Reportageonderwijs in Hongkong

Hoe het onderwijs in Hongkong met horten en stoten doorgaat tijdens maandenlange schoolsluiting

Ivan, docent Engels aan Chinese University of Hong Kong, geeft les vanuit huisBeeld Isaac Woo

Al twee maanden zijn de scholen in Hongkong nu dicht. Dat betekent: gefilmde lessen, de verleiding om hele dagen te gamen en gebrek aan contact. We spraken leraren en studenten over de situatie.

Normaal gesproken gaat Elaine met de trein naar haar school, anderhalf uur heen en terug. Tegenwoordig gaat de leerkracht Engels naar haar slaapkamer, de rustigste plek in huis. Ze doceert voor de camera van haar iPad, gebruikt haar desktop als schoolbord, en beantwoordt vragen van studenten via een app. ‘Het is heel handig, alsof ik in een virtuele klas sta’, zegt ze. ‘Het enige jammere is dat ik mijn leerlingen niet kan zien. Ik mis hun gezichtsuitdrukkingen.’

Elaine is leerkracht op een middelbare school in Hongkong, waar alle scholen nu bijna twee maanden zijn gesloten omwille van de strijd tegen het coronavirus. Wat aanvankelijk als een sluiting van twee weken werd aangekondigd, lijkt nu minstens drie maanden te worden. De heropening is voorlopig op 20 april gepland. Dus geven alle Hongkongse scholen online onderwijs. De leerkrachten doceren via video en livestream, geven huiswerk via Google Classroom en mailen erop los.

Eenvoudig is het niet, die plotse omschakeling naar online onderwijs, blijkt uit gesprekken met vier middelbareschoolleraren en een universitair docent, en een tweede met vier leerlingen en een student. Omdat de geïnterviewden kritiek geven op leidinggevenden willen ze niet met hun achternaam in de krant. De groepsinterviews vonden plaats via Zoom, de app waarmee de leraren lesgeven en die bij uitstek geschikt is voor groepsgesprekken.

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog

Toelatingsgeld

Opvallend zijn de grote onderlinge verschillen. Universiteitsdocent Ivan moet zijn gewone lesrooster volgen en staat soms acht uur per dag voor de camera. Middelbareschoolleraar Jimmy geeft drie videolessen per week. ‘Het toelatingsgeld van Hongkongse universiteiten is hoog, dus zouden studenten minder les niet accepteren’, zegt Ivan. Datzelfde blijkt voor middelbare scholen te gelden: hoe duurder de school, hoe uitgebreider het online lessenpakket.

Begonnen sommige scholen wat aarzelend, intussen is iedereen in actie gekomen. Leerkrachten moeten elke week enkele videolessen opnemen en online plaatsen, en interactieve sessies houden via het videoconferentie-programma Zoom. Daarnaast geven ze veel huiswerk, dat de studenten online moeten indienen. ‘Ik denk dat de werklast voor de leerlingen ongeveer hetzelfde is als gewoonlijk’, zegt Jimmy. ‘Ze moeten nu alleen veel meer zelfstandig doen.’

Voor de leraren zelf betekent het extra werk. Omdat de sluiting onverwacht kwam en veel studenten hun boeken niet mee naar huis hadden meegenomen, moeten de docenten die nu pagina voor pagina inscannen. Ook volgen ze trainingen om zich de nieuwe technieken eigen te maken. Als dat eenmaal is gebeurd, vinden ze het indrukwekkend hoeveel er mogelijk is. Zo gebruiken ze hun iPad als schoolbord, en kunnen ze hun leerlingen met Zoom in groepjes laten werken.

Interactie

Het moeilijkste, daar zijn alle leerkrachten het over eens, is interactie. Zoom heeft een functie om iedereen in beeld te brengen, net als in een klaslokaal. Maar veel leerlingen willen hun webcam en micro niet openzetten, omdat ze zich schamen voor hun thuisomgeving. ‘Ik wil ze niet dwingen’, zegt Ivan. ‘Het zijn zo al moeilijke tijden, ik wil het niet nog lastiger maken. Maar als je geen gezichten ziet en geen geluiden hoort, is het soms alsof je lesgeeft in een vacuüm.’

Het probleem is dat je ook niet kunt zien of leerlingen opletten. Die kunnen ingelogd zijn voor de les, maar ondertussen videospelletjes spelen. Sommige leraren stellen daarom elke tien minuten een vraag, wie niet reageert wordt als afwezig opgegeven. Of ze vragen af en toe een ‘duimpje’ op te steken. ‘Bij mij vallen ze door de mand als ik ze in groepen verdeel en ze niet reageren’, zegt Ivan. ‘Dat komt vooral ’s ochtends voor. Ik denk dat die studenten inloggen en weer gaan slapen.’

In zekere zin vergroot het e-onderwijs de verschillen tussen leerlingen uit. De ‘goede’ studenten zijn blij met de afleiding en werpen zich op hun schoolwerk, de ‘slechte’ studenten haken af. ‘Normaal spreek je hen op school aan’, zegt Jason, die lesgeeft op een jongensschool. ‘Maar nu is dat veel moeilijker. We proberen ze te pakken te krijgen, we bellen hun ouders.’ Tegelijk kunnen ze niet heel streng zijn, want niet alle leerlingen hebben een laptop. Voor hen is het veel moeilijker.

Achterstand

De leerkrachten erkennen dat hun leerlingen op korte termijn achterstand zullen oplopen, maar op lange termijn maken ze zich weinig zorgen. Alleen voor studenten die voor hun eindexamen staan, is het probleem groter, maar zij krijgen extra online vraagsessies. ‘Tijdens sars waren de scholen ook gesloten, toen hadden we zelfs geen online lessen’, zegt Elaine. ‘Met die leerlingen is het ook goed gekomen.’

Uiteindelijk, zeggen de leerkrachten, is deze ervaring zelfs verrijkend en doet het hen stilstaan bij hun beroep. ‘Ik hoor van leerlingen dat ze thuis leren koken, een taalcursus volgen of over het nieuws discussiëren’, zegt Jason. ‘Dan denk ik: is het nog wel zinvol om een passage uit het tekstboek te doceren? Het is alsof we een nieuwe keuken hebben gekregen maar nog altijd de oude recepten gebruiken. Misschien is dit een goed moment om na te denken of de gerechten nog wel goed zijn.’

Chrisyan, studente verzekeringswezen, volgt thuis videoles.Beeld Isaac Woo

‘Eenzaam en zenuwachtig’

Soms wordt Chrisyan overvallen door paniek, vooral voordat ze gaat slapen. De 19-jarige studente verzekeringswezen had dit jaar ambitieuze plannen. Toen kwam het coronavirus en werden alle lessen afgelast. Nu volgt ze vanuit haar slaapkamer videolessen. ‘Maar dat is niet hetzelfde’, zegt ze. ‘Voor wiskunde hebben we één interactieve les per week. Als je iets niet snapt, moet je meteen een week wachten voor je het kan vragen.’

‘Ik voel me een beetje eenzaam en zenuwachtig’, zegt Chrisyan videobellend vanuit haar kamer, enkele posters van muziekbands op de achtergrond. ‘Ik wilde een tentamen doen om van studie te veranderen. Nu ben ik bang dat alles zal mislukken. En ik kan niet afspreken met mijn klasgenoten. Normaal zie ik hen iedere dag, nu kunnen we enkel bellen of skypen.’

Niet elke Hongkongse student is als Chrisyan. Maar bij elk van de vijf geïnterviewde studenten sluimert er enige onrust op de achtergrond. John en Lemon (allebei 16), twee leerlingen van vwo 5, stellen al hun huiswerk uit, maar beseffen dat ze daar straks spijt van zullen krijgen. Winnie en Senses (allebei 20), twee laatstejaarsstudenten van een kunstacademie, hebben eindelijk tijd voor hun kunstprojecten, maar zijn gefrustreerd dat ze hun schoolateliers niet kunnen gebruiken.

Het is logisch dat Chrisyan zich het meest zorgen maakt, voor haar gaat het lesprogramma gewoon door. Daarbovenop moet ze zich voorbereiden op haar tentamen. ‘Ik ben niet erg productief als ik thuis ben’, zegt ze. ‘Ik kan veel beter studeren in een café. Thuis denk ik altijd: waarom rust ik niet een beetje uit voor ik ga studeren. Mijn memobord hangt vol met herinneringen aan deadlines, maar het helpt niet echt.’

John en Lemon voelen minder druk. Zij zijn leerlingen van de school van leerkracht Jimmy, die inschat dat de werklast voor leerlingen even hoog is als normaal, maar ze stellen hun huiswerk voortdurend uit. John speelt vooral videogames, Lemon gaat met mondkapje op volleyballen. ‘Ik ben veel minder gemotiveerd’, zegt John. ‘Als je op school je best niet doet, straft de leerkracht je en voel je je schuldig. Thuis is het makkelijker om de gevolgen te negeren.’

Winnie en Senses krijgen interactieve videolessen, maar die zijn eerder vrijblijvend. Als laatstejaars moeten zij zich vooral voorbereiden op hun toekomst. Winnie leest en schrijft veel, maar kan zich slecht concentreren. Senses is blij met de schoolsluiting, want nu heeft hij meer tijd om te dansen. Al maakt hij zich wel zorgen over enkele audities. ‘Normaal zou ik daarvoor de danszaal van de school gebruiken, dat kan nu niet. En thuis is het te klein. Ik kan hier geen jeté doen.’

De laatstejaarsstudenten nemen eind maart deel aan het Hongkongse eindexamen. Het onderwijsministerie heeft beslist dat te laten doorgaan, ook al gaan de scholen pas half april open. Een controversieel besluit. Winnie en Senses maken zich zorgen over het examen, niet omwille van hun gebrekkige voorbereiding, maar omwille van hun gezondheid. ‘We moeten onze mondkapjes afdoen om onze identiteit te laten checken’, zegt Winnie. ‘Dat vind ik gevaarlijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden