Hoe God verdween uit de Amerikaanse verkiezingen

Religie speelt in de VS nog steeds een grote rol, maar ook daar begint het rechtse christelijke blok uit elkaar te vallen.

'God werd weggegeven door Jerry Falwell jr (foto), de baas van Liberty University, die zijn steun gaf aan Donald Trump, een man die door veel opvalt, maar niet door zijn vroomheid.'Beeld epa

'Reserved for a future champion for Christ', staat er op de bordjes bij de parkeerplaatsen van Liberty University. Blijmoedig frisbeeën de evangelisch-christelijke leiders van de toekomst tussen de studentencomplexen; uit de luidsprekers aan de lantaarnpalen klinkt energieke relirock.

Dit is de universitaire uitvalsbasis van het conservatieve christendom in Amerika. Liberty was het uitzendbureau dat jarenlang God naar de Amerikaanse verkiezingen detacheerde. Maar waar is Hij dit jaar gebleven?

God werd weggegeven door Jerry Falwell jr, de baas van deze universiteit, die zijn steun gaf aan Donald Trump, een man die door veel opvalt, maar niet door zijn vroomheid. Zijn vader, Jerry Falwell sr., stond in de jaren zeventig aan de wieg van de universiteit en van de Moral Majority, een begrip waarmee hij christenen tot een rechts blok smeedde dat een grote politieke rol zou gaan vervullen. Dankzij deze 'morele meerderheid' werd Ronald Reagan een jaar later tot president gekozen. 'Een heilige oorlog', noemde Falwell het.

Daarmee kwam religie voor het eerst georganiseerd de politiek in. Het was geen spontane eruptie, schrijft E.J. Dionne in zijn boek Why the Right Went Wrong, maar een bewuste mobilisatie. 'Nieuw rechts is op zoek naar kwesties waar mensen om geven', signaleerde de rechtse voorman Paul Weyrich in die tijd. 'Sociale kwesties zijn daarvoor, althans op dit moment, bijzonder geschikt.'

Het Hooggerechtshof had abortus gelegaliseerd en het verplichte gebed op openbare scholen afgeschaft. Christenen zochten een beschermheer en die bood zich aan in de vorm van Ronald Reagan. God werd een Republikein.

Trumps trofee

Fallwells keuze voor Trump is dus wonderlijk. Volgens een enquête van Pew Research, uitgevoerd in diezelfde eerste weken van januari, vond bijna de helft van de Republikeinen Trump niet of nauwelijks religieus. Ben Carson, Ted Cruz en Marco Rubio scoorden veel hoger. Carson getuigde vaak van zijn directe band met God, en volgens Cruz was God betrokken bij de Amerikaanse Constitutie. Zelfs Hillary Clinton bracht zo nu en dan haar geloof naar voren. Maar Falwell zag in Trump de grootste christen. 'Naar mijn mening leidt Donald Trump een leven waarin hij anderen liefheeft en hen helpt, precies zoals Jezus ons heeft geleerd', zei hij.

De steunbetuiging van Falwell kwam vlak voor de voorverkiezingen in Iowa en was een belangrijke trofee voor Trump, die daarmee aanspraak kon maken op evangelisch Amerika, dat bijna de helft van de Republikeinse kiezers vormt. Als een trotse pauw pronkte hij met zijn christelijke opplakveren. Trump bleek in de maanden die volgden een keizer zonder christelijke kleren, maar Falwell bleef hem trouw. 'We zijn allemaal zondaars', zei hij, en daarmee was voor hem de kous af.

Van links naar rechts Carson, Rubio, Trump, Cruz en Kasich tijdens een presidentieel debat in de Republikeinse voorverkiezingen.Beeld epa

'Hij is inconsequent', zegt ook Meredith Dissinger, een 19-jarige studente mondialisering en kinderpsychologie, in een van de hallen van Liberty 'Maar er zijn belangrijker dingen aan de hand, zoals het Supreme Court en onze steun aan Israël. Daarom stem ik op hem.'

Het Amerikaanse Hooggerechtshof is een belangrijke reden die Falwell zelf ook altijd noemt. De nieuwe president mag daarin drie, misschien wel vier rechters benoemen die in theorie voor het leven mogen blijven zitten. Zo bepaalt de president voor decennia wat de kleur wordt van het laatste woord over belangrijke grondwettelijke kwesties.

Conservatieve Republikeinen hopen dat abortus langs deze weg alsnog verbannen wordt en Trump houdt hun hoop intact: hij heeft al een lijst opgesteld van zeer conservatieve rechters die eventuele vacatures kunnen vervullen.

Maar de keuze voor Trump komt niet alleen voort uit opportunisme. Amerika is nog altijd een gelovig land, maar religieuze beleving is er wel persoonlijker en minder autoriteitsgebonden aan het worden. 'Je hebt behalve conservatieve christenen ook liberale christenen, zelfs hier', zegt Dissinger. 'Mijn godsdienst wordt een lekengodsdienst. Ik ben hier een minderheid. Zelfs mijn huisgenoten zie ik soms het pad van de Heer verlaten.'

Uit landelijke cijfers blijkt dat Amerikanen, die veel religieuzer zijn gebleven dan Europeanen, langzaam atheïstischer of 'ietsistischer' worden. Het aantal Amerikanen dat in (een) God gelooft, is van 92 naar 89 procent gedaald. Geen grote daling, maar het aantal Amerikanen dat aan een kerk gelieerd is, is tussen 2007 en 2014 van 83 naar 76 procent gezakt. Mensen maken steeds meer zelf uit wat ze geloven.

God wordt dus persoonlijker, en daarmee ook minder politiek. 'Je moet godsdienst uit de politiek houden', zegt de 23-jarige Didier Moncion II uit Connecticut die een opleiding tot gyminstructeur volgt en in het American footballteam speelt. Die mening komt ook terug in de cijfers van Pew. Tien jaar geleden vond 63 procent van de kiezers het bezwaarlijk als een presidentskandidaat atheïstisch was. Nu is dat 51 procent.

Lees ook

Stammenstrijd in de VS: het zal blijven botsen (+)
Amerika is tot op het bot verdeeld. Rijk tegen arm, wit tegen zwart. Wie er ook wint, die ontwikkeling lijkt voorlopig niet te keren.

Hillary Clinton even erg als Donald Trump (+)
Uit angst partijdig te lijken, presenteren Amerikaanse media misdragingen van Clinton als gelijkwaardig aan die van Trump.

VS en Europa missen gezamenlijke vijand (+)
Trump gaat weer een stap verder in zijn isolationisme, maar er zit al langer sleet op het bondgenootschap tussen de Verenigde Staten en Europa.

Teleurgesteld

De keuze voor Trump blijft onder christenen niettemin controversieel. 'Wij zijn teleurgesteld in de steun van Falwell voor Donald Trump', schreven twee Liberty-studenten in een petitie, 'en we zijn het moe steeds te worden geassocieerd met een van de slechtste presidentskandidaten uit de Amerikaanse geschiedenis. Donald Trump vertegenwoordigt niet onze waarden en we willen niets met hem te maken hebben.'

Tweeduizend studenten ondertekenden de verklaring. 'Christendom staat voor bescheidenheid', aldus Moncion. 'Natuurlijk is iedereen een zondaar, maar vergeving werkt alleen als je je fouten erkent. Trump heeft dat nooit gedaan en het ziet er niet naar uit dat hij dat ooit zal doen. Clinton heeft wel excuses aangeboden voor wat ze heeft gedaan.'

Zo is het rechtse christelijke blok langzaam maar zeker uit elkaar aan het vallen. Fallwell heeft een grote gok genomen. In feite heeft hij zelf God uit de politiek gehaald, bijna veertig jaar nadat zijn vader Hem erin had gestopt. Want als Donald Trump, die alles doet wat God heeft verboden, toch een endorsement van hem kan krijgen, dan zijn de christelijke waarden politiek gezien kennelijk niet de belangrijkste argumenten. Dat maakt het geloof als politieke factor minder geloofwaardig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden