Hoe examinator Ernst S. jarenlang met rijbewijzen fraudeerde

Maandag doet de rechter uitspraak in een bizarre fraudezaak met rijbewijzen. Een examinator, twee rijschoolhouders en vijf instructeurs zouden rijbewijzen hebben geritseld voor zeker tweehonderd kandidaten. Een reconstructie.

Beeld Joyce van Belkom/Hollandse Hoogte

Het is een rustige zondagochtend in mei 2012 als op de Bernhardlaan in Monnickendam een opstopping ontstaat. Een zwarte auto is midden op de weg tot stilstand gekomen en de bestuurder komt bij elke startpoging slechts een metertje vooruit.

Als agenten de vrouw aanspreken, zegt ze dat ze net haar rijbewijs heeft gehaald en 'nog een beetje moet wennen'. Gewoon rustig de koppeling op laten komen, instrueert de agent, waarop ze het gaspedaal volledig intrapt en de koppeling laat schieten. De auto stuift zo hard achteruit, dat rook van de banden komt.

De agenten weten niet dat het rijbewijs van deze vrouw is gekocht en dat ze, wellicht onbewust, deel uitmaakt van de grootste rijbewijsfraude in de Nederlandse geschiedenis. Het Openbaar Ministerie denkt dat haar examinator Ernst S. (64) in drie jaar tijd tegen betaling bijna tweehonderd kandidaten liet slagen voor hun examen. Vandaag doet de rechter uitspraak tegen hem en drie rijschoolhouders met wie hij samenspande.

Ervaren examinator

S. is een ervaren examinator die voor het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) staatsexamens afneemt, tegenwoordig 'nader onderzoek rijvaardigheid' genoemd. Leerlingen die vier keer zijn gezakt voor hun rijbewijs komen hiervoor in aanmerking. Ze krijgen tijdens dit examen meer tijd en extra begeleiding. S. doet jaarlijks meer dan zevenhonderd van deze examens.

Eind 2011 wordt S. benaderd door de twee eigenaren van de Amsterdamse rijschool Dostana, of hij voor 500 euro niet eens een oogje dicht wil knijpen. Het enige dat hij verder hoeft te doen is doorgeven wanneer hij ingeroosterd staat om examens af te nemen. De rijinstructeurs zorgen dan dat hun kandidaten op dezelfde dag en tijd afrijden. Na het examen laten ze, zonder dat de leerling het doorheeft, een enveloppe met geld achter voor S.

Het gaat de rijinstructeurs vooral om de 'hopeloze gevallen'; oudere personen, vaak van buitenlandse afkomst, die 'eigenlijk ongeschikt zijn om te rijden'. 'Bijna altijd maakten ze gebruik van het aanbod het rijbewijs te kopen', zegt een van de rijschoolhouders later tegen de politie.

S., die gokt en geregeld 'supplementen' koopt, kan het geld goed gebruiken. 'Ik heb het geld gepakt omdat het zo makkelijk was en de gelegenheid er was', zal hij later zeggen tijdens zijn verhoor.

Als de examinator ziet hoe makkelijk het geld binnenstroomt, benadert hij op eigen houtje andere rijschoolhouders, onder wie Zabi A. uit Den Helder. 'Zabi', zoals hij in Den Helder bekend staat, wordt in de jaren erna grootafnemer met vermoedelijk 84 examens. De twee hebben in een jaar tijd 646 keer contact via de telefoon.

Niet alleen 'de hopeloze gevallen'

Zabi richt zich niet alleen op 'de hopeloze gevallen'. Ook kandidaten die gewoon snel een rijbewijs willen kopen, kunnen bij hem terecht. Zijn 'garantiepakket', dat tussen de 500 en 2000 euro kost, trekt klanten uit het hele land. Afghanen, Somaliërs, Chinezen; via de tam tam horen ze dat in Den Helder een rijbewijs zo geregeld is. Ze kunnen er zelfs overnachten in een huurhuis van Zabi.

Zijn klanten laat hij zo snel mogelijk vier keer zakken, zodat ze staatsexamen mogen doen en kunnen afrijden bij S.. De aanpak van Zabi levert uitzonderlijke taferelen op bij het CBR-kantoor. Zo ziet rijinstructeur Pieter Westerhuis uit Den Helder een kandidaat van Zabi die niet eens weet hoe hij de auto moet starten.

Zabi's statistieken weerspiegelen de fraude: zo is zijn slagingspercentage voor het eerste examen over 2014 het laagste van Den Helder. Toch zijn het niet de statistieken die het frauduleuze systeem doen instorten. De rijschoolhouders uit Amsterdam, die S. ooit zelf benaderden, krijgen ruzie, en in juni 2014 klapt een van hen uit de school. Hij vertelt, aanvankelijk anoniem, dat sommige kandidaten bij S. zelfs zonder een enkele rijles zijn geslaagd.

Exterieur van het CBR. Beeld anp

Onderzoek en aangifte

Het CBR begint een onderzoek en pakt de slagingspercentages van S. erbij. De analisten ontdekken dat hij met een gemiddeld slagingspercentage van rond de 34 procent onder het landelijk gemiddelde zit. Maar bij de verdachte rijscholen is het gemiddelde van S. veel hoger: tussen de 70 en 100 procent. Het CBR vermoedt dat hij, om niet op te vallen, veel andere 'normale' kandidaten heeft laten zakken.

Het CBR huurt een recherchebureau in dat met meer bewijzen moet komen. Dat lukt. Als detectives S. in juli 2014 een dag lang volgen, merken ze op dat een kandidaat niet komt opdagen voor zijn examen. Aan het eind van de dag geeft S. via zijn tablet door dat de kandidaat wel is geweest en dat hij is geslaagd. Hierna doet het CBR aangifte.

Terwijl de politie de verdachten oppakt en verhoort, probeert de interne auditdienst van het CBR te achterhalen welke bestuurders ten onrechte op de Nederlandse wegen rondrijden. Uiteindelijk worden de rijbewijzen van 197 automobilisten ingetrokken. 'U brengt de verkeersveiligheid in gevaar', schrijft het CBR.

Dan blijkt dat niet alle automobilisten op de hoogte zijn geweest van de fraude. Concurrenten van Zabi in Den Helder krijgen telefoontjes van slachtoffers verspreid over het hele land met de vraag of zij misschien een oplossing hebben.

Bezwaar van automobilisten

177 automobilisten dienen bezwaar in tegen de beslissing. 51 van hen slagen voor een tweede rijtest en krijgen hun rijbewijs terug. Volgens het CBR betekent dit niet dat ze het rijbewijs destijds rechtmatig hebben gekregen. 'Het laat enkel zien dat ze op het moment van beoordeling, doorgaans jaren na hun examen, over voldoende rijvaardigheid beschikken.'

Examinator S. en de drie verdachte rijschoolhouders bekennen de fraude tegenover rechercheurs. Alleen Zabi trekt zijn bekentenis later weer in. Het OM eist hoge straffen; vijftien maanden cel voor S. en negen tot tien maanden voor de rijschoolhouders. Ook moeten de vier opdraaien voor de onderzoekskosten die het CBR heeft gemaakt: 212 duizend euro.

Justitie eist verder een beroepsverbod voor vijf jaar. Zeker één van de rijschoolhouders is nu nog actief als instructeur, omdat het CBR dit niet kan verbieden. Wel heeft de organisatie naar aanleiding van de zaak de interne inspectie op slagingspercentages verscherpt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden