analyse

Hoe gaan de GGD’s de rap toenemende testvraag bolwerken?

Met de explosieve stijging van besmettingen moeten de GGD’s een flink tandje bijzetten in de teststraten. Ondertussen vindt er met de nieuwe aanbesteding van PCR-tests een wisseling plaats bij de analyselabs. Kan het Nederlandse testbeleid de snel stijgende vraag aan?

Charlotte Huisman
Een locatie van de GGD vlak bij de Jaarbeurs in Utrecht, waar gevaccineerd en getest wordt. Beeld Freek van den Bergh
Een locatie van de GGD vlak bij de Jaarbeurs in Utrecht, waar gevaccineerd en getest wordt.Beeld Freek van den Bergh

Waarom moet je nu soms lang wachten op een testafspraak?

De gemiddelde hoeveelheid dagelijks afgenomen tests passeerde deze week de magische grens van 100 duizend. Maandag namen de GGD’s zelfs ruim 125 duizend tests af, een nieuw record.

Dat het nu niet overal lukt om snel en dichtbij een testafspraak te maken, komt volgens de woordvoerder van GGD-koepel GGD GHOR doordat de capaciteit niet evenredig verdeeld is over de regio’s. En er op ‘piekmomenten’, zoals maandagochtend, veel mensen bellen voor een afspraak.

Volgens een prognose van GGD GHOR zou de testvraag eind deze maand kunnen oplopen tot maximaal 200 duizend per dag. Mochten de GGD’s onvoldoende capaciteit hebben, dan springen de commerciële (snel)testaanbieders van Stichting Open Nederland bij. Ondertussen gaat deze maandag de nieuwe overheidsaanbesteding voor PCR-tests in, waardoor veel GGD’s nu juist hun testbuisjes naar andere laboratoria moeten sturen voor analyse.

Lukt het de GGD’s snel op te schalen?

Volgens de GGD-koepel lukt het de GGD’s om door te groeien naar een capaciteit van 150 duizend tests per dag eind januari. Veel medewerkers die de afgelopen tijd druk waren met boosteren, gaan daarom de komende testen afnemen.

‘Mits er niet te veel van onze eigen mensen ziek worden’, zegt Nicolette Rigter, directeur Publieke Gezondheid van de GGD regio Utrecht. ‘Het gaat om bizar veel tests. Daarvoor leiden we veel nieuwe krachten op. Veel van onze werknemers vinden het leuk dat ze verschillende dingen kunnen doen. Maar als er te veel uitvallen door besmetting, zouden er, ondanks al onze inspanningen, toch weer rijen kunnen ontstaan waar je niet blij van wordt.’

Kunnen de commerciële testbedrijven bijspringen met sneltests?

Mocht de testvraag groter zijn dan de de GGD’s aankunnen, dan neemt de stichting Open Nederland die overloop op zich. Die contracteert commerciële testbedrijven voor (snel)testen voor toegang, in de huidige lockdown hebben ze weinig omhanden. Daarover hebben de GGD’s en Open Nederland woensdag overeenstemming bereikt.

Volgens directeur Pier Eringa van Open Nederland worden de commerciële testaanbieders dan betaald per test die ze voor de GGD uitvoeren. Niet alle commerciële testbedrijven willen op voorhand meedoen. ‘De eis is dat er verschillende afnamehokjes komen voor de GGD-klanten, die vaak coronaklachten hebben. Die moeten los zijn van de ruimtes voor de gegadigden voor testen voor toegang. Als er geen vergoeding tegenover staat, gaan we zo’n investering niet doen’, zegt directeur Maarten Cuppen van commerciële tester Health Check Center.

Daarbij hebben sommige GGD’s bezwaren tegen de inzet van de antigeen-sneltests, die aanzienlijk minder nauwkeurig zijn dan PCR-tests. Zeker nu veel mensen naar de GGD komen voor een nauwkeurigere PCR-bevestigingstest, nadat hun antigeen-zelftest thuis twee rode streepjes liet zien. ‘Het aanvankelijke idee was dat de commerciële testers personeel zouden leveren aan de GGD’s om ze te helpen bij de afname van die PCR-tests’, zegt Cuppen.

‘Maar dat zou lastiger te realiseren zijn, omdat die mensen dan onder de GGD-vlag moeten werken, zegt GGD-directeur Rigter. De inzet van sneltests noemt zij ‘het best beschikbare alternatief’ als de GGD-capaciteit op is. ‘Nu is voor een bevestigingstest van een positieve thuistest nog een PCR-test nodig, de overheid moet nog besluiten of dat dan ook met een antigeen-sneltest kan.’

Kunnen de nieuw gecontracteerde laboratoria de grote testvraag aan?

Op 24 januari gaat de nieuwe aanbesteding voor PCR-tests in. Toen die afgelopen zomer werd uitgeschreven, was de verwachting dat Nederland aan 100 duizend PCR-tests per dag genoeg zou hebben. Omdat dat nu te weinig blijkt te zijn, heeft de Dienst Testen in allerijl drie extra megalabs gecontracteerd voor een capaciteit van elk 25 duizend tests. Zij kunnen bijspringen in het geval dat de winnaars van de aanbesteding het werk niet aankunnen. Deze ‘achtervanglabs’ krijgen alleen betaald als zij tests uitvoeren.

Veel betrokken laboratoria zijn huiverig om openlijk kritiek te leveren. Maar off the record zeggen meerdere laboratoria dat ze het risicovol vinden om nu juist in deze topdrukte om te schakelen. ‘Een zeer ongelukkige timing’, zegt een labdirecteur. Een andere zegt dat het met de oplopende testvraag nu al ‘piept en kraakt’ in de laboratoria. ‘Voldoende personeel vinden is een bottleneck. Ik hoop maar dat de nu gecontracteerde laboratoria de enorme testvraag aankunnen.’

De winnaar van de aanbesteding, een groep van vijf laboratoria onder leiding van het Hengelose LabMicta, zegt er klaar voor te zijn. ‘Wij staan te trappelen om te beginnen met de analyse van de afgesproken 42 duizend tests per dag’, zegt directeur bedrijfsvoering Sanne Tempel. ‘Als het nodig is, kunnen we meer doen.’

Ook de Dienst Testen van het ministerie van Volksgezondheid voorziet een probleemloze overschakeling. ‘In de komende drie weken, de transitieperiode, sluiten we de gecontracteerde laboratoria aan op de teststraten van de GGD’s en de corona-IT-systemen’, zegt de woordvoerder van de Dienst Testen. ‘De ruim twintig gecontracteerde laboratoria kunnen gezamenlijk de pieken in de vraag naar PCR-tests opvangen.’

‘Niet heel fijn dat die omschakeling naar nieuwe laboratoria onder deze druk gaat plaatsvinden’, zegt GGD-directeur Rigter. ‘Maar in een crisis hebben we er maar mee te dealen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden