Hoe het elan terugkwam, en weer wegstierf in een donker bos

Haar ster rees binnen het CDA. Maar nadat Herma Boom bij de verkiezingen net een Kamerzetel was misgelopen, ging het thuis mis. Haar man, die ook in de partijtop had meegedraaid, doodde haar in een depressie en daarna zichzelf. Wat dreef hem daartoe?

Ton Boom kan het niet meer alleen, die lange weg op rijden naar het huis in Buurse. Er moet iemand bij hem zijn, als hij daarna over het grindpad loopt, langs de schuur met opgeslagen hout gaat en de geparkeerde auto's passeert van zijn zus Herma en haar man Gerard van Emous.


Opeens is het een beladen plek geworden, zo angstig stil en verscholen in het sombere bos, en begrijpt Ton waarom deze uithoek, nabij de Duitse grens, het Siberië wordt genoemd.


Wat zich hier al die jaren had afgespeeld, was het huis nooit uit gekomen. Hoe Gerard en Herma er werkelijk voor stonden, daar kwamen de beide families pas achter toen ze op zijn computer zijn afscheidsbrief vonden. Hij had al vijf jaar last van ernstige depressies, maar twee jaar geleden was hij met de medicijnen gestopt, omdat beiden het gevoel hadden dat zijn karakter hierdoor veranderde.


Het leven bood hem niets meer, had hij getypt. De moord op zijn vrouw en zijn zelfmoord zag hij als enige uitweg.


Jongen, wat moet jij je hier eenzaam hebben gevoeld, dacht Ton, kort na de dramatische gebeurtenis. Als je je al niet goed voelde, moest je niet op deze plek zitten: te veel alleen, niks om handen. Misschien was-ie daarom zo diep verstopt in die donkere tunnel, en dacht-ie dat dit de oplossing was. 'En dat je mijn zussie daarin meenam.'


'Had toch je hand uitgestoken', zegt hij. 'Naar familie, naar vrienden, partijgenoten misschien. Iedereen zou voor je klaar hebben gestaan. Dat wisten ze toch. Kom op, we zijn verstandige mensen onder elkaar. Waarom toch?'


Paradijs van rust

Een paar weken voordat de lichamen op 1 maart door de politie werden gevonden, had Ton (51) er nog gelogeerd. Hij vond het een machtig mooie stek, sprookjesachtig, steeds als hij er kwam. Net als de neefjes en nichtjes die zich hier lieten verwennen, want zelf waren Herma (46) en Gerard (51) kinderloos. Ze werden gezien als twee vrolijke mensen die het voor de wind leek te gaan, die hard werkten in goeie banen, die prachtige reizen maakten - het kon allemaal niet op bij hen.


In februari ging Ton lekker een paar dagen met zijn zwager het bos uitdunnen, de houtvoorraad op orde brengen. Beetje ouwehoeren, biertje achteraf, rokers onder elkaar. Gerard was opgewekt, hij leek blij te zijn dat de sleur werd doorbroken. Hij had zorgen, dat wel, vooral over geld. Gerards eigen bedrijf, Van Emous Communicatie, liep amper, ja die crisis toch, maar zo veel deed hij er ook weer niet aan om opdrachtgevers binnen te halen.


Het Bed & Broodje Buurse, dat ze sinds vorig jaar in hun huis hadden, leidde tot hartverwarmende reacties - 'een paradijsje van rust en ruimte', recenseerde een echtpaar twee weken voor hun dood. Maar of dat nou echt in de toekomst financiële verlossing zou bieden, hij kwam er niet uit.


Herma ging niet mee in het gesomber. Ze hadden toch genoeg geld, zo bar en boos was het niet. Maar het zou goed zijn als ze weer aan het werk ging. Gelukkig stond haar bedrijf, Boom Management en Advies, op het punt bij allerlei gemeenten te worden ingezet.


Dat had ze te danken aan het CDA, vertelde ze Ton. De partij wilde haar helpen nadat ze een half jaar geleden op het nippertje het Kamerlidmaatschap was misgelopen, als nieuw gezicht van de christen-democraten.


De Overijsselse oud-CDA-gedeputeerde en huisvriend Piet Jansen had ze het een tijdje geleden weleens in vertrouwen verteld: Herma wilde weer actief worden in de partij. Na bestuursfuncties in de jongerenafdeling van het CDA, en veertien jaar in de Amersfoortse gemeenteraad, was ze toe aan een terugkeer in de politiek.


Haar laatste halte als topambtenaar bij de gemeente Hof van Twente was problematisch geëindigd. Ze was terechtgekomen in een zeer verdeelde ambtelijke organisatie. Als buitenstaanders moesten zij en de gemeentesecretaris de boel weer strak strekken. 'Het werkte niet. Er waren twee kapiteins op één zwalkend schip', vertelt Fred Rijkers, fractievoorzitter van de PvdA in de gemeenteraad. 'We hebben als raad ingegrepen en beiden konden naar een andere baan uitkijken.'


De afstraffing die het CDA in de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 kreeg, leidde tot vernieuwing in de partij. Daarin kon Herma zich goed vinden. Haar partij durfde weer een sociaal gezicht te laten zien, een brede volkspartij te zijn. Lef tonen, geen bleke uitstraling, je dienstbaar tonen aan de samenleving in plaats van gericht te zijn op machtsbehoud.


Toen in het voorjaar van 2012 nieuwe verkiezingen werden uitgeschreven, solliciteerde ze in alle stilte bij de selectiecommissie voor de lijst voor september. Ze had echter één voorwaarde gesteld: ze wilde haar bestaan als parlementariër combineren met het lidmaatschap van de belangenraad van kerkdorp Buurse, gemeente Haaksbergen. Want de realisatie van 't Ommetje, een wandelroute door de achterlanden van het dorp, verdiende op gezette tijden haar aandacht.


Op 12 juni 2012 presenteerde de selectiecommissie de kandidaat-Kamerleden voor het CDA. Voormalige bewindslieden en andere partijprominenten sneuvelden, en Mona Keijzer uit Volendam kwam met stip op twee binnen. En op nummer 13: Herma Boom, zo maar uit het niets.


Voor Piet Jansen was het een complete verrassing dat ze zo hoog op de lijst was geëindigd. 'Hiermee gaf de partij een duidelijk signaal af', vertelt hij. 'Zij werd gezien als een belangrijk nieuw gezicht. Nummer 13 is traditioneel gezien in het CDA zeer hoog. Stel dat we een goede uitslag hebben en in het kabinet terechtkomen, dan zit je zo maar hoog in de top tien.'


Eddy van Hijum, nummer 7 op de CDA-lijst en eveneens uit Overijssel, vond de keuze vanzelfsprekend. 'Ze was een authentieke CDA'er', zegt hij. 'Christen-democratisch, zelfstandig ondernemer bovendien, nuchter, gericht op een verantwoordelijke samenleving, in de traditie van de partij. Vooral in de zorg en de rol daarin van gemeenten zag ze veel kansen.'


Hier en daar werden wel wenkbrauwen gefronst over Booms hoge notering. Was dit niet gewoon ouderwetse vriendjespolitiek? Want Boom werkte in de jaren negentig in Den Haag voor de CDA-fractie als persoonlijk medewerker van partijcoryfee Ank Bijleveld - nu voorzitter van de selectiecommissie en commissaris van de koningin in Overijssel. En het was ook Bijleveld geweest, als burgemeester van Hof van Twente, die haar als topambtenaar had aangenomen. Zelfs haar man Gerard had dankzij lobbywerk van Bijleveld een baan gekregen als voorlichter bij de Universiteit Twente, weet zijn voormalige collega en vriend Jan Volbers.


De verkiezingscampagne kwam op een goed moment in hun leven, zegt Ton Boom. 'Ze hadden samen een doel, dit moest wat opleveren voor de komende jaren. Prachtig mooi vonden ze het, campagne voeren.' Gerards vriend en oud-collega Wiebe van der Veen zag dat 'het elan terug was in hun leven'. Volbers: 'Hij was supertrots op haar.'


Gerard bestuurde de auto in campagnetijd. Samen gingen ze op weg, op naar een Kamerzetel. Voor de zekerheid had ze al een optie op een appartement in Den Haag genomen. Op de definitieve CDA-kieslijst zakte ze wel naar nummer 15.


Gerard van Emous was ook een echte CDA'er, met een groot netwerk in de partij. Vijftien jaar eerder had hij als woordvoerder Jaap de Hoop Scheffer gediend, toen die nog CDA-fractievoorzitter was in de Kamer. Voor Piet Jansen had hij in de provincie Overijssel de verkiezingscampagne geleid. 'Hij was gepokt en gemazeld in de politieke pr', weet Jansen. 'Hij wist precies waar je je als politicus op moest richten.'


'Menselijke zorg voor iedereen', was Herma's slogan, en met die boodschap onder de arm bezocht ze Den Haag, Epe, 't Harde, Amsterdam, Deventer en Oldenzaal. Soms stond ze zij aan zij met partijprominenten, zoals in Raalte met voorzitter Ruth Peetoom en lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma. Ze chatte op Twitter met verpleegkundigen en verscheen op radio en televisie.


Historisch dieptepunt

Drie weken voor de verkiezingsdag was ze te gast in het Radio 1-programma Premtime van Prem Radhakishun. Het was 'Boomtime', zei de presentator, 'tegenover me zit een sterke vrouw'. Ze zat te stralen in de studio in haar rode jasje, met haar kortgeknipte haar en lichte bril, en vertelde enthousiast over haar christelijke opvoeding en de waarde van de Bijbel. Een moeilijke vrouw was ze zeker niet, maar ze had wel een mening. Dat het CDA in de peiling er niet florissant voor stond, zei haar niks. 'Ik verwacht dat mensen hun verantwoordelijkheid nemen en CDA stemmen.'


Op woensdagavond 12 september, de verkiezingsdag, was Gerard meegegaan naar de Lourdeskerk in Scheveningen. Van buiten zag de evenementenruimte er nog feestelijk uit, maar binnen slikten CDA-prominenten hun verlies weg. Dertien zetels veroverde de partij, een historisch dieptepunt, en Herma werd net geen parlementariër. Ze kreeg 354 voorkeurstemmen.


'Ik heb een mooi leven en houd een mooi leven', liet ze optekenen. Ze was teleurgesteld dat ze het net niet had gered en dat haar partij, ondanks de vele nieuwe gezichten, zo weinig stemmen had gekregen. Maar ze had het zien aankomen, net als iedereen.


Eddy van Hijum: 'Het was een bittere pil voor Herma - natuurlijk. Ze keek echter niet om in bitterheid, maar in verwondering. Ze ging professioneel om met haar teleurstelling.' Wiebe van der Veen: 'Ik had het idee dat Gerard zich er makkelijk overheen zette, zo leek het althans. Hij was er de man niet naar hulp te vragen als-ie het wel heel erg vond.' Om bij te komen van de verkiezingscampagne trokken ze met de camper Europa in, twee maanden lang.


Het grote witte huis in Buurse straalt in het lentelicht. Zijn zwarte Citroën Picasso staat keurig geparkeerd naast haar kleinere Citroën C1. Aan de voorkant van het huis branden twee lampjes. In de veranda achter het huis staat een volle asbak op tafel, naast de tuinstoel ligt een dode merel.


Een raam van het Bed & Broodje is afgezet met tape, het raam dat vrijdag 1 maart werd ingeslagen door de politie. Herma's oudste zus vond het raar dat Gerard op het internetspelletje Wordfeud al dagen niets van zich liet horen, terwijl hij doorgaans snel reageerde. Ze belde, ze mailde, probeerde het via Facebook en Twitter, maar er kwam al dagen geen reactie. Van geen van beiden - en naar niemand toe.


De boer van honderd meter verderop ging op haar verzoek kijken, zag geen beweging in het huis maar zag wel auto's staan. De postbus bleek al dagen niet geleegd. De politie kwam erbij en vond in het huis twee lichamen. Begin van de middag werd duidelijk dat het om Gerard ging, vervolgens duurde het tot laat in de avond voor de familie bevestigd kreeg dat Herma het vermoorde slachtoffer was. Gerard was de dader, die zich daarna van het leven had beroofd.


Verbijstering - dat woord viel de dagen erna het meest in hun directe omgeving. Tot op de dag van vandaag zou dat zo blijven.


Twee bevriende, hervormd-christelijke nesten uit Overijssel, de families Boom en Van Emous, zochten tussen het intense verdriet en schuldgevoel naar antwoorden. Vrienden en oud-collega's vonden elkaar in het café. De kerk in Buurse werd opengesteld voor buurtbewoners. Door alle geledingen van het CDA ging een schok; van de lokale afdeling tot aan de partijtop. Ruth Peetoom en Jack de Vries waren op de begrafenis in Ermelo, net als vele andere partijprominenten. Sybrand van Haersma Buma stuurde een brief aan Herma's ouders, Mona Keijzer twitterde: Afschuwelijk dit. In gedachten bij de familie. Ank Bijleveld hield een emotionele toespraak.


Herma was altijd Tons favoriete zus geweest, hij had zelfs vorig jaar voor het eerst in zijn leven op het CDA gestemd - op haar. Hij was de dwarse broer die nooit meer in de kerk kwam, en zij had daar een bredere kijk op. Daarom moest hij op de begrafenis met iets komen dat afweek van psalmen, dat zou ze mooi vinden. Iets met muziek. Samen waren ze ooit naar Bruce Springsteen geweest. Hij alleen met zijn gitaar op het podium in Rotterdam, en zij met zijn tweeën op de vierde rij. En ook naar een andere ouwe favoriet, Chi Coltrane, live in Hoogeveen.


Hij koos voor het nummer Fragile van Sting, over de breekbaarheid van de mens, dat ze een paar weken voor haar dood nog op YouTube had bekeken. Tijdens de uitvaartplechtigheid was op het ene grote scherm de clip te zien geweest, en op het andere de tekst:


On and on the rain will say


How fragile we are


How fragile we are


In radioprogramma Premtime, een half jaar voor haar dood en midden in verkiezingstijd, kwam ze één keer zeer direct uit de hoek, toen het over mensen ging die zelfmoord plegen. 'De grens tussen gek en normaal is er niet. Het kan ons allemaal overkomen', zei Herma, zelf oud-psychiatrisch verpleegkundige. 'Er kunnen dingen gebeuren in een leven waardoor je het echt niet meer ziet zitten.'


'Als ik nu die uitspraak hoor, lopen de rillingen me over het lijf', zegt Ton. 'In zijn kop zat het toen al niet goed. Misschien dat Herma toentertijd met hem al gesprekken had over hoe hij geholpen kon worden. Want dat lakse - daar hield ze niet van. 'Kom op, man', heeft ze vast gezegd, 'ga psychische ondersteuning zoeken.' Maar dat heeft hij zeker niet gedaan.'


In zijn lange afscheidsbrief noemt Gerard de mislukte poging van Herma in de Kamer te komen als de zoveelste negatieve gebeurtenis in zijn leven. Niks lukte meer, geen sprankje hoop resteerde. De moord op zijn vrouw omschrijft hij als 'een daad van liefde'.


De brief is koel en zakelijk geschreven, inclusief de vermelding van de wachtwoorden van zijn internetaccounts. 'Alsof hij de boodschap van een ander had opgeschreven, zoals hij als persvoorlichter gewend was', zegt Ton Boom. 'Hij leek twee verschillende personen in zich te hebben. Verschrikkelijk toch, dat dat allemaal in die kop van die jongen zat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.