ANALYSE

Hoe eenzaam wordt Londen?

De Britten hebben als EU-lid altijd een voet op de rem gehad. Dat wekt steeds meer ergernis op het Europese vasteland.

Beroemde voorpagina van The Sun van eind 1990 waarop het Europees federalisme van toenmalig Commissievoorzitter Jacques Delors wordt gehekeld.

Voor Europa was 2015 een crisisjaar. Het door de wringer halen van de Grieken, de niet aflatende stroom vluchtelingen, de terreuraanslagen in Parijs. Deze problemen zijn nauwelijks verwerkt of spelen nog volop, of er sluimert al weer een nieuw hoofdpijndossier: een dreigende uittreding van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. De zogeheten Brexit, een woord dat net als eerder de Grexit aanvoelt als een graat in de keel.

De Brexit vormt vanavond de enige schotel op het diner van de 28 Europese staats- en regeringsleiders tijdens hun top in Brussel. De Britse premier David Cameron wil dat de EU zich zodanig hervormt dat de Britse bevolking zich ergens volgend jaar in een referendum kan uitspreken voor behoud van het lidmaatschap. Hij heeft zijn wensen kenbaar gemaakt. Tijdens het eten zullen de leiders ze voor het eerst met elkaar bespreken.

Het wordt geen slikken of stikken. Het plan is dat er in februari een tekst ligt waarover de EU kan stemmen. Hoe dat gaat aflopen, weet niemand. Zeker is dat niemand aan tafel een Brits vertrek wil, ook Cameron niet. Maar er is wederzijds zo weinig liefde ontstaan de afgelopen decennia dat er zomaar ongelukken kunnen gebeuren.

Het land trad in 1973 toe. De EU begon sterk te groeien, van een gemeenschap van zes landen tot een blok van 28 lidstaten. Tegelijkertijd nam de integratie toe. Er kwam een gemeenschappelijke munt, de euro. En burgers in het zogeheten Schengengebied hoefden niet langer hun paspoort te tonen bij reizen naar de andere aangesloten landen.

Soevereiniteit

Londen steunde de uitbreiding maar was altijd huiverig voor een verdieping van de integratie. Het bleef buiten de euro en Schengen. Als het aan de achtereenvolgende Britse regeringen had gelegen, had de EU het gehouden bij een vrijhandelszone en een interne markt. Ze voelden en voelen niks voor een steeds grotere afdracht van nationale soevereiniteit.

Groot-Brittannië werd zo een lidstaat met een voet op de rem. Daarmee maakte het weinig vrienden op het continent. Pas verhulde Vaira Vike-Freiberga, oud-president van Letland, op een Praagse conferentie haar ergernis niet. De Britten blijven buiten de eurozone, maar willen zich wel bemoeien met de regels. Kan niet. Alleen als je meevoetbalt, mag je meepraten, zei ze. Ook bij anderen klonk gezucht. De Britten willen steeds opnieuw onderhandelen over hun lidmaatschap. Eerst Margaret Thatcher ('Ik wil mijn geld terug'), toen John Major (die de euro afwees) en nu weer Cameron. Houdt dat nooit op?

Een relevante vraag. Dat de Britten geen warme gevoelens hebben ontwikkeld voor de EU, lijkt een constante. 'In zekere zin is de hele Britse bevolking euro-sceptisch. Zelfs ik ben het. In de Grieks-filosofische zin', grapte David Lidington, pas in een gesprek met journalisten in Den Haag. Hij is de Britse minister voor Europa. 'Niet alleen voor de EU', voegde hij eraan toe.

Lidington hoopt dat de EU-landen luisteren naar de Britse wensen. Het is in hun eigen belang. Met een weerbarstig Rusland kan Europa het zich niet veroorloven te breken met de Britten, betoogde hij. Maar dat argument kan ook omgedraaid worden. Hoe eenzaam wordt Londen als de Britten in een referendum voor uittreding uit de EU stemmen? Amerika, waarmee ze van oudsher denken een speciale relatie te hebben, kijkt onder Obama nauwelijks om naar Europa. Een isolement dreigt voor de Britten, een die dit keer niet zo 'splendid' zou kunnen zijn.

De Duitse kanselier Angela Merkel zei gisteren in de Bondsdag dat iedereen bij een scheiding zal verliezen, de EU èn Groot-Brittannië. Daarom denkt ze dat er een oplossing komt. Maar vooralsnog liggen de standpunten ver uiteen. Polen verwerpt Camerons voorstel om migranten van binnen de EU de eerste vier jaar van hun verblijf in Engeland het recht te ontzeggen een beroep te doen op de sociale voorzieningen. Dat heeft te maken met de meer dan 850 duizend Polen die in Groot-Brittannië leven. Polens verzet is een veeg teken voor de Britse premier omdat dit land normaal gesproken een natuurlijke bondgenoot is in het verzet tegen een afdracht van nationale soevereiniteit aan Brussel.

Maar Polen is niet het enige probleem voor Cameron. Hij moet thuis ook zijn eigen partij overtuigen, met haar vele eurosceptici. Het parlementslid Dan Hannan is niet onder de indruk van alle waarschuwingen voor een nieuwe Europese crisis. Hij noemt Camerons overleg met Europa een 'schijnvertoning' en verwacht dat de Britse kiezers voor een Brexit zullen stemmen. 'Wij onderhandelen niet over onze democratie. De EU zal een lastige huurder kwijtraken maar krijgt er een goede buur voor terug', zei hij vorige week luchtigjes in een Brusselse paneldiscussie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden