reportage Grubbenvorst

Hoe het witte goud uit hét aspergedorp van Nederland verdwijnt

Een Poolse arbeider steekt asperges in Grubbenvorst. Beeld Marcel van den Bergh

Aspergetelers worden steeds grootschaliger en dwingen de kleintjes te sluiten. In het Noord-Limburgse Grubbenvorst komt hierdoor een einde aan een lange aspergegeschiedenis. ‘Onze dochters hebben alle drie al ander werk.’ 

Waar Wiel Driessen tot vijf jaar geleden asperges teelde, staan nu caravans. Natuurlijk had hij het liever anders gezien, maar hij heeft er vrede mee dat zijn zoon een camping prefereert boven de ambacht van het steken. Hij is vooral trots dat hij het zelf heeft meegemaakt. Dat hij aspergeteler is geweest in hét aspergedorp van Nederland: Grubbenvorst.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Driessen is niet de enige in het dorp die het straks moet doen met enkel herinneringen aan de aspergeteelt. Van de 75 telers die er op het hoogtepunt in het dorp zaten, zijn er nog drie over. En niet een met een opvolger in de familie of een potentiële koper.

Maar ook als de laatste aspergebedden straks zijn verdwenen, zullen Driessen (72) en dorpsgenoten bij de aspergewandeling de verhalen blijven vertellen. Of ze halen zoals vandaag herinneringen op bij het aspergemonument, drie gigantische stenen asperges die midden in het dorp fier uit de grond steken – en volgens Driessen ook onmiskenbaar refereren aan de stimulerende werking die sommigen toedichten aan de witte stengels.

Wiel Driessen Beeld Marcel van den Bergh

In een paarse polo van dorpsstichting Gewoën Grubbevors praat Driessen met hetzelfde enthousiasme als toenmalig burgemeester A. Gielen deed in mei 1950, toen in Grubbenvorst de Eerste Nederlandse Aspergebeurs werd gehouden. De initiatiefnemers hadden daarmee ‘de gemeente Grubbenvorst – een dorp vol zonneschijn – een dienst bewezen, waarvan de resultaten thans nog niet bij benadering zijn te schatten’.

Het was het begin van een Noord-Limburgse gold rush. Al voor de oorlog werden asperges gestoken in het dorp, maar pas bij de wederopbouw werd Grubbenvorst het centrum van de Nederlandse aspergeteelt. Tot de jaren zeventig stond het hele dorp in het teken van de asperges. Er werd goed geld verdiend met ‘het witte goud’, dat van het voorjaar tot eind juni uit die arme zandgronden werd getrokken.

Driessen was er voor zijn gevoel vanaf het begin af aan een beetje bij. ‘Kijk, dat is mijn moeder’, wijst hij naar een vrouw op een foto uit de Tweede Wereldoorlog die hij heeft meegebracht. Ze zit gehurkt tussen andere asperge-arbeiders, waarvan sommigen onderduikers.

Het steekwerk wordt nu veelal gedaan door Polen, ook bij de laatste drie kleinschalige aspergetelers in Grubbenvorst. Een weinig spraakzame man met een verstofte Dommelsch Bier-pet haalt niet ver van het monument behendig de witte stelen onder het zwarte plastic vandaan. Het zeil ligt over de aspergebedden om het groeiproces te versnellen in de opgewarmde grond en om te voorkomen dat de aspergekoppen boven de grond blauw worden door zonlicht. In het pre-plastic aspergetijdperk stak men om die reden direct na zonsopkomst.

Angela Besouw heeft het de afgelopen 34 jaar allemaal meegemaakt. Samen met haar man Ton bestiert ze een van de drie laatst overgebleven aspergebedrijven in het dorp. Nog wel; ze hebben net voor de laatste keer een hectare ingeplant. Met een aspergeplant die tien jaar produceert, betekent dat het daarna is afgelopen met hun aspergebedrijf.

‘Vroeger was het veel gemoedelijker’, zegt Besouw (63), terwijl ze asperges door de schilmachine in haar winkeltje haalt. Pal ernaast sorteert haar man Ton eigenhandig de asperges op dikte, vorm en kleur. ‘Nu is het veel professioneler. Er is veel meer personeel, met alle regels durven mensen het niet meer aan. Onze dochters hebben alle drie al ander werk.’

Angela Besouw legt asperges klaar voor de schilmachine. Beeld Marcel van den Bergh

De ontwikkeling zoals in Grubbenvorst is overal in aspergeland gaande. Het aantal bedrijven is sinds de eeuwwisseling ruim gehalveerd tot 610, blijkt uit CBS-cijfers. Deze krimp gaat gepaard met schaalvergroting per bedrijf, net als in veel andere landbouwsectoren – zie de groei in het aantal megastallen van de afgelopen jaren. Sinds de eeuwwisseling groeide het productieareaal voor asperges van 2.080 naar 3.860 hectare, een stijging van ruim 85 procent.

Met maar 4 hectare hebben de Besouws veel last van de steeds groter wordende concurrenten. Door het groeiende aanbod, ook vanuit het buitenland, staat de prijs geregeld onder druk. Begin deze maand kregen ze een paar dagen niet meer dan 3,5 euro per kilo, te weinig om uit de kosten te raken.

Dit had ook te maken met het veranderende klimaat. Met het warme weer kon dit voorjaar extreem vroeg worden geoogst. De markt werd overspoeld. ‘Een keer eerder heb ik meegemaakt dat we op 27 maart al konden steken, maar toen haalden we niet zoveel kilo’s van het land als dit jaar’, zegt Besouw. Ze herinnert zich dat vroeger Moederdag (in mei) het begin van het seizoen inluidde.

Het stoort haar vooral dat de grotere bedrijven het seizoen steeds verder proberen te vervroegen. Door machinaal de grond te verwarmen, bijvoorbeeld, of asperges in kassen te verbouwen. ‘Het carnavalsbier is nog niet gezakt of de asperges steken hun kop daar alweer boven de grond’, zegt ze. ‘Ik snap niet dat ze zo vroeg in de schappen moeten liggen. Als de dagprijs in het begin van het seizoen laag is, wordt het moeilijk om later in het seizoen een betere prijs te krijgen. Het is net als pepernoten in augustus, wie zit daar nou op te wachten?’

En zo gaat volgens Besouw niet alleen de kleinschalige aspergeteelt verloren, maar ook de charme van een mooi seizoensproduct. Maar net als Driessen reageert ook Besouw nuchter op het naderende einde van hun bedrijf. ‘We kunnen er niets tegen doen’, zegt ze. ‘Heel jammer, maar voor de romantiek kun je het niet overeind houden.’

Op zoek naar een lekker aspergerecept?

Marcus Huibers maakte een heerlijke vitello tonnato met asperges. 

In zijn duizendste Volkskeuken beschreef Onno Kleyn een verrassend aspergerecept met met walnotenvinaigrette. 

Tallina van den Hoed gaf aan het begin van de maand suggesties voor een voor- én hoofdgerecht: asperges met gerookte forel en mimosa van ei, plus aspergesoep voor de volgende dag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.