Hoe het olympisch dorp in Turijn een getto van 'Onzichtbaren' werd

Door de financiële crisis bleven de flats van het olympisch dorp na de Winterspelen 2006 in Turijn leegstaan. Tot ze werden gekraakt door de migranten die in Italië geen kant uit kunnen. Nu huist er de grootste krakerskolonie van Europa.

Café annex kapper in een van flats van het oud-olympisch dorp in Turijn. Beeld Nicola Zolin

Op het plein waar Rintje Ritsma in 2006 samen met een jonge Sven Kramer richting de olympische schaatshal sjokte en Ireen Wüst met haar eerste gouden medaille naar haar appartement liep, pakt nu Alex uit Guinee-Bissau een halve liter Atlasbier uit een verroeste ijskast. '1,20 euro, alsjeblieft', zegt hij. En: 'Gaat u vooral lekker zitten.'

Alex runt sinds een paar maanden een van de twee bars in het voormalige olympische dorp in Turijn, waarbij het woord 'bar' staat voor twintig oude vrieskisten rond een serie tuinstoelen. Ernaast is de supermarkt van Ousman de Libiër, die vooral populair is omdat hij losse sigaretten verkoopt. Verderop bevinden zich een provisorische snackbar, twee restaurants, nog een supermarkt, een kleding- annex schoenenwinkel en een kapperszaak, waar je voor 3 euro wordt geschoren en voor 5 euro geknipt.

Elf jaar nadat sporters uit tachtig landen hier introkken voor de Winterspelen, is het voormalige olympische dorp in Turijn opnieuw een thuis voor tientallen nationaliteiten. Geen sporters, maar migranten; deze buitenwijk van Turijn is het grootste illegale vluchtelingengetto van Italië.

Het begon in 2013, zegt Marco Anselmi, lid van een groep van vijftien Italiaanse vrijwilligers die de migranten in het olympische dorp bijstaan met bijvoorbeeld taallessen of juridische problemen. 'Tijdens de financiële crisis bleek het verkopen van deze haastig opgetrokken nieuwbouw onmogelijk.

Vochtige matrassen

Na zeven jaar leegstand kraakten toen ongeveer honderd dakloze migranten dat leegstaande oranje flatgebouw hier.'

De honderd van toen groeiden uit tot de 1.500 van nu. Dat ene flatgebouw werden vier gekraakte flatgebouwen, inclusief de volledige ondergrondse garage van ongeveer 2.000 vierkante meter, waar de vloer bezaaid is met vochtige schuimrubber matrassen.

Het is de grootschaligste huizenkraak in heel Europa. Pogingen van de gemeente om de gebouwen te ontruimen, mislukten consequent door het gebrek aan alternatieve opvangplekken. Ook de belofte van de huidige burgemeester om 'vóór de lente' de eerste 150 migranten te hebben overgeplaatst, is veranderd in 'voor 2018'.

Migrantenweerzin

Niet alle Italianen zijn bereid vluchtelingen te helpen. Vandaag vindt de Mars op Rome plaats, een fascistisch initiatief om enerzijds dictator Benito Mussolini te herdenken en tegelijkertijd te protesteren tegen 'de buitenlandse invasie die Italië teistert'. Zondag zijn er gemeenteraadsverkiezingen in heel het land. Op vluchtelingeneiland Sicilië is de kans aanzienlijk dat een coalitie van anti-migratiepartijen wint.

Met die onmacht staat dit olympische dorp symbool voor het moeizame tweede deel van de vluchtelingencrisis in Italië - het deel na de gammele bootjes op de Middellandse Zee, na de aankomst op Lampedusa of Sicilië en zelfs nog na de opvang in de talloze asielzoekerscentra waar, verspreid over het land, zo'n 200 duizend migranten wachten op documenten.

De migranten in dit soort stadsgetto's worden in Italië veelbetekenend 'de Onzichtbaren' genoemd. Want ook al hebben de meesten een tijdelijke verblijfsvergunning, het lukt ze niet onderdeel te worden van de maatschappij. Ze krijgen geen hulp meer van de overheid, maar ze slagen er evenmin in legaal werk te vinden, laat staan een fatsoenlijk appartement.

Bloeddoorlopen oog

'Ik heb wel eens een huis proberen te huren', zegt Moussa (26) uit Mali. 'Gewoon iets kleins met vrienden, maar Italianen verhuren liever niet aan migranten. Je maakt alleen kans bij Chinese huiseigenaren, maar die hebben niet genoeg appartementen voor ons allemaal.' Omdat ook de extra opvangplekken van de kerk of particuliere hulporganisaties overvol zitten, rest mannen als Moussa niets anders dan een kartonnen doos in overdekte portiekjes, bankjes in stationsgebouwen of het gekraakte olympische dorp in Turijn, waar ze hun dagen slijten in een omgeving van gebroken glas, beschimmelde muren en verveling.

En wat voor woningen geldt, geldt ook voor werk, zegt Wali (28). Hij kwam in 2014 vanuit Nigeria en belandde in Turijn, waar hij op een balkon slaapt op de zesde verdieping van een van de flats. Zijn linkeroog is blauw en bloeddoorlopen na een vechtpartij vorige week. Hij verdient geld door oud ijzer op te halen in de stad en het elders weer te verkopen. En door te bedelen.

Een aanzienlijk deel van de ruim 600 duizend migranten die sinds 2014 aankwamen, blijft in Italië hangen. Dat geldt voor veel uitgeprocedeerde asielzoekers (naar schatting zo'n 40 duizend), maar ook voor migranten die de afgelopen jaren wél een verblijfsvergunning kregen en in principe vrij door het Schengen-gebied mogen reizen. Als er - document of geen document - ook in het buitenland geen baan te krijgen is, dan leent een citroenboer in Rosarno zich nu eenmaal beter voor wat zwarte euro's dan een akkerbouwer in Zeewolde.

Barman Alex uit Ghana, Moussa uit Mali en Wali uit Nigeria zijn daarom de mannen die iedere oogsttijd als dagloners langs de mandarijnenboeren in Calabrië trekken, de tomatentelers op Sicilië of de wijnboeren in Veneto. In ruil voor ongeveer 15 euro per dag werken ze 12 uur, vaak zonder pauze en vrijwel altijd in de hete zon. Is de oogsttijd voorbij en zit het werk op, dan trekken ze verder op zoek naar een bed in de getto's van de Onzichtbaren.

800 migranten werden eind augustus door de politie uit een kraakpand in Rome gehaald. Dat heeft alles te maken met de opvangcapaciteit. Rome heeft plek voor 11 duizend migranten, terwijl er waarschijnlijk rond de 15 duizend in de stad wonen.

Wali: 'Ik wil eerlijk geld verdienen, ik wil een huis huren, maar niemand hier neemt ons aan. Ik ben bereid mij aan te passen aan Europa, maar ik zit al bijna vier jaar gevangen in een land waar ook de mensen zelf werkloos zijn.'

Hij kijkt voor zich uit, richting de schaatshal waar Marianne Timmer elf jaar geleden haar laatste olympische medaille won en Sven Kramer zijn eerste. 'Soms denk ik weleens: was ik hier maar nooit naartoe gekomen. Maar ik kan toch moeilijk teruggaan zonder winst? Dan is alles voor niets geweest.'


Olympisch verval

Niet alleen het Olympisch dorp in Turijn raakte in verval. In Athene (Spelen van 2004) hoopte het afval zich op, schoot het onkruid hoog op en rotte het beton. Bekijk hier de fotoserie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden