Hoe elk denkbare doelgroep zijn eigen stemwijzer heeft gekregen

Nog even snel de Stemwijzer doen voor de verkiezingen van woensdag? Of de stemhulp voor natuurliefhebbers? Voor de toekomst? Of voor cannabisliefhebbers? Bijna elke club heeft zijn eigen stemhulp.

De meest gebruikte stemwijzer, stemwijzer.nl Beeld anp

Hij stak er zeker een jaar tijd en onwijs veel energie in, zegt Martin Vis. De 64-jarige gepensioneerde ziet de mensheid op een 'betonnen muur' van overbevolking en klimaatverandering af rijden, maar in de verkiezingen gaat het meestal over betrekkelijke pietluttigheden als het eigen risico. Vis pluisde daarom alle partijprogramma's uit en knutselde de Stemwijzer voor de Toekomst in elkaar. Welke partij ontmoedigt grote gezinnen? Wie wil fossiele brandstoffen fors duurder maken? Bekijk Vis' Stemwijzer en je weet het. 'Ik doe dit voor mijn kinderen en kleinkinderen', zegt hij. 'De toekomst.'

Er zijn meer hobbyisten die de verkiezingen van 15 maart hebben aangegrepen om een kieswijzer in elkaar te flansen. Neem coffeeshopeigenaar Gerrit Jan ten Bloemendal (55), die niet wil dat de stem van zijn klanten 'in rook opgaat' en de Cannabis-Kieswijzer opzette. Of Reinout Barth (50), die de partijen onder de loep legde voor zijn Privacy-Stemwijzer omdat hij zich zorgen maakt over onlinedataopslag. Mede dankzij hen ligt het aantal serieuze kieswijzers dit jaar boven de vijftig, waarvan meer dan veertig serieuze. Natuurliefhebbers, ondernemers, gelovigen: ze hebben allemaal een eigen stemhulp.

'Er zijn steeds meer kiezers die twijfelen, en daardoor ook steeds meer kieswijzers', zegt politicoloog en stemhulpexpert Martin Rosema. Hij ontwikkelde kieswijzerkiezer.nl, een kieswijzer voor het bepalen van de ideale kieswijzer. 'Het is net marktwerking, hoewel er vaak niets aan wordt verdiend. Zijn er meer gegadigden, dan komen er ook meer aanbieders.' Volgens Rosema zijn er zo'n dertig 'echte' kieswijzers. 'Een aantal van de andere kieswijzers, zoals de Cannabis-Kieswijzer, is niet veel meer dan een opsomming van de standpunten van iedere politieke partij uit de partijprogramma's.'

Nederland is een kieswijzerland, stelt Rosema. Zo'n 40 procent van de Nederlanders gebruikt een stemhulp, veel meer dan in de meeste andere landen. 'In 1989 werd hier de Stemwijzer ontwikkeld, een van de eerste ter wereld in zijn soort. Ze deelden die uit op floppy's, zodat je de kieswijzer al zonder internet op de computer kon maken.' In 1998 zag de eerste online-Stemwijzer het licht. 'Wij waren daarmee de eerste, hoewel Finland tegelijkertijd een soortgelijke website ontwikkelde. Beide landen kennen een politiek stelsel met veel partijen, waardoor het bepalen van je stem moeilijker is.'

Stemwijzeroverzicht

Ja, de Stemwijzer en het Kieskompas zijn wel bekend. Maar er zijn ook hobbyisten die de verkiezingen van 15 maart hebben aangegrepen om een kieswijzer in elkaar te flansen. Neem de Cannabis-Kieswijzer, of de Privacy-Stemwijzer. Natuurliefhebbers, ondernemers, gelovigen: ze hebben allemaal een eigen stemhulp. De Volkskrant zet ze op een rij.

Handig lobbymiddel

De wildgroei aan stemhulpen is niet alleen te danken aan goedwillende hobbyisten. Organisaties als Greenpeace (Groen Kieskompas), Defence for Children (Stem voor Kinderen) en VNO-NCW (Ondernemersstem) hebben de kieswijzer ontdekt als handig lobbymiddel, zegt Rosema. 'Het opzetten van een stemhulp door zulke partijen wordt vaak opgepikt door nieuwssites. Het heeft veel meer effect dan het versturen van een simpel persberichtje met wat standpunten.' Kieswijzers zijn zo producten geworden waarmee je snel en relatief goedkoop de aandacht kunt trekken in verkiezingstijd.

De meeste mensen houden het in de weken voor de verkiezingen bij één stemhulp. De Stemwijzer, dit jaar al door vijf miljoen mensen ingevuld, is daarbij veruit het populairst. Slechts eenderde vult een tweede in, schat Rosema. Hij bekent geen fan te zijn van thematische kieswijzers. 'Als je alleen die invult kom je te weinig te weten over een partij. Zulke kieswijzers gaan maar over één onderwerp, terwijl partijen in vier regeringsjaren over uiteenlopende onderwerpen moeten stemmen.' De stemhulpen die hobbyisten bouwen noemt hij 'prijzenswaardig, maar zeer gebrekkig'. 'Het is vaak een combinatie van huilen en lachen. Aan de vormgeving, inhoud en rekenmethode schort een hoop.'

De Stemwijzer voor de Toekomst van Martin Vis kent geen rekenmethode. Het is een stemhulp die niet op Rosema's lijstje verschijnt, want meer dan een opsomming van standpunten is het niet. Het jaar werk dat hij erin heeft gestopt ging vooral op aan uitvoerig literatuuronderzoek, zegt Vis, die in ieder geval zichzelf heeft geholpen met het bepalen van zijn stem. 'Ik ging altijd voor VVD, maar die partij komt helemaal niet positief uit mijn kieswijzer. Nu wordt het de Partij voor de Dieren.'


Gerrit Jan ten Bloemendal, coffeeshopeigenaar, maakte de Cannabis-Kieswijzer:

'Dit is de derde keer dat we de Cannabis-Kieswijzer bij landelijke verkiezingen inzetten. In mijn coffeeshop in Leeuwarden merk ik dat veel mensen die cannabis gebruiken niet weten dat het een heel politieke kwestie is. Partijen als GroenLinks en de PvdA willen echt naar legalisering kijken, maar de christelijke partijen zijn niet zo cannabisvriendelijk. Als gebruiker is het goed om dat te weten.'

'Het is geen heel populaire kieswijzer, maar we hebben nu toch al ettelijke duizenden bezoekers getrokken. Politieke partijen weten dat we bestaan. Van de Piratenpartij en VNL kregen we zelfs verontruste reacties omdat zij nog niet in onze kieswijzer waren opgenomen.'

Gerrit Jan ten Bloemendal

Reinout Barth, ontwikkelaar van internetapplicaties, maakte de Privacy-Stemwijzer:

'We zitten verbazingwekkend genoeg al boven de 50 duizend bezoekers en het blijft storm lopen. Blijkbaar zijn mensen best geïnteresseerd in onlineprivacy, hoewel ze er in het dagelijks leven nauwelijks mee bezig zijn. Wie zoals ik in het technische werkveld zit, ziet dat de vooruitgang lang niet alleen zaligmakend is. Op internet wordt gecontroleerd wat je doet en wat je zegt.'

Veel gebruikers van de kieswijzer schrikken ervan hoe het met de onlineprivacy gaat en wat de politieke partijen willen, blijkt uit reacties die ik krijg. Eén gebruiker schreef zelfs dat hij halverwege moest stoppen omdat hij er ziek van werd. Dat begrijp ik wel. Ik slaap er soms ook slecht van.'

Reinout Barth
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden