Hoe groot is het omkoopschandaal rondom de dienstauto's van Defensie?

Zes rijksambtenaren en vijf autohandelaren staan vanaf vandaag terecht wegens corruptie. Als het aan hun advocaten ligt, wordt de zaak nog veel groter. Waar stopt deze olievlek?

2010: minister Hans Hillen van Defensie verlaat de dienst-Audi. Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

Jacques H. kreeg gratis winterbanden. Als de wagenparkbeheerder van het ministerie van Defensie het daarbij had gelaten, zou hij vandaag waarschijnlijk niet voor de rechter hebben gestaan. Maar in de loop der jaren kwamen er volgens justitie gratis brandstofpassen bij, goedkope leningen en een speciaal potje van ruim 23 duizend euro voor privéuitgaven. Plus snoepreisjes naar de VS, Canada, Parijs, Madrid en Turijn. En uiteindelijk een veel te dure Audi A5 van 73 duizend euro.

H. is tussen 2001 en 2011 geen onbelangrijke man voor de autobedrijven met wie hij zaken deed. De wagenparkbeheerder van het ministerie van Defensie heeft met zijn team directe invloed op de aanschaf van zesduizend civiele auto's binnen de legerorganisatie. Inclusief 'supergeheime wagens' voor de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).

De opvallende levensstijl van de wagenparkbeheerder trekt in 2011 de aandacht van collega's in de autobranche: een klokkenluider stuurt een brief aan Hans Hillen, minister van Defensie van 2010 tot 2012. Als Hillen niet reageert, komt het verhaal voor het eerst in de media: Jacques H. zou in ruil voor forse geldbedragen en tripjes naar onder meer de Volvo Ocean Race in de VS en de Grand Prix in Monaco miljoenenorders hebben beloofd aan autobedrijven. H. ontkent de beschuldigingen pertinent.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

2013: minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie verlaat de dienst-Audi. Beeld ANP

Ongekende omvang

Toch is H. inmiddels de hoofdpersoon in de strafzaak die vandaag begint voor de rechtbank in Rotterdam. Het is voor Nederlandse begrippen een corruptiezaak van ongekende omvang: behalve H. staan nog drie defensieambtenaren, twee politieagenten en vijf autohandelaren terecht voor corruptie en omkoping. Hun advocaten gaan er vanaf vandaag bovendien alles aan doen om de zaak te voorzien van politieke dimensies. Want waarom wordt het lager personeel vervolgd voor relatief kleine vergrijpen, maar gaat bijvoorbeeld oud-Defensieminister Henk Kamp (2002-2007) vrijuit?

Het vermoeden van de advocaten dat bij Defensie mensen uit de wind worden gehouden, werd onlangs versterkt dooruitspraken van oud-minister Hillen. Als de overtredingen van Jacques H. intern waren ontdekt, was hij wellicht ontslagen of gedegradeerd, maar 'er zou nooit aangifte gedaan zijn', citeerde NRC Handelsblad Hillen vorige week. Die aangifte kwam er alleen door de publiciteit, liet de minister optekenen.

Tekst gaat verder na de foto.

2007: minister Eimert van Middelkoop in de dienst-Audi. Beeld ANP

'Het ging mij om het beschermen van een ambtenaar tegen publicitaire agressie', zegt Hillen nu ter verduidelijking tegen de Volkskrant. Volgens Hillen moet een ambtenaar kunnen vertrouwen op de bescherming van een minister als er een hetze ontstaat. 'Je kijkt eerst wat er aan de hand is. Als blijkt dat er aangifte gedaan moet worden, dan doe je dat. Maar je gaat niet iemand vervolgen voor het achteroverdrukken van een postzegel.'

Of Jacques H. iets fout heeft gedaan 'moet de rechter bepalen', zegt Hillen. 'Maar die man heeft vijftien jaar lang functioneringsgesprekken gehad en ik kan mij niet herinneren dat er één aantekening was dat er iets mis was. De brief van de klokkenluider over Jacques H. was trouwens van een concurrent van autobedrijf Pon (de dealer die voor miljoenen euro's auto's leverde aan Defensie, red.). In die context was aangifte doen niet het eerste waar ik aan dacht.' Hillen benadrukt het persoonlijk drama voor Jacques H. sinds de verdenkingen zijn geuit. 'Hij zit al vijf jaar thuis. Dat is even lang als de Tweede Wereldoorlog duurde, om aan te geven hoe ingrijpend zoiets is.'

Zes ambtenaren gefêteerd

Jacques H. en politieman René P. zijn volgens justitie het meest over de schreef gegaan van de in totaal zes rijksambtenaren die worden verdacht. Het tweetal incasseerde tienduizenden euro's korting voor privéauto's, winterbanden en deelden 'vertrouwelijk informatie' met handelaren die voertuigen leverden aan Defensie en de politie. René P. wordt ook wapenbezit (werp-ster) ten laste gelegd.

Bij de vier andere rijksambtenaren (drie defensiemedewerkers en een politieman) gaat het om relatief kleine vergrijpen. Zij kregen volgens hun dagvaarding kortingen van 236 tot 1.750 euro voor hun privéauto, terwijl ze konden weten dat die gift werd gedaan om hen te bewegen een 'voorkeursbehandeling' te geven aan de Pon Groep, die handelt in onder meer Volkswagens en Audi's.

Naast de zes rijksambtenaren staan vijf autohandelaren terecht voor omkoping. Slechts eentje van Pon, omdat die de zaak al schikte voor 12 miljoen euro. De vier andere handelaren zijn Renault-dealers. Zij zouden allen Jacques H. hebben omgekocht.

Eer en geweten

De advocaat van Jacques H. beaamt dat het effect van de aanklacht 'groot' is op zijn cliënt en zijn gezin. Jacques H. ontkent 'uitdrukkelijk' dat hij corrupt zou zijn geweest. 'Hij heeft zijn werk altijd naar eer en geweten gedaan. Hij heeft niet in een te dure auto gereden. Hij is niet omgekocht', aldus advocaat Bas Martens. Jacques H. heeft wel enkele reizen met autodealers gemaakt, maar daar heeft hij 'niets' voor teruggedaan, zegt Martens. 'Het is zelfs voorgekomen dat hij een autobedrijf dat het event organiseerde, vlak na een reis moest korten op het aantal auto's dat ze konden leveren.'

H.'s advocaat noemt het opvallend dat justitie in de tenlastelegging niets heeft vermeld over wat de autobedrijven precies zouden hebben teruggekregen van Jacques H. 'Het begon met een groot verhaal in De Telegraaf in 2011 dat hij miljoenenorders zou hebben verdeeld onder autobedrijven, maar het OM zegt daar nu niets over in de tenlastelegging. Na het onderzoek door de Rijksrecherche is van deze verdenking niets overgebleven.'

Voor het ministerie wordt het hoe dan ook een pijnlijk proces: 'Wat heerst daar voor cultuur, waarbinnen iemand als H. ongestoord zijn gang kan gaan?' Of: 'Wat is er mis in die organisatie dat H. jarenlang op zo'n kwetsbare plek zit zodat hij mikpunt wordt van corruptieaantijgingen?' Een woordvoerder wijst er bij voorbaat op dat Defensie de afgelopen jaren nou juist een groot punt heeft gemaakt van integriteit. Er heerst 'een strenger regime dan bij de rest van het Rijk', is de stelling. 'Defensie kent naast het strafrecht ook tuchtrecht en een aangifteplicht voor de commandanten.' Plus, sinds 2010, een meldpunt waar vermoedens van integriteitsschendingen gemeld kunnen worden. Vorig jaar werd het meldpunt 125 keer benaderd.

Inhoudelijk wordt de zaak tegen Jacques H. en de andere vijf rijksambtenaren pas eind van dit jaar behandeld. Vandaag, tijdens de pro-formazitting, mogen advocaten aangeven of ze nog extra getuigen willen oproepen, of dat nog nader onderzoek nodig is voordat de inhoudelijke behandeling kan beginnen. Minister Kamp zal zeker worden opgeroepen. Het is aan de rechter om te beslissen of hij en andere hooggeplaatste figuren bij de zaak betrokken mogen worden. En hoeveel groter de olievlek dus wordt die het omkoopschandaal al heeft veroorzaakt.

Pon, Henk Kamp en dienstwagens. Hoe zat het ook alweer?

2006
Henk Kamp, toen minister van Defensie, kreeg van Pon een korting ter waarde van 250,42 euro bij de apk-keuring van zijn privé-auto. Eerder dit jaar maakte het ministerie van Defensie een aanbesteding bekend voor legervoertuigen.

2010
Pon wint een aanbesteding voor politie- en legervoertuigen. Er gaan direct stemmen op dat dit niet eerlijk is verlopen.

2013
Pon wint de aanbesteding van het ministerie van Defensie.

2014
Het Openbaar Ministerie start een officiële corruptiezaak en neemt de inkoopafdeling van de politie onder de loep.

2015
Twee politieambtenaren en vier defensieambtenaren worden strafrechtelijk vervolgd vanwege mogelijke corruptie.

2016
Pon koopt een strafvervolging af voor 12 miljoen euro.

30 mei 2017
Nieuwsuur maakt bekend dat het Openbaar Ministerie Kamp niet onderzoekt. In de uitzending noemen advocaten van de vervolgde ambtenaren dit oneerlijk.

13 juni 2017

Het proces tegen de zes ambtenaren wordt in Rotterdam vervolgd.


Jacht op een fret in de motor van de dienst-Audi van Henk Kamp. Beeld Hollandse Hoogte

Kamp: 'Het is niet logisch wat ik deed'

Jacques H. diende als wagenparkbeheerder onder een serie ministers. Hans Hillen, Eimert van Middelkoop, Henk Kamp: hun ministersauto's vielen onder H.'s verantwoordelijkheid.

Als het aan de advocaten van de verdachte ligt, wordt in elk geval Henk Kamp ook betrokken bij de strafzaak. Ook hij ontving in 2006 een privékorting van Pon, een van de autodealers die Jacques H. en vele andere ambtenaren zou hebben omgekocht.

Kamp ontkent niet dat hij een korting van circa 250 euro op zijn privé-auto ontving, maar beklemtoont dat hij daarom niet heeft gevraagd. Het zou gaan om een kosteloze update van zijn navigatiesysteem. Het Openbaar Ministerie, dat Kamp niet vervolgt, wijst er nadrukkelijk op dat het verschil tussen de minister en de vervolgde ambtenaren is dat de ambtenaren 'expliciet wel' om een gift hebben gevraagd, terwijl de minister dat niet deed. 'Er was in het geheel geen sprake van een verdenking van de minister', schrijft het OM.

'Het is meten met twee maten', vindt advocaat Cees Korvinus, die de verdachte defensieambtenaar Gerardus L. bijstaat. Hij en ook andere advocaten noemen het oneerlijk dat lagere ambtenaren worden vervolgd en ontslagen, terwijl een minister voor 'vergelijkbare handelingen' vrijuit gaat. Zo verloor Gerardus L. zijn baan en staat hij terecht voor het aannemen van een korting van 236 euro.

Tijdens de pro-formazitting vandaag zal advocaat Korvinus de rechtbank daarom vragen om Kamp op te roepen als getuige. Dat kan de VVD-bewindsman (nu demissionair minister op Economische Zaken) in verlegenheid brengen. Want wat deed hij eigenlijk met zijn privéauto bij een Pon-garage die op het punt stond een deal te sluiten met Defensie?

Achteraf vindt Kamp het 'stom' dat hij zijn privéauto door Pon heeft laten keuren, erkende hij vorige week vrijdag. Maar volgens de minister is er 'geen enkele relatie' tussen het omkoopschandaal en zijn auto. Hij vindt ook niet dat hij iets verkeerd heeft gedaan. Kamp kan zich niet meer herinneren waarom hij zijn Audi, die hij in Duitsland had gekocht, naar Pon heeft gebracht. 'Het is niet zo logisch dat ik dat heb gedaan.'

Op de factuur van Kamp lijkt het adres van een Pon-garage in Amersfoort te staan. Deze werkplaats ligt circa een uur rijden van Kamps woonplaats. Als hij het opnieuw moest doen, zou Kamp de auto naar eigen zeggen naar een dealer in zijn toenmalige woonplaats hebben gebracht. Kamp wil zelf geen oordeel vellen over of de ophef terecht is. 'Het is aan anderen om dat te beoordelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden