Hoe fit zijn onze politici?

Een longontsteking velde Hillary Clinton, vandaag wil ze haar campagne hervatten. Hoe houden Nederlandse politici hun 'hondenbaan' vol?

Beeld Bas van der Schot

Het was een Hillary-moment avant la lettre: In 2009 kwam een lijkbleke CDA- minister van Landbouw, Gerda Verburg, tijdens een debat opeens niet meer uit haar woorden. Ze begon ongemakkelijk lang naar de grond te staren en moest uiteindelijk naar de uitgang begeleid worden.

Wat was er aan de hand? Verburg verklaarde later dat ze tegen 'een hongerklop' was opgelopen. Bij het volgende debat deed ze luchtig over het voorval. 'Ik heb vanochtend goed gegeten - gebakken eieren met spek.'

Ook op het Binnenhof is het een 'politieke wet': een politicus moet altijd de indruk wekken gezond en sterk te zijn. Daarom bleef Hillary Clinton tegen het advies van haar dokter in campagnevoeren, ondanks haar longontsteking. Geen zwakte tonen. Zo gaat het al sinds Franklin Roosevelt zijn verlamming door polio geheim hield.

Haagse kopstukken hebben hetzelfde devies. Als fractievoorzitter van de VVD deed Mark Rutte de Algemene Politieke Beschouwingen - het belangrijkste politieke debat van het jaar - met een kaakontsteking en koorts. Fluitje van een cent.

Beeld Bas van der Schot

In 2010 werd Geert Wilders onwel in een hotel in het Duitse plaatsje Monschau. Oververmoeidheid, volgens ooggetuigen. Ambulances rukten uit, maar later op de avond reageerde de PVV'er laconiek: 'Er is helemaal niks aan de hand. Alles prima met mij, welterusten.'

Het is een nonchalance die de meeste politici koesteren. Iemand als Jeroen Dijsselbloem, die zijn post als minister van Financiën combineert met het voorzitterschap van de Eurogroep, werkt zijn overvolle agenda naar eigen zeggen zonder moeite af. 'Niet te veel drinken en op tijd naar bed. Het is niet zo ingewikkeld.'

Stoerdoenerij

'Allemaal stoerdoenerij', zegt SP-Kamerlid Harry van Bommel. 'Als je ze informeel spreekt, zeggen ze allemaal dat het verschrikkelijk zwaar is. Let maar eens op. Iedereen is hier altijd aan het snotteren, hoesten en kwakkelen. Maar kiezers appreciëren geen klagende politicus.'

Net als Clinton gaan ook Nederlandse politici soms te lang door. Premier Jan Peter Balkenende bleef in 2004 rondlopen met wondroos aan zijn voet en belandde langdurig in het ziekenhuis.

De huidige CDA-voorman Sybrand Buma kreeg in 2010 een ernstige streptokokkeninfectie die fataal had kunnen aflopen. In eerste instantie zei hij dat er geen enkel verband was met zijn tumultueuze tijd als fractieleider onder het omstreden gedoogkabinet-Rutte I. Later kwam Buma daarop terug. 'Als ik achteraf eerlijk ben, kan ik dat niet los zien van de druk die er was.'

Voormalig vicepremier Maxime Verhagen was te herkennen aan het rammelende doosje met pijnstillers dat altijd in zijn binnenzak zat. Toen een kiezer zich beklaagde dat hij door een herkeuring moest gaan werken met drie versleten nekwervels, toonde Verhagen geen genade: 'Ik heb vier versleten nekwervels, altijd pijn en ik werk 70 uur per week.'

De wetenschap achter het 'Thatcher-gen'

Sommige mensen kunnen écht beter zonder slaap.

Water en dossiers

De werkelijkheid was minder stoer. Volgens partijgenoten werd Verhagen gekweld door fysieke pijn en stress, maar dat kwam pas later naar buiten.

De druk voor politici is alleen maar toegenomen, zeggen ook ambtelijke medewerkers. Er is meer media-aandacht, burgers praten mee via social media, de Tweede Kamer is hyperactief, het aantal verplichtingen in Europa neemt toe en 's avonds wachten altijd de loodgietertassen vol stukken.

De discipline is navenant gegroeid. Er zijn amper nog bon vivants in de Trêveszaal. Veteraan Henk Kamp - vijf jaar jonger dan Clinton - is een asceet die leeft van water en dossiers. Ook premier Mark Rutte is nu een toonbeeld van soberheid. In zijn jonge jaren als fractievoorzitter dronk hij, rookte sigaren en kon geen restaurant of café verlaten zonder appeltaart met slagroom te bestellen. Nu is hij kilo's afgevallen, jogt meerdere keren per week en neemt vooral schijnslokjes als een glaasje bier in zijn hand wordt gedrukt.

Beeld Bas van der Schot

Body man

Amerikaanse politici hebben vaak een eigen body man of body woman, een assistent die overal mee naartoe gaat, vitaminedrankjes prepareert, ongemakken wegneemt, boodschappen doorgeeft en tassen draagt. Een Nederlandse bewindspersoon kan alleen dromen van die luxe. Laatst vertelde een Nederlandse speechschrijver nog dat hij ontslag had genomen, onder andere omdat de minister had gevraagd zijn koffer te dragen. 'Een overduidelijke poging om mij te vernederen', aldus de speechschrijver.

Een minister moet zich niks inbeelden en vooral 'Dreesiaanse' soberheid etaleren. Bewindspersonen hebben wel een medewerker die ontvangst van gasten organiseert, maar de premier heeft bijvoorbeeld geen eigen kok. Nog steeds komt geregeld de pizzakoerier langs. De huurappartementen waar bewindspersonen uit de provincie hun Haagse nachten doorbrengen, blijven ook bescheiden.

Een politicus moet niet alleen gezond zijn en sober, maar ook vlijtig. Powernaps zijn een risico, zeker voor Kamerleden die nauwelijks privacy hebben. Toen PvdA'er Jan Vos even uitrustte op zijn werkkamer, werd hij een dag later meteen als een tukkend Kamerlid in De Telegraaf opgevoerd.

Alleen een outsider als Pim Fortuyn trok zich niets aan van de mores. Terwijl andere lijsttrekkers braaf langs de deuren trokken, deed hij een dutje, nam een massage en dronk een glaasje wijn geserveerd door zijn eigen butler. Met succes. Bij het roemruchte debat na de gemeenteraadsverkiezingen hingen zijn rivalen afgepeigerd in hun stoelen, terwijl Fortuyn barstte van de energie.

Bionische supermensen

Nu blijven politici als Rutte en Samsom ('ik heb maar vier, vijf uur slaap per nacht nodig') altijd energiek. Mensen die met de premier werken, zeggen dat ze hem nog nooit moe hebben gezien, ook niet na nachtelijke onderhandelingen. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken, een van de weinige politici die wel toegeeft dat hij slecht tegen weinig slaap kan, noemt Rutte en Samsom 'bionische supermensen'.

Samsom - hij drinkt met mate, rookt niet en eet zo min mogelijk vlees - ontkent het, maar die demonstratieve fitheid is volgens ingewijden ook een vorm van intimidatie. Onderhandelen is een uitputtingsslag. Wie echt graag naar huis wil, doet eerder water bij de wijn. Nieuw is dat niet. 'Wie flauw valt valle flauw, maar wij gaan door tot we klaar zijn', zei Kamervoorzitter Frans-Jozef van Thiel al na 72 uur crisisberaad in de Nacht van Schmelzer.

Beeld Bas van der Schot

Toch is ook op dat vlak de discipline gegroeid. De meeste politici proberen een beetje te slapen voor belangrijke debatten. Dat is de nalatenschap van Balkenende.

De premier had in 2009 een totale offday tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Later kwam naar buiten dat hij de nacht ervoor had doorgehaald. Hij was zo opgegaan in de voorbereiding op zijn debat dat hij geen seconde had geslapen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden