Hoe het bezoek van Kim Jong-un aan China past in de aanloop naar de grote top met Trump

Koreaanse diplomaten draaien overuren. De Noord-Koreaanse leider Kim was in China, Zuid-Korea sluit een handelsdeal met Amerika en in Helsinki zitten ineens Korea-experts om tafel. Hoe grijpen al die ontmoetingen in elkaar?

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en zijn vrouw Ri Sol-ju ontmoeten de Chinese president Xi Jinping en diens vrouw Peng Liyuan.Beeld epa

1. Leider Kim brengt eerst bezoek aan China

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un heeft van zondag tot woensdag een bezoek aan China gebracht. Het heette een onofficieel bezoek te zijn, maar met de rode lopers rolde Beijing het protocol voor een staatsbezoek uit. Belangrijke kopstukken van de Communistische Partij troonden de diplomatieke novice Kim, die zich sinds zijn aantreden in 2011 voor het eerst in het buitenland vertoonde, mee door de ontvangst- en banketzalen van de Grote Hal van het Volk.

Breed glimlachend prees president Xi Jinping de historische vriendschapsband tussen Noord-Korea en de Volksrepubliek. De uitdrukking op Xi’s gezicht had iets weg van een kat die de room van de melk heeft gesnoept.

Kim mag dan een tikkeltje eigenzinnig zijn, als het erop aankomt volgt hij de traditie. En dat betekent: eerst steun zoeken bij China voordat hij de internationale arena ingaat. Voordat zijn vader en voorganger, Kim Jong-il, in 2000 met Seoul ging onderhandelen, toog hij ook eerst naar China om de goede relaties met Beijing te bekrachtigen.

Nu trekken ook Xi en Kim één lijn. Alsof die vier kernproeven en tachtig rakettesten onder Kims bewind China niet op de kast hebben gejaagd, alsof China op dit moment niet de Noord-Koreaanse economie afknijpt met het zwaarste pakket economische sancties ooit.

Bij het afscheid omhelsde Kim Xi nog net niet: hij greep met beide handen zijn arm. Wat de mannen tegen elkaar zeiden, werd niet uitgezonden, maar de staatstelevisie maakte er een hartelijke uitsmijter van Xi van: ‘Kom nog maar vaak bij ons langs.’ Daarna stuurde het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zijn topdiplomaat Jiang Jiechi naar Seoul om Kims bezoek toe te lichten, en informeerde Peking de Amerikaanse president Donald Trump.

In de Chinese persverklaring achteraf stond dat Kim tijdens de gesprekken met Xi heeft bevestigd dat hij bereid is het verkleinen van zijn kernwapenprogramma te bespreken met de Amerikanen – iets wat hij toe nu toe alleen via Zuid-Koreaanse boodschappers had overgebracht. ‘De kwestie kan worden opgelost als Zuid-Korea en de VS ons tegemoetkomen met goede wil en bereid zijn progressieve en evenredige maatregelen te nemen’, zou Kim hebben gezegd.

Het Noord-Koreaanse volk zal die boodschap vermoedelijk niet horen. De volledig door de staat gecontroleerde media berichtten woensdag jubelend over het bezoek aan China, maar repte tot nu met geen woord over de aanstaande onderhandelingen.

Beijing als middelpuntvliedende kracht van de internationale diplomatie: zo ziet Xi het graag. Een aardig voordeeltje is het signaal van zowel Xi en Kim naar Trump, die vorige week vrijdag de eerste concrete stappen in een lang verwachte handelsoorlog tegen China nam. Trump heeft China’s hulp nodig om Noord-Korea onder druk te zetten. De basis voor samenwerking tussen Washington en Beijing om Pyongyang zover te krijgen het kernwapenprogramma stop te zetten, is echter broos. Het fundament onder de betrekkingen met Pyongyang zijn van een andere, historische en ideologische orde, aldus Xi. ‘Het socialisme met Chinese karakteristieken is aan een Nieuw Tijdperk begonnen. De socialistische opbouw van de Democratische Volksrepubliek Korea is ook aan een nieuwe historische periode begonnen.’

2. Zuid-Korea sluit rijen met Amerika

De aandacht verschuift donderdag van Beijing naar de zwaarbewaakte grens tussen Noord- en Zuid-Korea, waar delegaties van beide landen onderhandelen over de aanstaande top tussen Kim en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in. Ze willen afspraken maken over de precieze datum en de agenda van de ontmoeting tussen de twee op de grens, eind april.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Tijdens de laatste ontmoeting tussen leiders van Noord- en Zuid-Korea, in 2007, maakten ze ambitieuze afspraken over economische samenwerking. Door de zware sancties is dat nu lastig. Wellicht dat een vredesverdrag – officieel zijn beide landen nog altijd met elkaar in oorlog – mogelijk is. Moon heeft benadrukt dat de top met Kim in elk geval duidelijk moet maken hoe serieus de Noord-Koreaanse leider is met zijn belofte dat hij bereid is zijn kernwapens op te geven.

De ontmoeting met Kim-Moon vormt een belangrijke schakel in de voorbereidingen voor de grote top eind mei tussen Kim en Trump. Met de benoeming van de schietgrage havik John Bolton als zijn nieuwe veiligheidsadviseur heeft Trump alvast een signaal afgegeven. Het kan Kim maar beter menens zijnmet zijn belofte, anders is er nog altijd de optie om het kernwapenprogramma met een aanval te stoppen – iets waar Bolton zich meermaals voorstander van heeft betoond.

Zuid-Korea vreest dat scenario en doet er alles aan de sfeer goed te houden. Begin deze week is onverwachts snel een nieuw handelsakkoord met de VS gesloten. Het nieuwe akkoord is een cadeautje voor Trump, die daarmee voor het eerst kan laten zien dat zijn agressieve handelspolitiek succes heeft.

Onder het nieuwe verdrag mogen de VS meer auto’s exporteren naar Zuid-Korea, terwijl Zuid-Korea minder staal naar Amerika mag uitvoeren. In ruil voor deze concessies ontkomen de Koreanen aan de extra heffing op de import van staal die Trump wereldwijd wil doorvoeren.

Tussen de bedrijven door maakt een serie Koreaanse-popsterren zich klaar om volgende week twee concerten te geven in de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang. De komst van artiest Psy, bekend van de wereldhit Gangnam Style, is beleefd geweigerd, maar de kortgerokte meisjes van Red Velvet zijn wel welkom.

Zij zullen hun nieuwste hit Bad Boy zingen, over een meisje dat zich aangetrokken voelt tot een foute jongen. ‘Ik probeer je te negeren, maar ik word door je aangetrokken / Jij bent anders. Ik probeer stoer te blijven, maar je maakt me steeds aan het lachen’, zullen de Noord-Koreanen volgende week horen zingen.

3. De Scandinavische connectie

Sinds Trump begin maart ineens instemde met een ontmoeting met Kim, bleef het stil aan het diplomatieke front. Totdat de Noord-Koreaanse minister van Buitenlandse Zaken, Ri Yong-ho, anderhalve week geleden ineens opdook in Zweden voor een driedaagse ontmoeting met zijn Zweedse collega Margot Wallström. Al sinds 1973 heeft Zweden diplomatieke betrekkingen met Noord-Korea. Het is een van de weinige westerse landen met een ambassade in Pyongyang, waar het ook consulaire diensten verleent voor de Amerikanen.

Zweden lijkt dus een ideale bemiddelaar tussen Noord-Korea en de VS. Volgens een persverklaring van de Zweden gingen de gesprekken over ‘de mogelijkheden en uitdagingen voor verdere diplomatieke stappen’. Algemeen wordt aangenomen dat een begin is gemaakt met de voorbereidingen voor de top. Zo moet snel duidelijk worden waar de ontmoeting moet gaan plaatsvinden.

Enkele dagen later kwamen achttien Amerikaanse en Koreaanse (oud)-officials en experts, onder wie een hooggeplaatste Noord-Koreaanse diplomaat, samen in een 19de-eeuws landhuis net buiten de Finse hoofdstad Helsinki om over Noord-Korea te praten. Dit soort niet-officiële bijeenkomsten (‘Spoor 2-diplomatie’) worden bij vredesonderhandelingen vaker gebruikt om officiële onderhandelingen (‘Spoor 1’) makkelijker te maken.

Volgens een bron dicht bij de gesprekken, die vanwege zijn rol anoniem moet blijven, was er geen direct verband tussen de Helsinki-conferentie en de komende top tussen Trump en Kim. De bijeenkomst was al lang voor de recente toenaderingspogingen gepland. Wel werd er nog eens bevestigd dat Noord-Korea serieus bereid lijkt zijn kernwapenprogramma ‘terug te rollen’. Toch blijft onduidelijk hoe ver Pyongyang daarin zou willen gaan, hoe snel dat zou gebeuren en wat het regime ervoor terug eist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden