Nieuws

Hoe geheim zijn de notulen van de ministerraad?

De Tweede Kamer mag best eisen dat de notulen van de ministerraad openbaar gemaakt worden, maar dat betekent nog niet dat dit gaat gebeuren. Die notulen zijn staatsgeheim. Wat nu?

Ministers in de Trêveszaal  Beeld EPA
Ministers in de TrêveszaalBeeld EPA

De Trêveszaal is misschien wel de meest geheimzinnige locatie van het Binnenhof. Daar neemt de ministerraad elke vrijdag ‘in alle beslotenheid besluiten over zaken die ons allen aangaan, maar wat daar precies wordt gewisseld is geheim’, vermeldde het Jaarboek Parlementaire Geschiedenis 2003 al, een jaar waarin de emoties in de politiek vrijwel net zo hoog opliepen als nu.

Het goede nieuws: het geheim is van beperkte duur. Na twintig jaar komen de notulen van de ministerraad uit de spreekwoordelijke kluis en kunnen wetenschappers ermee aan de slag voor de geschiedschrijving. Gewone stervelingen, zoals Kamerleden en burgers, moeten vijf jaar langer wachten. Formeel mogen burgers dus pas in 2044 lezen of Rutte (VVD), Hoekstra (CDA), Kaag (D66) en andere bewindspersonen kritische Kamerleden zoals CDA’er Omtzigt in 2019 bewust hebben tegengewerkt.

De jarenlange ‘geheimhoudingsplicht’ ligt vast in het Reglement van Orde en heeft allerlei staatsrechtelijke redenen. Zo wordt de regering geacht om met één stem te spreken. Het bekend worden van individuele standpunten van bewindspersonen in de ministerraad doet aan die eenheid afbreuk, staat in het handboek voor bewindslieden. Beslotenheid is ook van belang om staatsgevoelige informatie, zoals militaire zaken, onderling te kunnen delen.

Gevangenisstraf

Lekken uit het wekelijkse overleg is een misdrijf. Op het schenden van het ambtsgeheim staat een gevangenisstraf van maximaal een jaar of een geldboete van tienduizenden euro’s, bevestigt hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert (Radboud Universiteit in Nijmegen). Op het lekken van staatsgeheimen, waardoor de veiligheid van het land in het geding is, staan nog forsere straffen.

Het gebeurt bijna nooit dat er gelekt wordt uit de ministerraad, zegt hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen (ook Radboud Universiteit). Uitzondering is het boek Blinde ambitie van voormalig LPF-minister Bomhoff uit 2002, waarin hij honderduit vertelt over de besluitvorming in de ministerraad. En nu dan dus het toeslagenlek via RTL Nieuws.

Opheffing geheimhoudingsplicht

In zeer uitzonderlijke gevallen hebben Kamerleden legaal inzage gekregen in de notulen. Zo werd in 2019 ontheffing verleend aan Chris van Dam (CDA) en Attje Kuiken (PvdA) van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Zij lazen precies welke minister wat had gezegd tijdens verscheidene ministerraden. Een kopie van de notulen is verder alleen ingezien door betrokken bewindspersonen, het kabinet van de koning en vermoedelijk enkele hoge ambtenaren. Overige commissieleden kregen alleen een samenvatting.

De eis van de Kamer om de notulen uit 2019 nu voor iedereen openbaar te maken, is door geen van deze personen afzonderlijk in te willigen. Alleen ‘de ministerraad of de minister-president kan namens de raad ontheffing verlenen’, staat in de regels. In dit geval zouden alle twaalf demissionaire ministers toestemming moeten geven aan bijvoorbeeld Rutte om de Kamer te vertellen wat destijds is besproken. Dat betekent niet dat de notulen ook openbaar worden: daarvoor moeten eerst interne regels worden aangepast. Dat is nooit eerder gebeurd met notulen die jonger zijn dan twintig jaar.

Precedent scheppen

‘Het is zeer onwenselijk’ om dat nu voor het eerst te doen, zegt hoogleraar Bovend’Eert. ‘Er is een misdrijf gepleegd en dan is het gek om daaraan gevolg te geven door zelf stukken openbaar te maken.’ Hij vreest dat een ‘gevaarlijk precedent’ wordt geschapen als het demissionaire kabinet zwicht. ‘Dan blijft van de vertrouwelijkheid van de ministerraad niets over.’ Andere rechtsgeleerden zijn soepeler en wijzen op artikel 68 in de grondwet waarin staat dat de Kamer recht heeft op informatie.

Rutte lijkt zich te realiseren dat hij zich op glad ijs begeeft. Hij reageerde woensdag uiterst behoedzaam op een informatieverzoek van de Kamer: ‘Gelet op de noodzakelijke zorgvuldigheid bij het opstellen en afstemmen van deze reactie, stuur ik u uiterlijk begin volgende week een brief.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden