Hoe hard lopen de Republikeinen met Trump mee?

De brief die vrijdag werd verstuurd was enigszins zorgelijk. Hij was afkomstig van directeur Walter Shaub van het Bureau voor Regeringsethiek (OGE) en ging over de hoorzittingen die vandaag in de Amerikaanse Senaat beginnen. Schaub schreef dat de genomineerden voor het kabinet-Trump nog niet klaar zijn met hun 'ethische evaluatie' en dat de Republikeinen zijn bureau onder 'hoge druk' zetten om die evaluaties af te raffelen.

Donald Trump tijdens een toernee eind december om zijn kiezers te bedanken. De Senaat neemt nu zijn kandidaatministers onder de loep.Beeld AFP/Getty Images

'Daardoor zijn sommige ethische kwesties mogelijk onbekend of nog niet opgelost. Ik ken geen voorbeeld uit de vier decennia dat het OGE bestaat, dat de Senaat een hoorzitting hield voor de ethische evaluatie was voltooid.'

Niet eerder telde een kabinet zo veel (multi)miljonairs, niet eerder was zo weinig bekend over hun mogelijk verstrengelde belangen. Een van de kandidaten die zijn financiële gegevens wel hebben ingeleverd, aankomend minister van Justitie Jeff Sessions, blijft weer in gebreke met ander papierwerk: hij heeft bijna geen documentatie ingeleverd over zijn politieke cv, inclusief de vereiste teksten van alle interviews, toespraken en opiniestukken uit zijn zuidelijk-conservatieve verleden.

Senator Jeff Sessions.Beeld afp

Lastig parket

Daarmee worden de hoorzittingen - Sessions bijt het spits af - een test voor zowel de Democraten als de Republikeinen. Hoe hard gaan de Democraten, die zich tot nu toe vrij rustig hebben gehouden in de aanloop naar Trumps inauguratie, zich verzetten? En hoe hard lopen de Republikeinen juist met hun nieuwe leider mee?

Senaatsfractieleider Mitch McConnell zette alvast de Republikeinse toon zondag, in een interview met CBS. 'Al deze kleine procedurele klachten houden verband met de frustratie van de Democraten dat ze niet alleen het Witte Huis hebben verloren, maar ook de Senaat. Ik begrijp dat. Maar we moeten, soort van, volwassen zijn en verder gaan.'

De Democraten zitten in een lastig parket. Ze vormen met 48 van de honderd zetels een minderheid in de Senaat, wat inhoudt dat ze geen kandidaten kunnen tegenhouden. Dat hebben ze aan zichzelf te danken: in 2013, toen ze nog een bescheiden meerderheid hadden, waren ze het Republikeinse verzet tegen Obama's nominaties zo zat dat ze besloten dat een gewone meerderheid (in plaats van de benodigde 60 stemmen tot dan) voortaan genoeg was om die kandidaten te benoemen. Daardoor zijn ze nu vrijwel tandeloos, en moeten ze terugvallen op principes en procedures.

Consequenties

In de praktijk komt dat neer op vertragingstactieken. Na een hoorzitting, die plaatsvindt voor de betreffende Senaatscommissie, duurt het normaal gesproken twee dagen voordat er door de voltallige Senaat over een kandidaat wordt gestemd. De Democraten kunnen dat dwarsbomen door aanvullende vragen te stellen, die eerst beantwoord moeten worden. Zo kunnen de Democraten voorkomen dat Trump op de dag van de inauguratie met een volledige ministersploeg van start gaat.

Mochten sommige ministers worden benoemd zonder dat zij het ethische vragenformulier hebben ingevuld, dan kan dat voor henzelf ook consequenties hebben. Het OGE vraagt om een opsomming van alle bedrijven waar de kandidaten een belang in hebben, al hun bestuursfuncties en alle andere potentiële lijntjes tussen geld en familie. Vervolgens stelt het ethische bureau een soort rapport op, waarin het voorstellen doet om belangenverstrengeling te vermijden. Wanneer de kandidaat die voorstellen onderschrijft, dan is die daarmee in principe beschermd tegen beschuldigingen van corruptie. En wanneer de kandidaat dat niet doet, dan dus niet.

Dit wordt het Trumpkabinet

Trump is sinds november druk bezig met het samenstellen van zijn kabinet. Zie hier wie er al zijn benoemd.

Verzet

De klacht van de OGE (overigens een andere club dan de ethische waakhond van het congres, die vorige week met uitholling werd bedreigd) is niet helemaal juist. Zo had Rod Paige, een door George W. Bush beoogd minister van onderwijs, in 2001 ook pas zijn papierwerk af nadat de hoorzitting was geweest.

Los van de mogelijke belangenverstrengeling zijn de hoorzittingen ook inhoudelijk interessant. Trumps kandidaten zijn vaak gekozen omdat ze zich verzetten tegen de ministeries die ze moeten gaan leiden; zo is aankomend onderwijsminister Betsy DeVos (woensdag) geen fan van openbaar onderwijs, en is aankomend huisvestingsminister Ben Carson (donderdag) geen fan van sociale woningbouw in de betere delen van de steden.

Maar behalve Democratische verontwaardiging zal dat vooral Republikeinse instemming oproepen: deregulering en een kleinere overheid passen prima bij het klassieke laissez-faire van de conservatieve volksvertegenwoordigers, waar Trump weinig van afwijkt.

Donald Trump en Betsy DeVos.Beeld getty

Buitenstaander

Voor andere kandidaat-kabinetsleden ligt dat anders. Sessions, om te beginnen, mag dan wel al jarenlang senator zijn, hij is nog steeds een relatieve buitenstaander. Zijn standpunten zijn over vreemdelingen en zwarten lagen tegen het racistische aan (de Ku Klux Klan werd pas problematisch toen bleek dat ze marijuana rookten, grapte hij ooit), en ook is hij een fanatiek bestrijder van de Stemwet uit 1965, die vooral Afrikaans-Amerikanen ten goede kwam (inmiddels deels uitgehold door een door Sessions toegejuichte uitspraak van het Hooggerechtshof). De Democraten zullen alles doen om Sessions dat verleden aan te wrijven, en daarmee ook de Republikeinen te besmeuren die toch voor hem zullen stemmen.

Ook rond Rex Tillerson (woensdag) wordt het spannend. De beoogde minister van Buitenlandse Zaken heeft als Exxon-baas jarenlang in Rusland gewerkt, en is middels een oorkonde officieel tot vriend van Rusland uitgeroepen. Nu de Russische president Poetin volgens Amerikaanse inlichtingendiensten het grote brein achter de verkiezingshack was, is de vraag hoe hard die vriendschap Tillerson parten zal spelen. Niet alleen haviken als John McCain en Lindsey Graham zouden dat problematisch kunnen vinden, ook Marco Rubio, die een beslissende stem heeft in de buitenlandcommissie die de hoorzitting doet, heeft zich er kritisch over uitgelaten. Hij is de afgelopen weken echter flink bewerkt. De Democraten zullen er dan op aansturen dat Tillerson zich hard uitspreekt over de hack, zodat Trump daarin mee moet gaan.

Rex Tillerson.Beeld afp

Die aanpak zal vaker voorkomen: het aan het licht brengen van tegenstellingen en anders pijnlijke overeenstemmingen tussen de kandidaatministers en hun president. Generaal James Mattis (donderdag), de beoogde minister van defensie, heeft zich al kwaadgemaakt over benoemingen zonder zijn goedkeuring; hij lijkt een redelijker kijk op oorlogvoeren te hebben dan zijn toekomstige baas. Voor Mike Pompeo, kandidaat-CIA-directeur (woensdag), geldt juist dat hij op dezelfde harde lijn lijkt te zitten als Trump; toch zal het nieuws zijn als hij zich voor martelingen uitspreekt. Tegelijkertijd moet hij proberen de scheuren tussen Trump en de inlichtingendiensten te lijmen.

Hoe dan ook vormen de hoorzittingen voor zowel het kabinet-Trump als de oppositie de eerste kans om hun ware gezicht te laten zien.

Jared Kushner

Jared Kushner, de man van Ivanka Trump, wordt 'senior adviseur' van zijn schoonvader. Dat hebben bronnen van Trumps transitieteam dinsdag aan verschillende media laten weten. Het roept twee nieuwe vragen over belangenverstrengeling op: ten eerste of hiermee een anti-nepotismewet wordt overschreden, en ten tweede hoe Kushner, leider van een groot vastgoedimperium, zijn zakelijke en politieke personages uit elkaar gaat houden.

Dit weekend beschreef The New York Times hoe Kushner een week na de presidentsverkiezingen, in een privézaaltje van het Waldorf Astoria hotel in New York, sjiek Chinees zat te eten met Chinese zakenrelaties. Dat waren niet zomaar relaties. Vlak bij Kushner zat Wu Xiaohui, de baas van Anbang, een financieel conglomeraat met zo'n 800 miljard euro aan bezittingen waaronder het Waldorf Astoria. Wu was er om te gaan investeren in een wolkenkrabber van Kushner. Anbangs financiële structuur is mistig, maar lijkt verweven met een elite die nauwe (familie)banden onderhoudt met hoge overheidsfunctionarissen en legerofficieren.

Dus zat Kushner, één hand verwijderd van de aankomende president van de Verenigde Staten, te eten met een Chinese zakenpartner die waarschijnlijk net zo ver van zijn president verwijderd is.
Volgens aanwezigen proostte Wu op aankomend president Trump, die, zo zei hij, zeker goed zou zijn voor het wereldwijde zakendoen.

Een woordvoerder van Kushner liet aan de Times weten dat deze gesprekken al maanden voor verkiezingsdag waren begonnen. Zij zegt dat Kushner in overleg is met het ethische regeringsbureau OGE en afstand zal doen van veel van zijn bezittingen, om belangenverstrengeling te voorkomen. Toch is een oplossing niet eenvoudig: het lijkt erop dat Kushners broer de zaak zal overnemen.

Wat de anti-nepotismebepaling betreft zeggen Kushners advocaten dat die niet voor hem geldt. De wet is bedoeld om te voorkomen dat overheidsfunctionarissen familieleden inhuren voor de agentschappen die zij leiden; de juristen zeggen tegen The Times dat het Witte Huis geen agentschap is, en dat de wet daarom niet geldt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden