Varkens in een stal in Haaren.

Analyse sanering veehouderij

Hoe erg is een sanering van de veehouderij?

Varkens in een stal in Haaren. Beeld Marcel van den Bergh

Duizenden boeren trekken dinsdag richting Den Haag om te demonstreren. De terugkerende roep om de veestapel te verkleinen vanwege het milieu is voor velen het zoveelste teken dat ze niet worden gewaardeerd. Maar hoe erg is het saneren van de veehouderij?

Varkenshouder Mark van den Oever demonstreert dinsdag in Den Haag om te voorkomen dat hij en zijn collega’s ook maar één dier moeten inleveren. ‘Wij zijn niet van plan de dupe te worden van het stikstofbeleid’, zegt de initiatiefnemer van de boerendemonstratie, die aan de telefoon consequent in wij-jullie-tegenstellingen spreekt. ‘De veehouderij krimpt en onze uitstoot gaat al jaren omlaag - nu jullie nog minder vliegen.’

Vorige week adviseerde een commissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes onder meer dat de regering vervuilende boeren met oude stallen moet uitkopen om de stikstofuitstoot in Nederland drastisch te verminderen. Hoe erg zou het zijn als de veehouderij inderdaad wordt gesaneerd?

Marc Calon, voorman van boerenorganisatie LTO, spreekt schande van de suggestie tot inkrimping. ‘Het is onvoorstelbaar om als boer te horen dat je bedrijf, vaak het levenswerk van de generaties voor je, opeens geen bestaansrecht meer heeft’, zegt hij. ‘In wat voor maatschappij leven we dan?’

Volgens Calon vernietig je met een sanering niet alleen werkgelegenheid en investeringen bij de primaire producent. Met zo’n 9 procent van de Nederlandse werkgelegenheid ‘zijn boeren het fundament van de hele keten’ die ‘wereldwijd de voedselvoorziening verbetert’, zegt hij met verwijzing naar cijfers van Wageningen University & Research over de totale agrifoodsector.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Overdreven

Op zijn beurt stoort het landbouwhoogleraar Rudy Rabbinge dat de hele zaak rond de landbouw zo schromelijk wordt overdreven. ‘De landbouw bestaat uit twintig sectoren, van glastuinbouw en zaaizaad tot de melkveehouderij.’ De twee à drie sectoren die voor problemen zorgen, worden volgens hem te vaak als maatgevend gebruikt. ‘Terwijl het gros het mondiaal gezien verschrikkelijk goed doet op het gebied van efficiëntie en duurzaamheid. Ook qua economische waarde vertegenwoordigen zij het veelvoud van de sectoren die nu voor de grote milieuproblemen zorgen en ter discussie staan.’

Als commissielid van de adviesgroep van Remkes dacht Rabbinge mee over een oplossing voor die paar probleemsectoren. Te weten: de intensieve veehouderij (varkens en pluimvee) en in mindere mate de melkveehouderij. Voor Rabbinge staat buiten kijf dat een heroriëntatie van intensieve veehouderij rond stikstofgevoelige delen van Nederland nu onontkoombaar is.

Dat dit besef - na jaren doorgedrongen tot Den Haag - voor individuele boeren zwaar valt, begrijpt landbouwexpert Natasja Oerlemans van het Wereld Natuur Fonds. ‘Maar het kan voor de sector niet als een verrassing komen’, zegt ze. ‘Deskundigen waarschuwden hier al tijden voor. Het is wrang dat boerenorganisaties, maar ook het ministerie, ze hier onvoldoende op hebben voorbereid.’

Demonstrerend varkensboer Van den Oever voelt zich inmiddels van alle kanten bedreigd. Hij richtte na de varkensstalbezetting door activisten in Boxtel deze zomer de Farmers Defense Force op. Een groep die tegenwicht moet bieden als activisten weer eens zoiets in hun hoofd halen. Nu vreest hij dat de prijs voor varkensrechten omhoog gaan als minister Schouten van Landbouw de rechten van uitgekochte boeren van de markt haalt. ‘Verdeel die over boeren die wel investeren in duurzame stallen’, is zijn suggestie.

Afromen

Om het omvangrijke Nederlandse stikstofprobleem op te lossen, zal volgens landbouwhoogleraar Rabbinge een deel van de rechten in de intensieve veehouderij toch echt afgeroomd moeten worden - iets waar de commissie Remkes het unaniem over eens is. Het soort taal van ‘geen dier eraf’, moet je volgens hem dan ook niet bezigen als boer. Niet dat hij de wrevel en anti-houding van boeren niet begrijpt. ‘Zij zien ook dat de gemiddelde burger tegen een lage prijs vlees wil eten en vliegt. Maar de hakken in het zand zetten, helpt nooit.’

Oerlemans van het Wereld Natuur Fonds ziet in het stikstofprobleem vooral een kans voor de sector. Helemaal nu de overheid geld vrij lijkt te gaan maken en de meeste oudere veehouders zonder opvolger zitten. ‘Het is een kans om de import van soja - en daarmee stikstof - uit kwetsbare gebieden in Zuid-Amerika stop te zetten en tegelijk boeren financieel te helpen met stoppen of minder intensief te laten werken.’

In hét land van agrarisch vernuft ziet Rabbinge ook voor de minder duurzame landbouwsectoren een kans om op te schonen. ‘Ik spreek voor de intensieve veehouderij dan ook liever niet van saneren, maar van heroriënteren en vernieuwen.’

MEER OVER STIKSTOF

Stikstof dwingt tot ondenkbare maatregelen
De stelselmatige overschrijding van de Nederlandse stikstofuitstoot dwingt het kabinet tot maatregelen die tot voor kort nog politiek ondenkbaar waren. Verlaging van de maximumsnelheid op de snelwegen en een forse sanering van de veehouderij lijken plotseling onontkoombare keuzes, nu ook de regeringspartijen de noodzaak van ‘noodmaatregelen’ omarmen.

‘Stikstofprobleem verdraagt geen pappen en nathouden’
Oud-minister Johan Remkes (68) maant zijn partijgenoten in het kabinet de 130-kilometerbordjes langs de snelwegen maar weer te verwijderen. Economische belangen kunnen niet meer altijd prevaleren boven natuurbescherming,
 vindt de voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek.

‘Europese doelen eindelijk eens halen’
Volgens de commissie-Remkes kan Nederland streven naar minder Natura 2000-gebieden. Ho ho, zegt hoogleraar natuurbeschermingsrecht Kees Bastmeijer: Nederland moet de Europees afgesproken doelen eindelijk eens halen, daarna komt het doorgaan van projecten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden