Hoe het ontslag van Comey als een boemerang terugkeert bij het Witte Huis

'Dit is de ergste heksenjacht op een politicus in de Amerikaanse geschiedenis', reageerde president Trump donderdag op de benoeming van voormalig FBI-chef Robert Mueller tot speciale aanklager die de banden tussen het Trump-team en Rusland moet onderzoeken.

Demonstranten voor het Witte Huis na het ontslag van FBI-directeur James Comey. Beeld epa
Demonstranten voor het Witte Huis na het ontslag van FBI-directeur James Comey.Beeld epa

Trump werd pas op het laatste moment door onderminister van Justitie Rod Rosenstein op de hoogte gesteld van de benoeming van Mueller. Daarmee wilde Rosenstein ongetwijfeld laten zien dat hij volstrekt onafhankelijk van de president opereerde. Maar Trump vatte het op als een diepe belediging: 'Ondanks alle illegale zaken die zich voordeden in de campagne van Clinton en de regering-Obama, is er nooit een speciale aanklager benoemd!'

Met deze benoeming is Trumps besluit om FBI-chef James Comey anderhalve week geleden te ontslaan als een boemerang op hemzelf teruggekeerd. Of Trump daarmee het onderzoek naar de Russische connectie wilde saboteren, moet nog worden bewezen, maar als het zijn bedoeling was, heeft hij het omgekeerde bereikt.

'Rusland-gedoe'

Vanaf dat moment werd het vrijwel onvermijdelijk dat het onderzoek vroeg of laat in onafhankelijke handen zou komen. Zelfs sommige aanhangers van de president die niets van de beschuldigingen tegen Trump geloven, kregen het gevoel dat het tijd was de zaak te laten uitzoeken door een buitenstaander.

Trump maakte het nog erger door Comey eerst een 'dikdoener' te noemen en hem vervolgens in een tweet te waarschuwen niet zijn mond open te doen, omdat hij zelf 'tapes' zou hebben van hun gesprekken. Onhandig genoeg liet Trump ook doorschemeren dat al dat 'Rusland-gedoe' ook een rol had gespeeld bij zijn besluit die 'opschepper' de laan uit te sturen.

Aanvankelijk vond het ministerie van Justitie het niet nodig een speciale aanklager te benoemen, omdat het voornamelijk om een 'contraspionage-onderzoek' door de FBI ging. Maar dat viel door al het politieke lawaai uit het Witte Huis niet meer vol te houden.

De druppel die de emmer deed overlopen was ongetwijfeld het uitlekken van een memo van Comey, waaruit bleek dat Trump hem in februari had gevraagd Michael Flynn niet langer achter de broek te zitten. Die was destijds net opgestapt als nationale veiligheidsadviseur nadat hij was betrapt op leugens over zijn contacten met de Russische ambassadeur in Washington. Ook had hij niet gemeld dat hij als lobbyist voor de Turkse regering werkte.

Angst voor een doofpot

Trumps rechtse achterban beschouwt alle berichten over de chaos in het Witte Huis als 'nepnieuws'. Volgens hen is er sprake van een tegencoup door wat zij de 'deep state' noemen, het veiligheidsestablishment in Washington dat de macht niet uit handen wil geven.

Inderdaad wordt er druk gelekt vanuit de FBI en het ambtenarenapparaat, maar vooral uit vrees dat het Witte Huis bezig is zaken in de doofpot te stoppen. Dat lekken - de voornaamste brandstof voor de jacht op Trump - zal waarschijnlijk minder worden nu Mueller de leiding van het onderzoek op zich neemt. Zowel de Republikeinen als de Democraten hebben er vertrouwen in dat hij voortvarend, maar ook eerlijk te werk zal gaan.

Maar met het aantreden van Mueller is het gevaar voor Trump wel toegenomen. Tot nog toe ging het louter om de contacten tussen mensen uit zijn campagneteam en de Russen, volgens Trump allemaal volstrekt onschuldig. Maar nu zal Mueller ongetwijfeld ook meteen Trumps besluit Comey aan de kant te zetten onder de loep nemen. Als hij tot de conclusie komt dat Trump daarmee het onderzoek wilde frustreren, wordt het heel gevaarlijk voor de president.

Trump kan zich met de gedachte troosten dat het nog nooit is gelukt een Amerikaanse president af te zetten, maar zijn medewerkers kunnen hun borst nat maken. De komende tijd zal het in het Witte Huis bevelen regenen om zich beschikbaar te houden voor Mueller en zijn team, tegelijk met de waarschuwing geen snipper bewijsmateriaal achter te houden. Te oordelen naar de dalende aandelenkoersen houdt Wall Street er al rekening mee dat er van het uitvoeren van Trumps verkiezingsbeloften niet veel zal komen.

Meer over Trump, de Russen en de FBI

Bevoegdheden
Weinig mensen kunnen de net benoemde speciaal aanklager stoppen, zelfs Trump niet. Vijf vragen over de bevoegdheden van Robert Mueller.

Oorlog
Met het ontslag van Comey heeft Trump de oorlog verklaard aan de FBI. En dat zal hij weten ook. De organisatie slaat altijd meteen terug (+).

Hoogverraad
Bijna ieder ander zou erom worden ontslagen of gearresteerd: het verklappen van een spionagegeheim. Voor de president gelden echter andere regels. Toch heeft Trump weer laten zien dat hij niet goed weet om te gaan met de verantwoordelijkheid van het presidentschap.

Vertrouwen
Kunnen staatsgeheimen nog wel aan onze president worden toevertrouwd? Die vraag circuleert in het Capitool en bij de veiligheidsdiensten. Aanleiding is de loslippigheid van Trump tegenover vreemde machthebbers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden