Hoe het Belastingplan tot stand kwam

Het is de dag na Sinterklaas als Eric Wiebes, staatssecretaris van Financiën, open huis houdt. Bij hem thuis in Amsterdam zitten drie senatoren van D66 in zijn huiskamer. Thom de Graaf, Alexander Rinnooy Kan en Joris Backer. De VVD'er heeft het drietal uitgenodigd een deal te sluiten over zijn Belastingplan. Zijn politiek leider en premier heeft die dag het voorkeursalternatief gekild: je hoeft niet meer op ChristenUnie en SGP te wachten, is de instructie van Rutte.

Staatsecretaris Eric Wiebes van financiën staat de pers te woord Beeld anp

De vier zijn het die zondagavond bij de koffie snel eens. D66 wil meer banen, vergroening en gemeenten in staat te stellen meer eigen belastingen te heffen. In ruil is er steun van de tien D66-senatoren voor Wiebes' Belastingplan. De staatssecretaris stemt snel toe. Hij moet en zal de 5 miljard belastingverlaging die in zijn plan zit, veilig stellen.

Een paar weken eerder heeft het Belastingplan in de Tweede Kamer weliswaar ruime steun gekregen, maar in de senaat komen VVD, PvdA en CDA nog zetels tekort. Enkele dagen later peilt Rutte tijdens een etentje à deux met D66-leider Alexander Pechtold wat er nodig is voor eventuele steun van de D66-senatoren. 'Hoe kan ik je comfort bieden?', is de gebruikelijke vraag van de premier. Voor de zekerheid - als hij er met ChristenUnie en SGP niet uitkomt.

Alexander Pechtold Beeld anp

Voor de buitenwacht doen VVD en PvdA alsof ze erop vertrouwen dat de Eerste Kamer zich a-politiek opstelt en dus wel vóór moet stemmen. Intussen is de coalitie knap zenuwachtig. Totaal onverwacht blijkt het een probleem dat het kabinet, na jaren van bezuinigen, nu eens 5 miljard aan de burger wil teruggeven. Naast het CDA zijn hetzij D66, hetzij ChristenUnie en SGP nodig voor de meerderheid waarvan Wiebes dacht dat die vanzelfsprekend was.

Een spel van senatoren begint. D66-senatoren gaan langs bij die van CDA, die ook hun christelijke collega's raadplegen. Eerste Kamerleden van VVD en PvdA steken hun voelhoorns uit. Ze hebben haast, want de Tweede Kamer moet zich over concessies uitspreken voordat de senaat met de behandeling van het Belastingplan begint.

Het wachten is op het CDA. Gaan de christendemocraten alleen akkoord als ChristenUnie en SGP dat doen? Of zijn ze bereid zich bij D66 aan te sluiten? Rutte en Wiebes wachten enkele dagen op beweging in de 'christelijke hoek'. Maar dan trekt het CDA zich plots terug. Het gaat ze te snel, laten CDA-senatoren op vrijdag 4 december aan hun D66-collega's weten. De CDA'ers zeggen daarom ook de afspraak bij Wiebes thuis af.

Dan telt Rutte zijn knopen. Toezeggingen doen aan de christelijke partijen is technisch makkelijker, maar D66 staat dichter bij VVD en PvdA. Investeren in een goede verstandhouding is bovendien handig voor de komende kabinetsformatie. D66 moet zich kunnen profileren, beseft de premier, en moet iets zichtbaars krijgen. Zeker nadat het in de Tweede Kamer het Belastingplan heeft afgewezen als weinig ambitieus.

De afzegging van de CDA'ers trekt Rutte over de streep. Als D66 wel wil en we horen niets van ChristenUnie en SGP, zo instrueert de premier zijn staatssecretaris, dan gaan we met D66 in zee en leggen het resultaat wel voor aan het CDA. Dat lijkt spannend, maar als Wiebes het CDA maandagavond informeert, blijkt al snel dat Sybrand Buma en zijn partijgenoten niet gaan dwarsliggen.

Dinsdagochtend begint wel meteen het Zwarte Pieten bij het opmaken van de winst en verliesrekening. Heeft D66 echt iets binnengehaald? 'Zeker. Op alle drie de punten: vergroening, werk en decentralisatie van belastingen', zegt Alexander Pechtold. Mooi voor de lange termijn. 'Onzin', heet het bij het CDA, 'de belastingheffing voor gemeenten is een fopspeen waar de smaak snel af is. Dat wordt een apart wetsvoorstel. Daar is geen meerderheid voor in de Eerste Kamer.' Vandaar dat het CDA meteen instemde met Wiebes' veranderingen. Onbegrijpelijk, dat D66 met dat beetje draaien aan knoppen akkoord is gegaan, klinkt het bij de christendemocraten. CDA en D66 gedogen nu samen maar vrienden zijn het nog niet.

Wat heeft D66 binnengesleept

In 2017, omdat het te laat is nog iets voor komend jaar te veranderen, krijgen werkenden iets meer arbeidskorting dan eerder gepland. Kost de schatkist 224 miljoen euro. Nog eens 100 miljoen gaat naar de ouderenkorting, een lastenverlichting voor gepensioneerden. Alweer 100 miljoen gaat extra naar de kinderopvangtoeslag.
Volgend jaar is er 100 miljoen euro extra subsidie voor wie zijn huis energiezuiniger maakt. Ook volgend jaar: een vermogen tot 24.437 euro is onbelast. Nu is dat 21.330 euro. Denk niet dat het om méér lastenverlichting gaat. Alles wordt betaald door belastingen minder te verlagen dan het kabinet oorspronkelijk van plan was.
De veranderingen komen in een zogenoemde novelle, die de Tweede Kamer snel moet aannemen. De Eerste Kamer kan dan 22 december stemmen over het geheel.
Over de voor D66 belangrijkste toezegging stemt de senaat niet. Dat is een apart wetsvoorstel dat Wiebes aankondigt en gaat regelen dat gemeenten na de gemeenteraadsverkiezingen van 2019 zelf 4 miljard belastingen mogen heffen. Het CDA moet daar niets van hebben, maar dit voorstel zit niet in het Belastingplan. Dus stemmen ze in met dat plan vanuit de overtuiging dat er nog genoeg formaties komen om het anders te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden