Hoe het Dikke Ik de coalitie verdeelt

Ze sloten een verstandshuwelijk, werden vrienden, maar nu kondigt Diederik Samsom aan te gaan scheiden van Mark Rutte. Aanleiding: het Dikke Ik, of de Dikke Ik, zoals PvdA-leider Samsom zegt.

Premier Mark Rutte en Diederik Samsom (PvdA) voorafgaand aan een debat over de eventuele gevolgen van het IPCC rapport voor het Nederlandse beleid. Beeld ANP

Premier en in dit verband vooral VVD-voorman Rutte leende de term van Samsom voor een partijspeech vorige maand - Rutte belde hem zelfs op om toestemming te vragen, schrijft het AD. Samsom gebruikte de Dikke Ik in 2007 nadat hoogleraar sociale filosofie Harry Kunneman die term in 2005 had gemunt als het Dikke Ik.

Alle drie - Rutte, Samsom en Kunneman - lijken er iets anders onder te verstaan. Kunneman bedoelde er 'een morele tunnelvisie' mee, zei hij zaterdag in Trouw. 'De dominante maatstaf is nog steeds: blijft de economie wel groeien?'

Iets van de samenleving

Samsom interpreteert de Dikke Ik als iets van de samenleving. Die is 'na drie decennia individualisering' uitgegroeid tot een Dikke Ik. 'Lomp gedrag, minachting voor andersdenkenden, onverzadigbaarheid en zelfingenomenheid zijn de kenmerken.'

Rutte op zijn beurt - vinden Kunneman en Samsom - beperkt zich tot individuele uitwassen, zoals bonusgraaiende bankiers en mensen die meteen als ze werkloos worden naar uitkeringsinstantie UWV zouden rennen. Dat je bij ontslag verplicht bent meteen naar het UWV te gaan, was de oud-staatssecretaris Sociale Zaken overigens even ontgaan. 'De maatschappelijke voedingsbodem van het Dikke Ik laat hij weg', is de kritiek van Kunneman.

Samsom vindt de weergave van Rutte van de Dikke Ik zelfs 'gratuit', schreef de PvdA-leider zaterdag in een opmerkelijk opinieartikel in NRC Handelsblad. In dat stuk somt Samsom eerst op wat zijn partij allemaal samen met coalitiepartner VVD voor elkaar heeft gekregen in 'de strijd tegen de Dikke Ik'.

'Veel minder overheid'

Maar aan het slot neemt hij afscheid van zijn vriend Rutte: 'Het is geen geheim dat de VVD straks liever een andere afslag neemt. Met veel minder overheid en meer onderlinge concurrentie in de samenleving.'

Beide leiden volgens Samsom tot meer Dikke Ik. Rutte schildert de overheid te veel af als een hindernis. Dan moet je niet raar opkijken als vertegenwoordigers van die overheid zoals politieagenten, leraren en ambtenaren die direct contact met de burger hebben, niet het respect krijgen dat ze verdienen, stelt de PvdA-leider.

Bovendien: 'Wie individuen uitnodigt zich groot te maken en vooral zichzelf te redden, moet niet verbaasd staan als velen zich van de weeromstuit té groot maken, de Dikke Ik', schrijft Samsom. 'Stof tot nadenken voor de premier.'

Het doet denken aan het lot van de door de koning in zijn eerste troonrede uitgesproken 'participatiesamenleving'. Samen hadden coalitiepartners VVD en PvdA dat woord in de troonrede gezet. Maar gevraagd naar de betekenis bleek het de VVD te gaan om de zelfredzaamheid van het individu en de PvdA om de samenwerking van het collectief.

Hoewel het nog niet op de agenda staat, debatteert de Tweede Kamer op verzoek van ChristenUnie-leider Arie Slob nog voor de zomer over de rede van Rutte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.