Hoe Hillary het ijs probeert te breken

Veel mensen hebben 'gewoon' een hekel aan haar. Ze haalt dan ook alles uit de kast om aardig over te komen.

Bill en Hillary Clinton doen een ballonnenspelletje met running mate Tim Kaine en zijn vrouw Anne Holton. Beeld epa

Als Hillary Clinton op het scherm verschijnt, stopt Keith McHenry abrupt met praten en kijkt naar haar. Hij staat met oude vrienden in een kroeg in Philadelphia, waar op twee tv's de acceptatiespeech te zien is van de allereerste vrouwelijke presidentskandidaat, die tien kilometer zuidelijker de Democratische Conventie toespreekt. Alle bezoekers kijken: dit is zo groot als de Super Bowl. Er wordt gejuicht en geklapt, maar niet door McHenry. 'Ik mag haar gewoon niet.'

'Ik vertrouw haar gewoon niet'

McHenry (45) is een redelijke man, een makelaar die hier in Philadelphia goed oog heeft voor buurten in opkomst. Zijn vrienden zijn Democraten, ze kennen elkaar al sinds hun studietijd. Hij heeft een hekel aan Donald Trump, die hij gevaarlijk noemt. John Kasich, dat was zijn man geweest, zegt hij, de meest gematigde van alle Republikeinse kandidaten. En als Joe Biden kandidaat was, zou hij op hem stemmen. Maar Hillary? 'Nooit. Ik vertrouw haar gewoon niet.'

'Gewoon' is het woordje dat in bijna elke negatieve reactie opduikt. Het is een reflex. 'She just pisses me off.' Clinton is een van de meest ongeliefde presidentskandidaten in de Amerikaanse geschiedenis. Alleen Trump gaat haar voorbij. Maar die vraagt er ook om - hij zet mensen expliciet tegen elkaar op, en tegen zichzelf, met zijn campagne in de ik-vorm. Clinton daarentegen probeert juist iedereen bij elkaar te houden, en heeft het altijd over 'wij'. Het helpt haar niet: veel mensen willen niets met haar te maken hebben.

Beeld afp

Kille kritische blik

Dat is niet nieuw. Al in 1996 verscheen in het tijdschrift The New Yorker een artikel met de kop Hating Hillary. Het was een lange zoektocht, waarin ook de toenmalige First Lady zelf mocht speculeren over de redenen van die hekel. 'Ik doe mensen kennelijk denken aan hun schoonmoeder of hun baas of zoiets', zei ze toen.

Een deel van de verklaring zat destijds in haar rechtlijnigheid. 'Ze komt op me over als een soort moralistische progressieveling met een blinde vlek voor daden die in haar eigen belang zijn', zei de Republikein Bill Kristol. 'Die ziet ze niet, terwijl ze wel met haar kille kritische blik kijkt naar de niet helemaal perfecte daden van anderen.'

Clinton is inderdaad zo'n typische idealist die al sinds de jaren zeventig goed probeert te doen, als advocaat en als voorvechter van vrouwen en kinderen en zwarte Amerikanen. Daardoor, zeggen getrouwen, vergat ze nogal eens de mensen om haar heen. Ze is geen sociaal dier, erkende ze zelf. 'Ik had niet zoveel tijd om te socializen. Ik denk dat dat een van de redenen is dat mensen zich afvragen: Wie is zij? We kennen haar niet.'

Beeld ap

Carrièrejager

Het rare is: terwijl haar toen dus werd verweten een stijve moralist te zijn, wordt ze nu beschuldigd van flexibel opportunisme. De rode draad die door die tegenstelling heen loopt: dat ze simpelweg een carrièrejager is. McHenry: 'Ze zit daar alleen voor zichzelf.'

De mensen die haar wel kennen, vinden haar grappig, spontaan, ondeugend, iemand die kan lachen met een gulle diepe lach - maar dat beeld heeft Clinton heel goed afgeschermd van de media en de rest van de wereld. 'Als er iets is dat ik anders zou doen, dan is het dat ik mijn privacy-grenzen anders zou leggen, zodat ik mensen een beter idee kan geven van wie ik ben en wat ik doe', zei ze twintig jaar geleden al.

Er is niets veranderd. In haar toespraak donderdag, twee decennia later, erkende ze wederom die zwakke plek. 'Gedurende al die jaren in publieke dienst, is de 'dienst' me altijd makkelijker afgegaan dan het publieke deel daarvan.'

Beeld epa

Spitten in haar privéleven

Het is ook niet voor niets dat haar afkeer van de openbaarheid juist is gegroeid. Sinds de jaren negentig spitten door conservatieven gefinancierde onderzoeksjournalisten door elk perkje van haar privéleven, op zoek naar schandalen en misstanden. Soms kwamen ze wat tegen (vermeende corruptie rond Whitewater), soms leek dat alleen maar zo (de zelfmoord van een medewerker zou moord zijn geweest). Ze sloot zich steeds verder af, waardoor de schijn van geheimzinnigheid groeide, met als climax de e-mailaffaire: in haar pogingen haar privécommunicatie uit de schijnwerpers te houden, heeft ze ook haar publieke communicatie, in haar tijd als minister van Buitenlandse Zaken, privé gemaakt. Zo is het verstoppen zelf het schandaal geworden.

Daarbij komt haar gebrek aan retorisch talent. Clinton is geen makkelijk causeur, zoals haar man, en geen vurig redenaar, zoals Obama. Ze is serieus en professioneel, en neemt graag haar toevlucht tot beleidsplannen, die ze, omdat ze wel degelijk emotie wil tonen, soms met schelle stem de zaal in schreeuwt. Enig seksisme speelt bij de beoordeling van haar redenaarskwaliteiten ook een rol: als mannen schreeuwen tonen ze emotie, als vrouwen schreeuwen zijn ze hysterisch.

Donderdag sprak ze beheerst en enigszins vlak, en trachtte niet te bombastisch over te komen in een speech die hoe dan ook historisch was. 'Een defensieve toespraak', aldus de Democraten in de kroeg. 'Dit is het maximaal haalbare voor haar. Geen gekke dingen doen, defensief spelen, de voorsprong verdedigen die Obama en Biden al hebben genomen, door te vertellen dat ze wel degelijk te vertrouwen is.'

Commentaar

'Voor Hillary begint de échte strijd nu pas', schrijft Hans Wansink in zijn commentaar.

Beeld reuters

'Crooked Hillary'

Want aan dat wantrouwen zal ze met geen mogelijkheid zelf kunnen ontsnappen. 'Crooked Hillary' heeft fouten gemaakt, gelogen ook, maar zij krijgt ook leugens en fouten aangewreven die haar schuld niet zijn. Toen zij afgelopen najaar ondervraagd werd over de gevallen ambassade in Benghazi, triomfeerde zij en leek het alsof niet zij maar haar ondervragers in de beklaagdenbank hadden gezeten, schreef Jay Bookman van The Atlanta Journal. Maar het resultaat was averechts. 'Ze waren tekortgeschoten, en ze wisten het. Ze haten haar op dezelfde manier als Wile E. Coyote de Road Runner haat.'

Toch is er hoop voor Clinton. Een succesvol presidentschap, schrijft Elaine Kamarck in het boek Why Presidents Fail, bestaat uit drie vaardigheden: beleid, communicatie en de uitvoering. Campagnes daarentegen bestaan alleen uit communicatie. Eenmaal president kan ze doen wat ze goed kan.

En dan blijken mensen haar ineens minder te haten. Toen ze campagne voerde voor de Senaat, werd ze maar door 49 procent van de kiezers gewaardeerd. Toen ze senator was, steeg dat naar 60 procent. Ze ging weer onder 50 procent tijdens de vorige presidentscampagne, maar steeg naar 66 procent als minister. Clinton moet niet iets willen, Clinton moet iets doen.

Beeld afp

Wat gaat First Gentleman doen?

Viel Bill Clinton in slaap tijdens de acceptatietoespraak van zijn vrouw? Op beelden is te zien hoe zijn oogleden ver naar beneden hangen, terwijl hij met zijn kin op zijn gevouwen handen steunt. Naast hem kijkt vice-presidentskandidaat Tim Kaine hem even bezorgd aan, en achter hem lijkt iemand hem te porren.

Het korte fragment geeft geen uitsluitsel, maar conservatieve media wisten er wel raad mee: zelfs Bill vond de toespraak van Hillary Clinton dodelijk saai, schreven ze. 'Het lijkt erop dat de toeschouwers thuis niet als in enige in diepe slaap vielen door Hillary's doffe speech', schreef website Truthfeed.

Bill Clinton is wel eerder in slaap gevallen tijdens belangrijke toespraken, dus zo bezien is er niets veranderd. Maar duidelijk dat de oud-president ouder is geworden. Hij praat wat langzamer, hij is wat minder energiek, en stond tijdens verkiezingsbijeenkomsten de afgelopen maanden soms met open mond enigszins onthecht schuin achter zijn vrouw te klappen - alsof hij zijn gedachten er niet helemaal bij kon houden.

Zijn toespraak dinsdag, op de Republikeinse Conventie in Philadelphia, werd in de zaal met gejuich ontvangen: Bill is nog steeds een populaire Democratische grootheid. Hij bracht een eindeloze ode aan zijn grote liefde (ook al deelde hij die soms met kleinere liefdes), om Hillary het menselijke gezicht te geven dat zo veel kiezers missen.

Maar tegelijkertijd deed de man op het podium met zijn zuidelijke accent denken aan een gepensioneerde tabaksboer, die met nostalgische verhalen de kinderen uit de buurt vermaakt. Wat gaat hij als First Gentleman, of First Husband, of First Guy, straks doen in het Witte Huis?

Volgens adviseurs van Hillary zal hij niet gaan aanzitten bij kabinetsvergaderingen, of tijdens crises in de Situation Room, en krijgt hij misschien niet eens een kantoor in de presidentiële westelijke vleugel van het Witte Huis, schreef The New York Times deze week. Dit om niet de indruk te wekken dat hij over haar schouders meekijkt.

Maar Bill moet wel wat te doen krijgen, anders verzint hij zelf iets. Tijdens de presidentsrace van 2008 hielden medewerkers van Hillary hem zo ver mogelijk weg van de campagne, maar toen begon Bill ineens hard uit te halen naar Barack Obama. En in deze campagne stond hij ineens met openbare aanklager Loretta Lynch op het asfalt van het vliegveld, een paar dagen voordat zou blijken dat Hillary niet vervolgd zou worden voor het e-mailschandaal.

Hillary heeft regelmatig gezegd dat Bill voor haar een belangrijk klankbord is, maar of dat in een formele rol gaat worden gegoten is nog onduidelijk. Bill is zich aan het inlezen in de laatste economische stand van zaken, en zou economisch adviseur kunnen worden. 'Het gevaar is dat hij zich te veel gaat bemoeien met het beleid van zijn vrouw, om zijn eigen politieke nalatenschap veilig te stellen', zei David Gergen, een voormalige presidentiële adviseur, tegen The New York Times.

Misschien moet hij iets heel anders gaan doen. De First Gardener, bijvoorbeeld. Knikkebollen kan dan altijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden