Hoe het ‘stuntsterven’ waardig te tonen

Gregor Schneider..

amsterdam Het is al weer enkele jaren geleden, in 1994 om precies te zijn, dat de IKON de documentaire Dood op verzoek uitzond. Daarin werd een patiënt met spierziekte gevolgd, op wie euthanasie werd toegepast, hoewel op het moment suprême van het sterven, de camera wegdraaide naar zijn vrouw en huisarts.

Een paar jaar later, in 2001, ging de EO een stap verder. In de driedelige uitzending Op de drempel van het leven, werd een terminale patiënten gevolgd, van wie er een voor het oog van de camera haar laatste adem uitblies. Het criterium om het sterven, ondanks alle kritiek, toch uit te zenden, was dat in de beelden de ‘waardigheid van mensen’ overeind was gebleven.

‘Waardigheid’ is ook precies het woord dat Gregor Schneider gebruikte bij de lancering van zijn voornemen het sterven te laten zien, maar dan live en in real time – waardoor hij een zevenmijlslaarzenstap verder gaat dan de EO. De Duitse kunstenaar is op zoek naar iemand die zijn laatste dagen wil doorbrengen in het museum Haus Lange in Krefeld, als een soort openbare performance met ‘bezoekersregeling’.

Wat is dat toch, die behoefte om niet alleen het stervensproces maar ook het sterven zelf op tv of live te willen tonen, voor een groot publiek, ten behoeve van de openbare discussie en het algemene belang een taboe te doorbreken?

De IKON-documentaire beoogde te tonen ‘hoe zwaar het is’ voor een arts om euthanasie te plegen. De EO verdedigde de uitzending van het sterven van de geestelijk gehandicapte Fien, omwille van de poging de dood ‘bespreekbaar’ te maken. Schneider is in vergelijking een stuk activistischer. Hij wil de schrijnende omgeving waarin mensen in Duitsland doodgaan, in klinieken, operatiezalen en intensive cares, aan de kaak stellen – het is volgens hem ‘een schandaal’.

Doodgaan – wat lange tijd achter de gesloten deuren van de slaapkamer en het verpleegtehuis gebeurde, te midden van genodigden, wordt tegenwoordig breed uitgemeten voor het publieke voetlicht gebracht. ‘Stuntsterven’ heeft Kees Fens dat eens genoemd. IKON en EO deden dat destijds, als omroepverenigingen, natuurlijk op de tv, wat nog een mate van relatieve afstandelijkheid heeft. Schneider is kunstenaar, en dus heeft hij een museum op het oog, waar het publiek langs het bed kan stiefelen. Daarbij: Haus Lange in Krefeld geldt binnen het tentoonstellingscircuit als een van de meest hardvochtige plaatsen om te exposeren.

De oorspronkelijke doorzonvilla, door Mies van der Rohe in 1928 ontworpen voor de familie Lange, is een toonbeeld van hard core modernisme. Een uiterst steriele, klinische omgeving. Moeilijk in te denken dat iemand er ooit heeft kunnen wonen, laat staan streven.

Schneider ziet dat blijkbaar anders. Volgens hem is het museum de juiste omgeving, en de kunst de beste context om de stervende, buiten een portie waardigheid, ook veiligheid en bescherming te bieden.

Hoe dat te rijmen is met zijn opzet, blijft onduidelijk. In Haus Lange zal de stervende een kunstwerk worden en de bezoeker deelgenoot, die toevallig aanwezig is. Wat dat met intimiteit te maken heeft, moet Schneider tegen de tijd dat zijn project doorgaat (de directie van Haus Lange heeft tot nu toe geweigerd), nog eens uitleggen.

Rutger Pontzen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.