4 vragenThe Voice of Holland

Hoe het verder moet met The Voice na de uitzending van BOOS: is de smet te groot?

Liveshow van The Voice of Holland. Er zijn veel klachten binnengekomen over seksueel grensoverschrijdend gedrag achter de schermen. Beeld ANP /  ANP Kippa
Liveshow van The Voice of Holland. Er zijn veel klachten binnengekomen over seksueel grensoverschrijdend gedrag achter de schermen.Beeld ANP / ANP Kippa

In het BNNVara-programma BOOS stelden tientallen vrouwen donderdag dat ze slachtoffer werden van seksueel grensoverschrijdend gedrag van medewerkers van The Voice of Holland. Het leed van de slachtoffers is groot. De gevolgen reiken ook verder. ‘Ik denk dat het over en uit is voor The Voice.’

Pepijn de LangeMaarten AlbersGijs BeukersHaro Kraak en Maud Effting

Schadevergoeding: Kunnen de kandidaten psychische of materiële schade verhalen?

Producent ITV van talentenjacht The Voice of Holland legde in het deelnemerscontract expliciet vast dat deelnemers schade niet op ITV kunnen verhalen. Volgens het contract, dat in handen is van de Volkskrant, is ITV ‘niet aansprakelijk voor welke schade dan ook van de deelnemer’, ook niet voor immateriële of psychische schade. De enige uitzondering hierop is als er sprake is van ‘opzet of grove schuld’.

In het BNNVara-programma BOOS stelden donderdag tientallen vrouwen dat ze slachtoffer werden van seksueel grensoverschrijdend gedrag van medewerkers van The Voice. Twee vrouwen deden aangifte tegen coach Ali B. Negentien vrouwen meldden seksueel grensoverschrijdend gedrag van bandleider Jeroen Rietbergen, één deed daar aangifte van. Ook Marco Borsato werd in de uitzending beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag.

‘Het zou goed kunnen dat de rechter deze clausule over aansprakelijkheid in dit geval terzijde schuift’, zegt media-advocaat Sander Dikhoff. ‘Als dat niet lukt, dan kunnen kandidaten de psychische of materiële schade alsnog op ITV proberen te verhalen op grond van ‘grove schuld’. Je kunt beargumenteren dat Talpa of ITV de schuld op zich heeft geladen door bijvoorbeeld niet in te grijpen bij Jeroen Rietbergen. Als je hem laat zitten en de controle niet aanscherpt, dan houd je het probleem bewust in stand.

‘Ik denk dat John de Mol een sterk motief heeft om te zeggen dat hij van niets wist’, zegt Dikhoff. ‘Want als hij dit wél wist, dan heeft hij willens en wetens het risico geaccepteerd dat dit door zou gaan.’ Dat zou niet alleen kunnen leiden tot claims van deelnemers, maar ook van ITV, aldus de advocaat. ‘Uiteindelijk heeft ITV met de aankoop van Talpa Media, en daarmee de rechten van The Voice, immers een kat in de zak gekocht.’

‘Die ‘schuld’ kan ook zitten in het feit dat je als bedrijf een sfeer hebt gecreëerd waarin mensen zich blijkbaar niet durven te melden na grensoverschrijdend gedrag’, zegt de advocaat. ‘Een bedrijf kan nooit voorkomen dat één iemand iets raars doet. Overal lopen gekken rond. Maar de frequentie lijkt met vier beschuldigde personen zo hoog dat je kunt stellen dat het is geïncorporeerd in de productie. Dan kun je niet meer wegkomen met de bewering dat Rietbergen een solitaire mafkees is. Of Ali B.’

Zo vertelt een van de slachtoffers in de BOOS-uitzending dat ze bij een regisseur meldde dat ze seks had gehad met Ali B en dat deze daarop niet verbaasd reageerde en evenmin actie ondernam. BOOS kreeg later diverse meldingen van grensoverschrijdend gedrag over de desbetreffende regisseur. ‘Dat zou dan een soort katholieke kerk-zaak worden’, stelt Dikhoff. ‘Met leidinggevenden die klachten vergoeilijken, omdat ze zelf onderdeel zijn van het probleem.’

Arbeidsrechtadvocaat Rachelle Mourits betwijfelt of er in deze zaak sprake is van ‘grove schuld’. ‘Er zal moeten worden vastgesteld of het optreden tegen Rietbergen voldoende is geweest in het licht van die specifieke situatie. De ernst van de gedragingen en wat daarover met het slachtoffer is besproken, zal daarbij doorslaggevend zijn.’

Wel is het volgens Mourits denkbaar dat een rechter de aansprakelijkheid aanneemt, ondanks de contractuele beperkingen. ‘In uitzonderlijke gevallen kan dat, bijvoorbeeld omdat er een ongelijke verhouding is tussen de partijen. De deelnemers zijn vaak jong, soms zelfs minderjarig, en zijn van ITV afhankelijk om succesvol te worden. Dat is geen gelijkwaardige relatie.’

Daarbij zal volgens Mourits ook van belang zijn in welke mate ITV zich heeft ingespannen om dit gedrag te voorkomen. ‘ITV heeft een externe vertrouwenspersoon en er is een protocol opgesteld om met grensoverschrijdend gedrag om te gaan. De vraag wordt dan of dat is gecommuniceerd naar de deelnemers en of dat protocol ook is toegepast.’

Advocaat Dikhoff verwacht dat ITV of Talpa het niet op een rechtszaak met de deelnemers aan laat komen. ‘Stel dat er een claim komt van een behapbaar bedrag, dan denk ik niet dat er straks een advocaat in de rechtszaal staat die zegt: ja, Marco heeft wel aan je billen gezeten, maar in het contract staat dat wij hiervoor niet aansprakelijk zijn. Dit wordt straks gewoon achter de schermen geschikt. En daar zal dan wel weer een geheimhoudingsbepaling op zitten.’

Het programma: Hoe gaat het verder met de uitzendingen van The Voice?

‘Ik denk dat je pas kunt praten over hoe nu verder met The Voice als duidelijk is wat er is gebeurd’, zei John de Mol in de uitzending van BOOS tegen Tim Hofman. ‘Ik denk dat het over en uit is’, zegt Evert Bronkhorst, van mediabedrijf Dentsu. ‘De smet is te groot.’

Bronkhorst vervolgt: ‘Producenten en zenders zullen als de dood zijn dat zoiets weer gebeurt. Kandidaten zullen wel drie keer nadenken voordat ze aan zoiets meedoen. Ook kijkers zijn achterdochtig geworden. Als iemand wint van wie kijkers denken dat het onterecht is, komen er direct geruchten over hoe dat heeft kunnen gebeuren.’

RTL schortte afgelopen zaterdag het lopende seizoen van The Voice of Holland per direct op. Ook de spin-offs The Voice Kids en The Voice Senior zijn voorlopig niet op de buis te zien. Tina Nijkamp, oud-programmadirecteur van SBS 6, noemt het ‘zeer onzeker’ of de programma’s überhaupt ooit nog te zien zullen zijn. ‘Dit is zo’n grote mediarel.’

Bert van der Veer, oud-regisseur van Pauw & Witteman en schrijver van meerdere boeken over televisie, ziet het nog wel gebeuren. ‘Maar voorlopig niet. De afleveringen die al op de plank liggen, blijven daar liggen. Want als je Ali B hoort zeggen dat een kandidaat een leuk jurkje aan heeft, krijg je daar direct nare gedachten bij. Maar hoe denken ze hier over een jaar over? De tv-wereld is cynisch. Toen Kevin Spacey werd ontmaskerd, is daarna gewoon nog een seizoen van House of Cards gemaakt. Het merk bleef populair.’

Al sinds 2002, toen Idols van start ging en Jamai van Jim won in de finale, is de talentenjacht een van de meest geliefde televisiegenres. Dat gaat veranderen, denkt Tina Nijkamp. ‘Ze zullen nog wel te zien blijven, maar minder. Zeker de vorm waarin jonge deelnemers hun droom kunnen waarmaken, is te kwetsbaar gebleken.’ Nijkamp denkt dat RTL nog meer gaat inzetten op huidige kijkcijferkanonnen met alleen BN’ers, zoals The Masked Singer en Secret Duets.

‘Dit misbruik is niet een virus dat alleen rondwaart in Studio 21 (waar The Voice wordt opgenomen, red.)’, zegt Bert van der Veer. ‘Het programma is vergelijkbaar met andere talentenjachten, ook qua medewerkers.’ Hij noemt Ali B, die in 2013 jurylid was bij X-Factor en in 2020 en 2021 bij Holland’s Got Talent en in 2020 en 2021 bij We Want More. ‘Het lijkt me raadzaam als ze ook daar een onderzoek opstarten.’

Meer afstand tussen juryleden en kandidaten is noodzakelijk, zegt Van der Veer. ‘Ik denk dat het fenomeen coaches weer terug zal keren naar de sportwereld. Een jurylid houdt afstand en beoordeelt. Een coach gaat in gymnastiekzaaltjes stemoefeningen doen met zijn kandidaten.’

De gevolgen zullen breder voelbaar zijn dan alleen bij talentenjachten, zegt Nijkamp. ‘Overal in Hilversum komen productiebijbels vol gedragsregels te liggen. Dat er bijvoorbeeld altijd overal drie mensen aanwezig moeten zijn.’

The Voice Bulgaria. In totaal hebben The Voice-programma’s in 145 landen 525 winnaars opgeleverd. De eerste was Ben Saunders, die The Voice of Holland won in 2011. Beeld The Voice
The Voice Bulgaria. In totaal hebben The Voice-programma’s in 145 landen 525 winnaars opgeleverd. De eerste was Ben Saunders, die The Voice of Holland won in 2011.Beeld The Voice

De overname: Wat betekent dit voor de verhoudingen tussen Talpa, RTL en ITV?

De mediapartij die vooralsnog de grootste schade lijkt te lopen is ITV, het Britse productiehuis dat in 2015 Talpa Media overnam voor een half miljard euro (waar later nog grofweg 300 miljoen euro aan prestatiebonussen bovenop kwam) en zo ook de producent van The Voice of Holland werd. Deel van de afspraak destijds was dat John de Mol persoonlijk betrokken bleef als producer. Tot eind 2019 liep hij mee in de studio.

Op de achtergrond speelt ook de voorgenomen fusie tussen RTL en Talpa Networks, het bedrijf dat onder meer bestaat uit tv-zenders SBS 6 en Net5, radiozenders Radio 538 en Veronica, het blad Linda., digitale kanalen als StukTV en de streamingdienst Kijk.nl. De Autoriteit Consument & Markt bekijkt momenteel of er bezwaren zijn met het oog op monopolievorming. In het voorjaar wordt daarover een oordeel verwacht.

RTL zou 70 procent zeggenschap krijgen in het fusiebedrijf. Volgens RTL-topman Sven Sauvé heeft de deal ‘niets te maken met tv’, zei hij in NRC, maar slaan de twee mediabedrijven de handen ineen om sterker te staan in de internationale strijd tegenover giganten als Netflix, Facebook en Google. Dat het huidige schandaal rond The Voice de voorgenomen fusie dwarsligt is onwaarschijnlijk.

‘Op korte termijn zal er weinig blijdschap zijn’, zegt Harold Koster, hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Maar het gaat hier om door de wol geverfde zakenmensen die naar het grotere plaatje kijken. Dat contract ligt er, de afspraken zijn hard. Het zou wel kunnen dat aandelen van RTL of Talpa minder waard worden en dat daardoor discussie ontstaat. De Mol wordt grootaandeelhouder, dus dat zal hem dan ook raken.’

Verborgen gebrek: Is het aannemelijk dat ITV de geleden schade zal verhalen op John de Mol?

De juristen van ITV zullen dit schandaal aangrijpen om ‘een enorme claim’ bij Talpa neer te leggen, zei journalist Mark Koster, die eind 2020 een biografie over de familie De Mol schreef, donderdag in de TPO Podcast. ‘Honderden miljoenen euro’s. Hoe gaat dat? Zij zeggen: wij hebben g-v-d in augustus onze laatste bonussen uitgekeerd, daar moest nog arbitrage aan te pas komen. Dat gaan we terugvorderen, want wetende dat John de Mol dit onder de pet heeft gehouden, heeft hij ons een huis met een rotte vloer verkocht.’

Zo’n rotte vloer heet in juridische termen een verborgen gebrek. Maar juristen denken dat het nog niet zo makkelijk zal zijn om zo’n gebrek te bewijzen en zo de schade te verhalen. ‘Het hangt natuurlijk af van de garanties die destijds overeengekomen zijn’, zegt Eric de Best, die als partner bij Corp Advocaten gespecialiseerd is in fusies en overnames. ‘Maar doorgaans is de looptijd van die garanties zo’n achttien maanden. Die is met een deal uit 2015 dus allang verlopen.’

Je zou dan nog ‘buiten het contract om’ naar de rechter kunnen gaan, zegt De Best. ‘Dan moet je kunnen aantonen dat dit probleem destijds al speelde, dat men ervan op de hoogte was, zich ook bewust was van de mogelijke impact op het bedrijf en dat probleem vervolgens bewust heeft achtergehouden. Dat is niet makkelijk.’

In de aflevering van BOOS zei John de Mol donderdag dat hij in april 2019 op de hoogte was gebracht van wangedrag – onder meer seksueel getinte appjes – van Jeroen Rietbergen en hem toen berispt heeft. Dat is dus vier jaar na de overname van ITV.

Heeft u tips over misstanden bij The Voice of Holland of andere talentenjachten? Mail ons vertrouwelijk op tips@volkskrant.nl of bel of app ons op 0615003958. Wij gaan zorgvuldig met uw gegevens om. Meer informatie over contact met de Volkskrant vindt u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden