Hoe het zit met de hoofddoekColumn Nausicaa Marbe

Maar weer eens over de hoofddoek, lang niet gedaan. Lees net dat de Amsterdamse VVD in crisis verkeert omdat een partijlid in de gemeenteraad opdook met een grauwe onderbroek op z'n hoofd - of was het een dweil? Solidariteit anno 2011. Dit uit protest tegen Jeanine Hennis-Plasschaert die een ontspannen debat begeert over de scheiding van kerk en staat en de onwenselijkheid van hoofddoeken bij ambtenaren met een publieksfunctie. Tja, ontspannen. De meningen zijn zo verdeeld en de emoties zo hoogoplopend, dat de spanning al voor het debat te snijden is.


Er kleeft zo langzamerhand een ranzige smaak aan deze discussie. Waarom zou een 'hoofddoekje' achter de gemeentebalie niet geloofsneutraal in haar handelen zijn? Op tal van plekken vertrouwen we vrouwen met hoofddoek ons meest kostbare bezit toe: onze kinderen of hoogbejaarde ouders, onze gezondheid. Op de crèche, op school, in ziekenhuis, apotheek en bejaardentehuis gaan we er niet van uit dat de vrouw met hoofddoek, aangetast door godsdienstwaanzin, het ergste met ons voor heeft. En bij de overheid ligt dat anders? Hoe ver moet de hoofddoek verstopt worden opdat bij de klant geen shariaverdenking opkomt?


Het is onwenselijk dat de scheiding van kerk en staat en de positie van de islam in Nederland vaak behandeld worden als symbolische of futiele kwesties. De een vindt dat als de hoofddoek bij het loket verdwijnt, de neutraliteit van de overheid hersteld is. De ander beweert juist dat alle drukte rond de hoofddoek stupide is: het gewraakte ding is maar een lapje stof.


Kortzichtige uitersten. Dat de hoofddoek zomaar een lapje is, is de riedel van de leuteraar die meepraat zonder na te denken. Er zijn culturen waarin vrouwen die dat 'lapje' niet dragen vermoord worden. Die mentaliteit houdt niet op bij de grens, de hoofddoekterreur migreert wereldwijd en de angst voor straf kan in Osdorp even beklemmend zijn als in Kabul. De hoofddoek is ook een solide uiting van geloof en identiteit. Of een provocerend statement, zoals vlak na 11 september 2001, toen veel vrouwen die gingen dragen als anti-westers protest. De hoofddoek ís beladen.


Wat de geloofsneutrale overheid betreft: dat alle ophef juist door de islamitische hoofddoek is ontstaan, bewijst dat deze zaak om iets breders gaat dan enkel 'religieuze symbolen'. Bijna niemand zeurt over de keppels en kruisen die in deze discussie ook opduiken. Wél ziet het merendeel van de bevolking in de islam een geloof dat eerder met terrorisme dan met democratie te maken heeft. Je kunt het blijven ontkennen of nuanceren, in wezen komt de communis opinio hierop neer: de islam is van de gezellige buurman, maar niet van mij. Die buurman moet zijn grenzen en plaats kennen, hij is hier niet de baas. Zo duidelijk spreekt de onderbuik, die niet reageert op gunstige ervaringen, maar op fanatisme en agressie. Een overheid die coulant is tegenover ambtenaren die hun hoofddoek niet willen afdoen, wordt gezien als een overheid die capituleert, die de migrant die zich niet aanpast hier de boel laat overnemen. Het multiculturele drama in de rebound.


Maar het grootste drama achter deze preoccupatie met de symboliek van de scheiding van kerk en staat, is dat de burger de overheid niet meer in staat acht haar neutraliteit daadwerkelijk - dus niet enkel cosmetisch - te behouden. Niet een willekeurige gelovige achter een loket is het probleem, maar het geloof van de burger dat de overheid zo'n vrouw meer kansen, meer coulantie, meer bescherming, kortom meer macht biedt vanwege haar geloof - uit politieke correctheid of overijverige positieve discriminatie. Hier wordt een groter ongenoegen zichtbaar dat zich loszingt van religies: de desillusie van de burger die zijn overheid niet meer in staat acht kundig te oordelen, fouten te herkennen, die te herstellen en te voorkomen. Op alle terreinen.


Hadden we anders kunnen verwachten? Na eindeloos veel voorbeelden van onbestraft ondeugdelijk beleid, corruptie, kolossale geldverspilling, promotie van wanbestuurders en decennia van sympathie en subsidiëring van religieuze orthodoxie? Nee. Een overheid die faalt in haar simpele rechtvaardigheidshygiëne kweekt nu eenmaal wantrouwige burgers. Ook wat de islam betreft, hebben ze geen vertrouwen dat de staat beseft wat onder godsdienstvrijheid valt en wat onder misbruik daarvan.


Het wegpoetsen van de hoofddoek verandert hier niets aan. Dat begeerde debat over de scheiding van kerk en staat moet vooral niet verzuimen ook de scheiding tussen burger en staat ter sprake te brengen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden