RECONSTRUCTIE

Hoe Gods woord niet groen werd

De pas verschenen Groene Bijbel blijkt door 'interne fraude' op gloednieuw papier te zijn gedrukt en niet op oud bijbelpapier. Meer dan honderdduizend daarvoor ingezamelde bijbels verdwenen in de shredder. Wat ging er mis?

De papierverwerkingsfabriek Huhtamaki Paper Recycling in Marum, waar de oude bijbels de shredder in gingen.Beeld Duncan Wijting

Ze stromen binnen bij boekhandel De Haan in Staphorst: stukgelezen bijbels en psalmboeken. De eigenaren van de rafelige bundeltjes glunderen. Eindelijk een goede bestemming voor hun versleten bijbel - een boek dat men, hoe verouderd of kapot ook, nu eenmaal niet zonder gewetenswroeging bij het oud papier gooit.

Het is 2013 en het Nederlands Bijbel Genootschap is in het voorjaar een inzamelingsactie voor oude bijbels begonnen. De versleten exemplaren zullen gebruikt worden voor nieuwe bijbels. Goed voor het milieu en fijn voor de verspreiding van de bijbel, is de gedachte.

De Friese bijbeldrukker- en uitgever Jongbloed staat enthousiast in de startblokken en heeft al contact gelegd met een Frans recyclingbedrijf dat het klusje zal klaren, staat te lezen in oproepjes in plaatselijke kranten.

De in christelijke lectuur gespecialiseerde Boekhandel De Haan is een van de inzamelpunten. Hier in Staphorst worden de meeste bijbels opgehaald: meer dan 2.300 stuks. 'Het ging hard', zegt eigenaar Klaas de Haan. 'Ontzettend hard. We hadden uiteindelijk een garage vol bijbels.'

In totaal worden dat jaar meer dan honderdduizend bijbels opgehaald. Ze belanden bij uitgeverij Jongbloed in Heerenveen. Deze uitgever, die afgelopen jaren onder meer de Mannenbijbel, de Tienerbijbel en de Bijbel in Gewone Taal heeft uitgebracht, zal er uiteindelijk een gerecyclede bijbel van maken.

De pallets vol bijbels staan bij de uitgeverij al snel in de weg. En dus gaan ze, begin 2014 naar het Groningse Marum. Daar staat papierverwerker Huhtamaki Paper Recycling, die al jaren oude papierresten van de uitgever tot pulp verwerkt.

Bij aankomst verdwijnt de 15 ton aan oude bijbels direct de shredder in. De papiersnippers worden samengeperst tot balen.

Twee werkelijkheden

Vanaf dat moment bestaan de bijbels voort in twee parallelle werkelijkheden. Bij uitgeverij Jongbloed houdt de verantwoordelijke vol dat de papiersnippers naar een fabriek in Frankrijk zijn gegaan, die er het speciale, dunne 22- of 26 grams-papier van heeft gemaakt waarop bijbels vaak worden gedrukt. De rollen zouden zelfs al klaarstaan om er duurzame bijbels van te maken.

Tom Sakkers, operationeel manager bij Huhtamaki, weet intussen niet anders dan dat het onmogelijk is om het dunne bijbelpapier van gerecycled materiaal te maken. 'Bij mijn weten was het doorsturen van de papiersnippers naar de papierfabriek in Frankrijk geen optie.' Hij vraagt de uitgeverij wat hij dan wel met de bijbelpulp zal doen.

Bij Jongbloed krijgen de plannen voor de recyclebijbel inmiddels concrete vorm. Het moet een Nederlandse variant worden op de Amerikaanse Green Bible. Een bijbel gedrukt op papier van de ingezamelde bijbels, met in groene inkt passages die betrekking hebben op natuur en 'de omgang met de schepping.'

Gekozen wordt voor de 'eco-look', met gedroogde bloemetjes op de kaft en papier met duurzaam ogende vlekjes erop gedrukt. Het boek wordt in het najaar van 2016 verwacht.

Een week voor de lancering op 23 november ontstaat er opeens onrust bij uitgeverij Jongbloed. Nieuwsgierige werknemers bladeren door de drukproeven. Vreemd, denken sommigen: dit papier ziet er precies hetzelfde uit als het papier dat we voor al onze bijbels gebruiken.

'Toen werd het verhaal wankel', constateert directeur Anne Westerduin van de uitgeverij. De twijfelaars doen navraag bij hun leidinggevende, degene die in het bedrijf verantwoordelijk was voor de Groene Bijbel. 'Ze kregen te horen dat er niets aan de hand was en dat ze het onderwerp verder met rust moesten laten.'

Onder het grafisch personeel van Jongbloed bestaan intussen heel andere ideeën over de Groene Bijbel. Zij leven in de veronderstelling dat het technisch gezien onmogelijk is de bijbel op gerecycled papier te drukken. Al die verhalen over een duurzame recyclebijbel, denken ze - het is vast een of andere marketingtruc van de uitgeverij. Ze laten het er verder bij.

Gewetensbezwaren

Zo kan het dat er op woensdagmiddag eind november in de Metaal Kathedraal in Utrecht, met veel media-aandacht, een gerecyclede bijbel op fonkelnieuw papier wordt gepresenteerd. 'Met deze editie laten we zien dat de bijbel een inspiratiebron is voor een groen, duurzaam leven', zegt een trotse directeur van het Nederlands Bijbel Genootschap.

De volgende dag, om half acht 's avonds, krijgt directeur Westerduin een telefoontje. Werknemers met gewetensbezwaren hebben hun twijfels opnieuw uitgesproken, dit keer bij een hogere leidinggevende. Die meldt zich bij haar.

'Ik ben het meteen gaan uitzoeken, toen ontrolde zich het hele verhaal.' De verantwoordelijke werknemer geeft het onmiddellijk toe: de duurzame bijbel is op nieuw papier gedrukt. De oude bijbels zijn er niet aan te pas gekomen.

'Hoe dat precies zo is gekomen, weten we nog niet', zegt Westerduin. 'Ik kan nu alleen met zekerheid zeggen dat deze werknemer wist dat het gerecyclede papier niet bestond en dat stil heeft gehouden.'

Een kleine week later brengt de uitgeverij zelf het slechte nieuws naar buiten. Door 'interne fraude' is de bijbel niet op het papier van gerecyclede bijbels gedrukt, zoals in het voorwoord staat te lezen.

De verantwoordelijke werknemer is op non-actief gezet. Wie voor 44,95 euro een Groene Bijbel heeft gekocht, kan zijn geld terug krijgen. De 6.500 onverkochte exemplaren worden geschonken aan het Nederlands Bijbel Genootschap, dat zich nog bezint op een passende bestemming.

En de honderdduizend ingezamelde bijbels? Die zijn vanuit de recycle-fabriek in Marsum als grondstof in de papierindustrie belandt. Waar ze precies zijn terechtgekomen, valt niet meer te achterhalen. 'Het is bijna drie jaar geleden', zegt Sakkers van Huhtamaki. 'Wij verwerken jaarlijks enorme hoeveelheden papier.'

Waarschijnlijk is er nieuw papier van de bijbels gemaakt, maar het zouden ook eierdozen kunnen zijn of ander verpakkingsmateriaal. Vaststaat in elk geval - het zal een schrale troost zijn - dat de bijbels gerecycled zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden