Hoe groot de kritiek ook is, Zuma overleeft alles

Al jaren brokkelt de steun voor de Zuid-Afrikaanse president af. Maar hij weet binnen het ANC steeds weer net genoeg steun af te dwingen.

Zuma, omringd door ANC-getrouwen, spreekt dinsdagavond aanhangers voor het parlementsgebouw in Kaapstad toe, na een motie van wantrouwen te hebben overleefd. Beeld Nic Bothma / EPA
Zuma, omringd door ANC-getrouwen, spreekt dinsdagavond aanhangers voor het parlementsgebouw in Kaapstad toe, na een motie van wantrouwen te hebben overleefd.Beeld Nic Bothma / EPA

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma is er weer in geslaagd zijn politieke tegenstanders het hoofd te bieden. Een motie van wantrouwen werd dinsdag in het parlement verworpen.

De door corruptie en wanbeleid geplaagde Zuma wist talloze moties van wantrouwen te overleven. Hij kon lang rekenen op zijn trouwe aanhang onder de Zulu's, waartoe hij zelf behoort, maar vooral ook op de partijloyaliteit van een belangrijk deel van de traditionele activistische linkerflank van het ANC. Zuma zat tien jaar vast op Robbeneiland, waar ook Nelson Mandela lang zat, vanwege zijn aandeel in de ondergrondse strijd tegen het apartheidsregime.

Losse seksuele moraal

Hij is geliefd onder arme Zuid-Afrikanen vooral op het platteland vanwege zijn spontane karakter en gewone komaf. Hij is geen afstandelijke intellectueel zoals zijn voorganger Thabo Mbeki, maar zingt en voelt mee met het volk. Hij is met zijn vier echtgenotes en zeker twintig kinderen volgens goed Zulu-gebruik openlijk polygamist. Verder houdt hij er een losse seksuele moraal op na die geregeld leidde tot schandalen over verkrachting, onveilige seks en buitenechtelijke kinderen.

Zuma komt uit een straatarm gezin uit Nkandla in KwaZulu-Natal. Zijn vader stierf toen hij vijf was. Hij begon zijn carrière bij het ANC in 1959 op zijn 17de. Toen de partij verboden werd, sloot hij zich aan bij de militante ondergrondse tak. Vlak voor hij in 1963 werd opgepakt had hij nog even geroken aan het communisme via een training in de Sovjet-Unie, waarna hij lid werd van de Zuid-Afrikaanse Communistische Partij. Na zijn gevangenschap op Robbeneiland keerde hij terug bij de ondergrondse afdeling van het ANC waar hij snel opklom binnen de partij.

Zuid-Afrikaanse president Zuma niet afgezet: 'we hebben bewezen de partij van het volk te zijn'

De door schandalen achtervolgde Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma kan aanblijven. Zuma (75) heeft dinsdag een anonieme stemming in het parlement over een motie van wantrouwen overleefd. Slechts een klein deel van de ANC-parlementsleden steunde de motie van de oppositie.

Zijn politieke carrière na de verkiezingsdoorbraak van het ANC in 1994 die een einde maakte aan het apartheidsbewind, is altijd doordrenkt geweest van corruptieschandalen. In 2005 kostte hem dat uiteindelijk de kop als vicepresident onder president Mbeki. In 2009 revancheerde hij zich door gekozen te worden tot president van Zuid-Afrika. Hij genoot op dat moment nog steeds veel steun van de linkerzijde van het ANC, die weinig op had met de neoliberale koers van Mbeki.

Maar sindsdien is die steun ernstig afgebrokkeld. Het economisch beleid van Zuma - voor zover er sprake is van beleid - heeft het land in de achteruitstand gezet. Corruptie en zelfverrijking binnen de politiek zijn de norm geworden, de kwaliteit van het onderwijs holt achteruit, investeerders lopen weg, de armoede en de kloof tussen rijk en arm nemen toe. Van het grenzeloze vertrouwen in het ANC, dat aan verdeeldheid, machts- en vriendjespolitiek ten onder dreigt te gaan, is niets meer over.

Erfenis van Mandela

Bij de lokale verkiezingen vorig jaar behaalde het eens zo machtige ANC 54 procent van de stemmen. Bij de begrafenis van Mandela, waar Zuma tot vreugde van zijn aanhangers zelf zong, werd hij uitgejoeld omdat hij diens erfenis te grabbel had gegooid met economisch wanbeleid en corruptie en van Zuid-Afrika 'een bananenrepubliek' heeft gemaakt.

Deze kritiek is niet meer verstomd en in alle hevigheid teruggekeerd sinds het onbesuisde ontslag van minister Pravin Gordhan van Financiën in april. Zuma stuurde deze alom gerespecteerde minister plotseling de laan uit, terwijl hij gold als een van de weinigen die de schatkist wist te bewaken tegen het gegraai van corrupte politici. Ook deinsde hij er niet voor terug te waarschuwen voor de toenemende invloed van buitenlandse zakenlui zoals de Indiase familie Gupta, waarmee Zuma nauwe banden onderhoudt.

Voormalig minister van Financiën Pravin Gordhan (rechts) schudt de hand van President Jacob Zuma in 2016. Gordhan werd in maart 2017 ontslagen door Zuma. Beeld epa
Voormalig minister van Financiën Pravin Gordhan (rechts) schudt de hand van President Jacob Zuma in 2016. Gordhan werd in maart 2017 ontslagen door Zuma.Beeld epa

Sinds het ontslag van Gordhan klonk de roep om Zuma's aftreden steeds luider. Maar de stoïcijnse Zuma leek erop te vertrouwen dat de gelederen zich in het ANC altijd sluiten. Wie tegen hem stemt, kan zijn eigen carrière binnen de partij wel vergeten. Je bent een verrader die de oppositie in de kaart speelt. Zo is de gedoodverfde opvolger van Zuma voor de verkiezingen in 2019, Cyril Ramaphosa, al duidelijk gemaakt dat hij zijn kritiek moet inslikken wil hij een kans maken.

Het ANC riep de parlementsleden dinsdag in een vergadering op zich achter Zuma te scharen. Het partijstandpunt luidt als vanouds dat de motie van wantrouwen tegen hun president niets anders was dan een ordinaire poging van de oppositie om de macht te grijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden