch keerpunt?

Vance heeft misschien gelijk, maar hij heeft allereerst een belang. De officier van justitie kon een succes goed gebruiken. In 2015 had hij namelijk nog geweigerd om Weinstein te vervolgen, toen actrice Ambra Battilana Gutierrez aangifte deed tegen de Hollywood-producent en zelfs een geluidsopname kon overhandigen waarop Weinstein toegeeft haar tegen haar zin te hebben betast. 

Vance kreeg het verwijt voor de macht, het vermogen en de dreigementen van Weinstein te zijn gezwicht. Zelf hield hij vol dat Gutierrez’ zaak weinig kans maakte. Pas onder druk van de wereldwijde #MeToo-beweging, die opkwam na de onthulling in 2017 in The New York Times en The New Yorker dat Weinstein decennialang tientallen actrices en medewerkers van zijn productiebedrijf seksueel had geïntimideerd, werd Weinstein in New York – voor twee andere zaken – voorgeleid.

Die twee zaken werden wel kansrijk bevonden?

Nee, dat is het opmerkelijke. Bij deze twee zaken – van de productie-assistent Miriam Haley, die stelde dat Weinstein haar in 2006 tot orale seks had gedwongen, en de actrice Jessica Mann, die Weinstein beschuldigde van een verkrachting in 2013 – was geen forensisch bewijs, er was niet onmiddellijk aangifte gedaan, er er waren geen getuigen. Sterker: de slachtoffers hielden na de aanranding en de verkrachting vriendschappelijk én seksueel contact met Weinstein, zo bleek tijdens het proces. Beide vrouwen waren daar eerlijk over. Dat het openbaar ministerie toch bereid was zo’n complexe zaak in behandeling te nemen, is heel ongebruikelijk en gold als vrij riskant.

Wat stond er op het spel?

Een riskante zaak kan bij een overwinning een grote sprong voorwaarts betekenen, maar bij verlies een fikse stap achteruit. Voor dat laatste vreesden veel openbaar aanklagers in New York, stellen Jodi Kantor en Megan Twohey, de twee journalisten die Weinstein in 2017 ontmaskerden, in The New York Times-podcast The Daily. Juristen vreesden dat vrijspraak in het Weinstein-proces toekomstige rechtszaken zou ondermijnen en een opsteker zou zijn voor de tegenbeweging van #MeToo, verpersoonlijkt door Weinsteins belangrijkste advocaat, Donna Rotunno. Zij stelt dat #MeToo is doorgeschoten, dat vrouwen die vrijwillig seks hebben achteraf kunnen roepen dat het aanranding of verkrachting is geweest en dat dan juist mannen de slachtoffers zijn.

Wat is er gewonnen?

Met haar uitspraak erkent de jury de complexiteit van seksueel geweld: dat het niet alleen gebeurt door vreemden in donkere steegjes, maar ook binnen (professionele) relaties, dat slachtoffers zich soms toch genoodzaakt kunnen voelen contact te houden met hun belager, en dat het voorkomt dat ze niet of pas laat over het gebeurde met anderen praten. Deze visie kan door de uitspraak juridisch en maatschappelijk meer ingeburgerd raken. Het Weinstein-proces laat bovendien zien dat het recht uiteindelijk ook geldt voor rijke, machtige mannen, die hun slachtoffers het zwijgen dachten te kunnen opleggen met intimidatie of geldsommen.

Een historisch keerpunt?

Het valt inderdaad te verwachten dat het Weinstein-proces openbaar aanklagers aanmoedigt complexe seksuele misdrijven voor de rechter te brengen – en juryleden om genuanceerder naar de slachtoffers te kijken. Toch is het niet waarschijnlijk dat er nu veel meer daders zullen worden berecht. Er zijn voor slachtoffers nog altijd heel veel – emotionele en juridische – hordes te nemen (van aangifte tot proces-verbaal tot rechtszaak tot uitspraak). In de meeste gevallen van seksuele intimidatie of mishandeling komt het nooit tot een formele aanklacht, laat staan een rechtszaak, schrijft Suzanne Goldberg, hoogleraar rechten aan de Columbia University, in The Washington Post. De schaamte over seksueel misbruik en de angst voor wat er gebeurt als je er het er niet bij laat zitten, zijn nog altijd groot, blijkt uit recente studies.

‘Het mag verrassend klinken in de nasleep van het Weinstein-proces’, stelt Goldberg. ‘Maar de oplossing ligt niet in de eerste plaats in het opsluiten van daders of het ontslaan van belagers (…). We zullen buiten het recht om – in het onderwijs, op de werkvloer en elders – op een veel fundamenteler niveau moeten bepalen wat instemming en gelijkheid betekenen.’

Lees ook

#MeToo-beweging juicht om geslaagde ‘test’: Harvey Weinstein schuldig bevonden
Het wordt algemeen gezien als een testcase in de poging invloedrijke mannen verantwoordelijk te stellen voor seksuele intimidatie op de werkvloer. En die blijkt succesvol: filmbons Harvey Weinstein is schuldig bevonden en moet in de gevangenis de strafeis afwachten.

Column Stephan Sanders: Kijk naar Harvey Weinstein, huiver over wat hij deed, maar ontken niet dat hij voor honderd procent tot onze soort behoort. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden