Achtergrond Hitte en het lijf

Hoe het lichaam de hitte te lijf gaat

Niet alleen huizen hebben een thermostaat, het lichaam heeft er ook één. Centraal gelegen in het brein bevindt zich de hypothalamus, een hersengebied dat onder meer de temperatuur in het lichaam regelt. Bij een lichaamstemperatuur van 37 graden Celsius functioneert alles optimaal, bij hogere temperaturen komt het lichaam in actie om de boel te koelen. Met een goede reden: vanaf 43 graden sterven cellen af.

Een van de populairste manieren van afkoelen: naar het strand. Beeld Ton Koene

Het lichaam kan zichzelf op twee manieren koelen. Ten eerste met droge warmteafgifte. Doordat de temperatuur van de huid hoger is dan de omgeving, straalt het lichaam warmte uit en het koelt het door lucht die erlangs blaast. Daarnaast is er de zogeheten natte warmteafgifte, oftewel: zweten. Verdamping van water onttrekt dan warmte aan het lichaam.

De individuele verschillen zijn fors, maar doorgaans zijn mannen wat beter in zweten dan vrouwen, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de Vrije Universiteit. ‘Vrouwen krijgen eerder een rood hoofd omdat het lichaam bloed naar de huid stuurt om de temperatuur daar omhoog te krijgen. Een hogere huidtemperatuur zorgt voor betere warmteafgifte aan de omgeving.’

Koelere huid kost wat

Het pompen van bloed naar de huid om af te koelen heeft een prijskaartje: andere organen krijgen minder. Het brein bijvoorbeeld, waardoor mensen zich duizelig kunnen voelen. Ook de darmen krijgen minder bloed dan ze gewend zijn. Gebeurt dat te lang, dan kan dit zorgen voor diarree, wat weer het risico op uitdroging vergroot. Onderzoekers van de Universiteit van Hawaï in Mānoa publiceerden vorig jaar een studie waarin ze liefst 27 manieren beschrijven waarop een hittegolf kan doden.

‘Hitte kan inderdaad een hele verzameling aan medische problemen opleveren’, zegt Daanen. ‘De geschiedenis leert bovendien dat hittegolven vaak leiden tot extra sterfte.’ Het CBS rekende hier al eens aan voor de hittegolf van 2003. In een week in augustus met een gemiddelde maximumtemperatuur van dik 30 graden gingen er ruim 2.800 mensen dood, waarvan 10 procent hittegerelateerd.

Die extra sterfte treft vooral ouderen. Zijn dit dan allemaal ernstig verzwakte tachtigplussers die anders een paar weken later waren gestorven? Daanen: ‘Als het alleen zeer kwetsbare ouderen betreft, dan zou je na een hittegolf juist een beduidend lagere sterfte verwachten. Maar onderzoek wijst uit dat de mindere sterfte in de maanden na de warmte bescheiden is. De warmte duwt dus echt niet alleen ouderen over het randje die toch al bijna dood waren. De hitte doodt ook ouderen waar Magere Hein nog helemaal niet op zat te wachten.’

Lees meer over de warmte en wat dat met ons doet
Waarom zweet de een meer dan de ander? En helpt het om extra met de deodorantbus te spuiten? Zes vragen over ons zweetgedrag.

Als het om hittestress gaat, beperken we ons meestal tot de fysieke gevolgen. Maar mentaal raken we ook behoorlijk van slag als het kwik hoog oploopt. Lees alles over hittestress (want het bestaat dus echt).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden