Hoe het gesjoemel met diesels bij Volkswagen aan het licht kwam

Reconstructie van hoe een schandaal bekend werd

Volkswagen maakte gisteren excuses voor het dieselschandaal. Het autoconcern wilde de grootste worden in de VS en dacht ongestraft de strenge emissienormen te kunnen omzeilen.

Nieuwe Porsches, onderdeel van het Volkswagen-concertn, in Bremerhaven. Beeld afp

Het lijkt halverwege het vorig decennium een eenvoudige optelsom voor de leiding van Volkswagen: het autoconcern wil de grootste ter wereld worden en moet concurrent Toyota verslaan. Kansen ziet de VW-leiding in de olieprijs, die bezig is aan een gestage opmars, en op de enorme Amerikaanse automarkt, die nog praktisch braak ligt voor Volkswagen.

Toyota heeft in Amerika succes met de hybride, een technologie die het Duitse concern te duur vindt. Het plan wordt opgevat een schone dieselmotor te ontwikkelen. Diesel is efficiënt en goedkoper per mijl, ondanks de hogere prijs aan de Amerikaanse pomp. Als de Amerikaanse automobilist kan worden verleid over te stappen, komt een enorme groeimarkt vrij. Slechts 3 procent van de auto's rijdt er op diesel en de rekenmeesters bij VW dromen van een groei tot 10 of misschien zelfs 15 procent. Diesel wordt het breekijzer voor de Amerikaanse markt, besluit het concern.

Maar er is een probleem: waar Europa vooral let op de uitstoot van CO2, zijn de Amerikanen gespitst op vervuiling. De normen voor stikstofoxiden zijn er veel strenger en met de technologie die VW tot zijn beschikking heeft, is het onmogelijk de nieuwe motor schoon genoeg te krijgen, realiseert VW-baas Wolfgang Bernhard zich.

Gelukkig is er een oplossing. Concurrent Daimler heeft een technologie waarmee uitlaatgassen opgefrist kunnen worden. Dat gebeurt met AdBlue, een vloeistof die schadelijke stikstofoxiden omzet in onschadelijke stoffen. Bernhard wil dat de nieuwe motor dit nabehandelingsysteem krijgen, zodat hij aan de norm voldoet.

Excuses van Volkswagen in een advertentie. Beeld epa

Lees ook: Overleven zal voor VW krachtproef worden

De kosten van de dieselleugen zullen voor Volkwagen veel hoger oplopen dan de 6,5 miljard euro die het bedrijf tot nu toe heeft greserveerd. Zelfs de 28 miljard die de onderneming in kas heeft, zal mogelijk niet volstaan.

Amerikaanse norm

Ingenieurs bij Volkswagen en dochterconcern Audi zijn mordicus tegen. Dit systeem maakt elke auto honderden euro's duurder en er is vaker onderhoud nodig, waardoor VW zich direct uit de markt zou prijzen. Het moest, zeggen de technici, met bestaande technieken. Maar Bernhard zet door en tekent in 2006 een overeenkomst waarbij Daimler en VW gezamenlijk motoren met deze technologie op de Amerikaanse markt brengen onder de naam BlueTec.

Dan gebeurt er binnenskamers iets opmerkelijks: een jaar later presenteert Audi zijn eerste dieselauto's in de VS. Topman Berhard is daar niet bij. Kort daarna wordt bekend dat hij door opperbaas Ferdinand Piëch de laan uit is gestuurd. De samenwerking met Daimler wordt beëindigd.

De nieuwe motor met codenaam EA 189, die dan in de eerste modellen verschijnt, voldoet in Europa aan de veel minder strenge normen, maar overschrijdt de Amerikaanse fors. Vanaf dat moment begint VW software te gebruiken waarmee emissietests om de tuin kunnen worden geleid. Toeleverancier Bosch, dat de apparatuur levert, waarschuwt dat deze software alleen in testauto's mag worden gebruikt en niet in auto's die bedoeld zijn voor de verkoop. In Europa is inmiddels het gebruik ervan verboden. Maar VW - wie precies op de hoogte was van de fraude is nog altijd onbekend - gaat door met de verkoop van de fraudemotor.

Het gaat het concern voor de wind. Brandstofprijzen rijzen de pan uit en Audi maakt commercials waarin het gebruik van diesel bij het Amerikaanse publiek wordt aangeprezen als een daad van patriottisme, omdat vanwege de zuinigheid minder olie uit het Midden-Oosten nodig is. De eerste Volkswagen Jetta die is voorzien van de sjoemelsoftware komt op de markt. VW prijst in advertenties de zuinigheid en schone technologie van de auto. Het feest is compleet als de Jetta wordt uitgeroepen tot Groene Auto van het Jaar. Steeds meer Volkswagens worden uitgerust met sjoemeldiesels.

Ingenieurs bekennen betrokkenheid

Diverse Volkswageningenieurs hebben toegegeven betrokken te zijn geweest bij de installatie van sjoemelsoftware in dieselmotoren sinds 2008. De betrokken werknemers zouden hun bekentenis hebben gedaan bij het interne onderzoek naar de dieselfraudezaak, aldus de krant Bild am Sonntag. Om hoeveel bekentenissen het gaat, is niet duidelijk, evenmin in hoeverre de opdrachten afkomstig zijn van de leiding.

Ook nog niet duidelijk is of de sjoemelsoftware is geactiveerd in Europese auto's. Mogelijk was dat niet nodig omdat de motor de Euro 5 norm van 2009 haalde, die bijna drie keer ruimer is dan de Amerikaanse. Het onderzoek welke modellen en type auto's van het VW-concern en dochterondernemingen Europese emissietests om de tuin hebben geleid, gaat vermoedelijk nog weken duren.

Het Volkswagen-logo op het shirt van een speler van Wolfsburg. Beeld afp

Onduidelijkheid

In 2011 ontdekt een technicus dat er iets loos is met de motoren en waarschuwt zijn baas, Heinz-Jakob Neusser. Die doet niets met de informatie en maakt kort daarop promotie, waarop niemand het er meer over heeft.

Begin 2014 stelt de Amerikaanse milieutoezichthouder EPA vast dat de dieselauto's van VW de normen in de praktijk tot tientallen malen overschrijden en stelt een verder onderzoek in. De Amerikaanse leiding van VW pareert de kritiek en wijdt de afwijkingen aan 'omstandigheden in de praktijk'. EPA blijft opmerkelijke verschillen meten tussen de officiële emissietests en praktijkmetingen. In juli dreigen de Amerikaanse autoriteiten de verkooplicenties voor VW voor 2016 in te trekken als het concern geen duidelijkheid verschaft over de hoge uitstoot in de praktijk. Dat is het moment dat de VW-leiding eieren voor haar geld kiest en het bedrog toegeeft.

Veel is nog onduidelijk. Bijvoorbeeld wat de rol was van voormalig topman Winterkorn. Hij zegt van niets te hebben geweten. Onduidelijk is ook of de vete tussen Winterkorn en voormalig VW-patriarch Ferdinand Piëch zijn oorsprong heeft in de fraude. Afgelopen voorjaar brak tussen de twee een machtsstrijd uit die werd gewonnen door Winterkorn en leidde tot het vertrek van Piëch. Die doet er vooralsnog het zwijgen toe.

Voor deze reconstructie is naast eigen bronnen gebruik gemaakt van artikelen uit de Duitse kranten Handelsblatt en Frankfurter Allgemeine en het weekblad Der Spiegel.

Een Volkswagen-fabriek in Uitenhage, in Zuid-Afrika. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.