Hoe het komt dat Nederland profiteert van de crisis

Door de financiële crisis zijn de rentes op staatsleningen historisch laag. Een meevaller voor de schatkist.

Maxime Verhagen, Mark Rutte en Jan Kees de Jager Beeld anp

Hoe komt het dat de staat rentevoordeel heeft?
Simpel. Door de eurocrisis zijn de rentes voor zowel staatsleningen als voor kortlopende leningen (schatkistpapier in jargon) de afgelopen jaren fors gedaald. Als de rente lager is, hoeft de staat ook minder rente te betalen over de staatsschuld. Zoveel is duidelijk. Het precieze rentevoordeel valt op veel meerdere manieren te berekenen. Bij het bedrag van de 7,6 miljard is de betaalde rente op alle 237 uitgegeven staatsleningen in de jaren 2009, 2010 en 2011 vergeleken met de gemiddelde rente uit 2007, het laatste jaar voor de crisis. De staat maakt nog wel extra kosten om zich in te dekken tegen rentestijging. Deze kosten bedragen circa 1,2 miljard euro, zodat per saldo een bruto rentevoordeel van dik 6 miljard resteert.

De economische crisis is toch ook kostbaar voor de overheid?
Jazeker, de Nederlands staat is door de crisis meer geld gaan lenen. Door de economische tegenwind komt er minder belastingen binnen en moet de overheid meer uitgeven. Bovendien was de staat bij de kredietcrisis genoodzaakt om voor vele miljarden ABN Amro en Fortis te redden. Ook daarvoor is geld geleend en moet jaarlijks extra rente worden betaald. Het bruto rentevoordeel wordt daardoor volledig gebruikt om al deze extra kosten te betalen. Indien de rente niet was gedaald, was de staat in drie jaar tijd dus 7 miljard euro extra kwijt geweest aan rentekosten. Dankzij de rentedaling zijn de rentebetalingen voor Nederland slechts nipt gestegen. Die meevaller - of beter gezegd: het voorkomen van een fikse tegenvaller van 7 miljard - is grotendeels te danken aan de Griekse crisis.

Maar de Griekse crisis kost Nederland toch geld?
Op termijn bestaat zeker de verwachting dat de Nederlandse overheid geld kan gaan verliezen op Griekenland. Maar zover is het nog niet. Op dit moment betaalt Griekenland (en ook Ierland en Portugal) nog elke maand zijn rente. Nederland gaat pas geld kwijtraken als de leningen niet meer worden afbetaald. Financiële kenners houden er rekening mee dat een aanzienlijk deel van de lening niet terugkeert.

Op dit moment heeft Nederland 2,5 miljard van de toegezegde 4,7 miljard uitgeleend aan Griekenland. Als een deel daarvan niet terugkomt, is het behaalde bruto rentevoordeel dus nog altijd hoger dan het gevaar op geldverlies. Uiteraard lopen de Griekse leningen de komende maanden en jaren verder op en daarmee ook het gevaar op geldverlies. Maar zolang de rente laag blijft, zullen de voordelen ook verder oplopen. Aangezien een deel van de staatsleningen een langere periode beslaan van 3, 5 of 10 jaar, zal het rentevoordeel van miljarden euro nog zeker jaren aanhouden.

Is de Griekse crisis daarmee gunstig voor de staatskas?
Zolang de crisis voortwoekert is de eindafrekening niet te maken. Het intrigerende is wel dat het rentevoordeel voor de Nederlandse staat al wel is behaald, terwijl het Griekse verlies aan het uitgeleende geld nog moet optreden. Voor het rentevoordeel is weinig aandacht. De gerealiseerde rentewinsten verbleken immers tegen de achtergrond van de bezuinigingen van dit kabinet, terwijl de Griekse risico's in het politieke debat wel alle aandacht trekken.


Voor de berekening is uitgegaan van alle 237 uitgegeven staatsobligaties en kortlopend schatkistpapier in de periode 2009 tot en met september 2011. De daadwerkelijke betaalde rente op deze leningen is vergeleken met de gemiddelde rente uit het crisisvrije jaar 2007. Bij het rentevoordeel is een correctie aangebracht voor de looptijd van de diverse leningen. Voor de rentekosten van de financiële constructies en de hogere staatsschuld is uitgegaan van de opgave van het Rijk in de diverse miljoenennota's. Eenmalige kosten, zoals voor schatkistbankieren en het AOW-fonds zijn daarbij buiten beschouwing gelaten. Het onderzoek is mede uitgevoerd door Suzanne Ruwaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden