Hoe 'het blinde koppel uit Mali' hoop wil laten doorklinken in hun muziek

Onze gids deze week: Amadou & Mariam

Binnenkort komt hun negende album uit, dat Amadou & Mariam weer eens ouderwets met z'n tweetjes hebben gemaakt. Fusion is het toverwoord in de muziek én de smaak van het Malinese koppel.

Amadou & Mariam Beeld Els Zweerink

Ze vormen net zo'n onlosmakelijk verbonden en geslaagd stelletje als Womack & Womack, Saskia & Serge, aardbeien & slagroom, dus waarom zouden ze er überhaupt nog derden bij halen?

Ja, in het verleden hebben Amadou & Mariam zich er geregeld mee omringd. Het album Dimanche à Bamako (2004), dat van het Malinese duo popsterren maakte in de westerse wereld, werd geproduceerd door ieders favoriete muzikale zigeuner: de Spaans-Franse zanger Manu Chao. Damon Albarn, zanger van de Britse band Blur, zat achter de knoppen voor opvolger Welcome to Mali (2008). En Folila, hun voorlaatste album, had een lijst van medewerkers die las als een who's who van hippe popsterren anno 2012: Santigold, Jake Shears van Scissor Sisters, leden van de Brooklynse indierockband TV on the Radio.

Amadou Bagayoko (62) en Mariam Doumbia (59) ontmoetten elkaar in 1974 op het blindeninstituut van Bamako, de hoofdstad van Mali. Beiden zingen, hij speelt gitaar. Ze zijn 37 jaar getrouwd en bijna net zo lang vormen ze een muzikale twee-eenheid. Tijdens concerten staan ze zo dicht bij elkaar dat een liefkozende, zoekende hand altijd zijn vertrouwde bestemming vindt. Én ze schrijven samen hun repertoire. Amadou: 'Mariam schrijft 's nachts en ik ben meer een ochtendmens. Overdag brengen we samen wat we hebben geschreven en maken er nieuwe nummers van.'

La Confusion

Amadou & Mariam - La Confusion (Warner) komt op 22 september uit.

In een Amsterdams hotel vertelt het echtpaar dat ze het na al die samenwerkingen nu weer ouderwets met z'n tweetjes wilden doen voor hun binnenkort te verschijnen negende album La Confusion. Sinds de cross-overhit Dimanche à Bamako hebben ze sowieso geen ambassadeurs nodig om hun naam te verspreiden op andere continenten. Mali's grootste muzikale exportproduct sleepte diverse Franse en Britse muziekprijzen in de wacht en speelde op grote Amerikaanse muziekfestivals als Lollapalooza en Coachella. Het concert bij de uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede aan Barack Obama (2009) werd opgeluisterd door 'the blind couple from Mali'.

Bovendien zijn ze zelf vaardig genoeg om West-Afrikaanse muziek te versmelten met Angelsaksische pop tot de fusion die hun handelsmerk is geworden. Op de single Bofou Safou flirten vintage electrobeats met Afrikaanse percussie. Op Filaou Bessame worden West-Afrikaans gitaargetokkel, vraag-en-antwoord-zang en een ronkende rocksaxsolo vriendjes van elkaar. Titelnummer La Confusion klinkt als een Brits eighties-gitaarbandje dat na een weekendje Bamako geïnspireerd de studio is ingedoken. Alles met een upbeat en een vrolijk bodempje waarop zelfs maatschappijkritiek gedijt.

CV

Amadou Bagayoko (1954) en Mariam Doumbia (1958) werden beiden geboren in Bamako, Mali. Amadou verloor zijn zicht op 15-jarige leeftijd. Mariam werd op haar 5de blind. In 1974 ontmoetten ze elkaar op het Malinese instituut voor jonge blinden.

In 1980 trouwde het stel en in 1983 vormden ze een muzikaal duo. Amadou en Mariam gingen traditionele Malinese muziek vermengen met andere muzikale invloeden en noemden het afroblues.

Na naam te hebben gemaakt op het Afrikaanse continent, volgde in de jaren negentig succes in Frankrijk. In 1996 vestigde het duo zich in Parijs. In 1998 kwam Sou Ni Tilé uit in Frankrijk, hun eerste album bij een grote platenmaatschappij. In 2003 werd het duo benaderd door zanger Manu Chao. Hij produceerde hun album Dimanche à Bamako, dat hun doorbraak betekende in de westerse popwereld. Blurzanger Damon Albarn nam ze in 2007 op in zijn Africa Express, een rondreizend festival met veel Afrikaanse artiesten. Albarn produceerde ook hun album Welcome To Mali uit 2008. In 2012 volgde de plaat Folila, wederom in samenwerking met artiesten uit de pop- en rockwereld.

Want Bofou Safou gaat weliswaar over flierefluitende Malinese jongemannen, de bofou safou, die liever dansen dan werken, het is ook indirect een aansporing aan Malinezen om de handen uit de mouwen te steken. La Confusion schetst de verwarring in Mali na de burgeroorlog (2012-2013) en behandelt in één moeite door die van de rest van de wereld. Want 'de verwarring is overal' en in deze vreemde tijden 'speelt de muis met de kat, speelt de kat met de hond en speelt de hond met de leeuw'.

Mariam: 'Onze liedjes gaan vaak over hoe wij de situatie in Mali en de wereld beleven.'

Maar laten we niet te diep op de ellende ingaan, laten we niet te duister worden.

Amadou: 'We willen liever hoop laten doorklinken. We kiezen altijd voor een simpele, sterke melodie zodat mensen makkelijk kunnen meezingen, en een goede beat zodat je er ook op kunt dansen.'

1. Kleding: stoffen met Afrikaanse waxprint van Vlisco uit Nederland

Mariam: 'Hier, voel maar hoe stevig.' (Ze biedt ter inspectie een stukje stof aan van haar boubou, een traditioneel West-Afrikaans gewaad.) 'Dit is hier in Nederland gemaakt. Deze stoffen zijn te gek. Ze zijn anders dan andere waxen. Hier hebben ze ontzettend veel patronen en kleuren. En ze vervagen niet.'

Amadou: 'Het betekent niet dat wij onze kleding speciaal laten importeren. Hoeft helemaal niet. Als we in Nederland zijn, kopen we het een en ander, maar ook in Mali hebben ze Nederlandse waxkleding.'

Mariam: 'Of in Burkina Faso, in Ivoorkust, in Senegal; overal in West-Afrika kun je die gewoon in de winkels kopen. Ze heeft de reputatie van hoge kwaliteit te zijn en is daarom zo populair. Maar dat de stoffen geïmporteerd worden, maakt ze wel een stuk duurder.'

Kleding: Vlisco. Mariam: 'Deze stoffen zijn te gek. In Nederland hebben ze ontzettend veel patronen en kleuren. En ze vervagen niet.' Beeld getty

2. Vakantiestad: Montreal

Amadou: 'Nee, niet Parijs. Parijs is ons tweede huis. Daar zitten we het grootste deel van het jaar. Als we niet in Bamako zitten, zitten we in Parijs.'

Mariam: 'Montreal is voor ons een vakantiebestemming. Zelfs als we daar zijn om te spelen voelt het als een uitje.'

Amadou: 'Dat komt omdat er veel familie en kennissen wonen. Die zoeken we dan op. Bovendien zijn de Canadezen ontzettend aardig en begrijpen ze ons en onze muziek goed.'

Vakantiestad: Montreal. Mariam: 'Zelfs als we daar zijn om te spelen, voelt het als een uitje.' Beeld getty

3. Gerecht: thieboudienne

Mariam: 'Rijst met vis. Het is een superpopulaire Senegalese stoofschotel die ze in heel West-Afrika eten. Van oorsprong is het een feestmaal dat wordt opgediend bij gelegenheden als bruiloften en doopceremonies.'

Amadou: 'De basis is dus vis met rijst en daar doe je groenten bij. Het is het lekkerst met zaagbaars, die voor de kust van Senegal wordt gevangen. Maar je kunt in principe elke vis gebruiken. Je vult hem met peterselie, knoflook, uien en chilipeper ,bakt hem en laat hem sudderen in tomatensaus en het groentenat, waarin je ook de groenten gaart. Wortels, kool, paprika, aubergine, cassave, wat je maar wilt, en veel specerijen.

'Het is nog knap lastig om het perfect te krijgen, want de rijst wordt snel plakkerig. De truc is om eerst de vis klaar te maken en de rijst half klaar te stomen in water en vervolgens in de groentesaus.'

Gerecht: thieboudienne. Amadou: 'Het is het lekkerst met zaagbaars, maar je kunt in principe elke vis gebruiken.' Beeld Hollandse Hoogte / Laif

4. Restaurant: Chez Fatou

Amadou: 'Je hebt een Chez Fatou in Dakar, de hoofdstad van Senegal, en in Montreuil, vlak bij Parijs. Ze maken er heerlijke thieboudienne en andere Afrikaanse gerechten als yassa, kip met uien en citroen, en mafé, een stoofschotel met pindasaus en rund of kip. Maar ze serveren ook een soort fusiongerechten en je kunt er als toerist een Amerikaans ontbijt bestellen.'

Mariam: 'In de eerste plaats is het eten superlekker. Daarbij is de ambiance van de vestiging in Dakar geweldig. Die ligt pal aan het strand, in een paar stappen sta je op het zand met uitzicht op de Atlantische Oceaan.'

5. Shoppen: de muziekwinkels in Pigalle, Parijs

Amadou: 'Je hebt in de wijk Pigalle veel muziekwinkels waar ik graag mag rondneuzen. Ik pak hier eens een gitaar en speel daar op een andere en zo zwerf ik van de ene zaak naar de andere. Ik kan er een hele dag doorbrengen.

'Tuurlijk, als ik iets koop ga ik in eerste instantie op de klank af, maar ik kan geen gitaarmerken op het gehoor onderscheiden. Dat is weleens over mij beweerd, maar dat is niet waar, hoor. Ik weet niet wie dat fabeltje de wereld in heeft geholpen. Wel hoor ik snel en duidelijk het verschil tussen de stijlen van diverse gitaristen; Hendrix, Clapton, John Lee Hooker of Jimmy Page. Maar blind horen of iemand op een Gisbon of een Fender speelt, dat is een brug te ver.'

Beeld Els Zweerink

6. Muziekinstrument: Amadou's gouden gitaar

Amadou: 'Ik ben als gitarist begonnen op een Fender. Toen kreeg ik een Gibson en daarna ben ik weer overgeschakeld op een Fender; eerst een Stratocaster-model, daarna een Telecaster. Yep, ik ben een Fender-fan.

'Maar mijn favoriet is de gouden gitaar die speciaal voor mij is ontworpen door James Trussart. Deze gitaarmaker ontwierp ook gitaren voor onder meer Jack White, Keith Richards en Eric Clapton. Op de mijne zit een laagje bladgoud.

'Trussarts gitaren zijn bijzonder omdat hij de klankkast van staal maakt en niet van hout. Dat geeft veel nagalm en extra resonantie. Het is een veelzijdig ding en zodra ik erop begon te spelen, merkte ik dat ik precies het geluid eruit kan krijgen waarnaar ik op zoek ben. Het heeft de twang, het metalige geluid van een Telecaster, en de warmere sound van een Stratocaster.'

7. Ontmoetingsplek: Association Valentin Haüy

Amadou: 'Een instuut en informatiecentrum voor blinden in Parijs. In samenwerking met overheden en bedrijven maakt de stichting zich sterk voor meer autonomie voor mensen met een visuele handicap en voor betere toegankelijkheid van gebouwen, openbaar vervoer en instellingen.'

Mariam: 'Daarnaast runt de stichting een winkel met artikelen voor blinden. Je kunt er van alles vinden: brailleschrijfmachines, pratende horloges, vergrootglazen, audioboeken en zelfs hightechapparatuur die het mogelijk maakt theatervoorstellingen en films te volgen met draadloze koptelefoons en ingesproken beschrijvingen.'

8. Shoppen: de schoenenwinkels in de rue Meslay bij de Place de la République, Parijs

Mariam: 'Rond de Place de la République zitten veel winkels en in rue Meslay stikt het van de schoenenzaken. Dat is dan ook mijn favoriete winkelstraat. Veel winkels zijn groothandels, maar leveren ook aan particulieren. Daardoor hebben ze soms aanbiedingen met kortingen tot wel 60 procent op designerschoenen. Ik heb geen favoriete ontwerpers, dus ik ga niet op namen of merken af. Om te weten of ik iets mooi vind, bekijk ik het van dichtbij met mijn linkeroog, waarmee ik nog een beetje zicht heb, en bevoel ik de stof. Als dat me bevalt, neem ik het mee.'

9. Muziekland: Engeland

Mariam: 'We waren al muziekgek voordat we elkaar in Bamako ontmoetten. Er was destijds maar één radiostation in Mali en daar luisterden de jonge hippe mensen naar. Wij ook. Er werd altijd veel muziek uit Engeland gedraaid. Bovendien was een vriend van Amadou steward bij een luchtvaartmaatschappij, en die kwam steevast terug uit het buitenland met cd's en cassettebandjes die we gretig beluisterden.'

Amadou: 'Pink Floyd, Led Zeppelin, Bad Company; bijna al mijn favoriete bands heb ik op die manier ontdekt.'

Mariam: 'Later, toen we zelf muziek gingen maken, kwamen we erachter dat veel Britten ook onze muziek waardeerden. Zelfs onze helden.'

Amadou: 'We hebben in 2009 nog gespeeld met David Gilmour, de gitarist van Pink Floyd, op een liefdadigheidsconcert in Londen. Dat was een van de mooiste gebeurtenissen in mijn leven.'

Muziekland: Engeland. Amadou: 'We hebben in 2009 nog gespeeld met de gitarist van Pink Floyd op een liefdadigheidsconcert in Londen.' Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.