Hoe een terrasje uit een foto verdween

Vorige week woensdag drukte de Volkskrant negen foto's af van snelwegpanorama's. We zagen sappige weilanden, een paardje in galop en veel water. Plaatjes die de krant van internet had gehaald, zonder bronvermelding, zonder toestemming van de makers van de foto's. Een schoolvoorbeeld van hoe het nìet moet.


Nog dezelfde dag meldde zich de fotograaf die éen van de negen foto's had gemaakt. Niet om een rekening in te dienen, maar om zijn beklag te doen over 'bronnenmanipulatie'. Want de gewraakte foto van het riviertje de Drentsche Aa was helemaal niet vanaf de snelweg genomen, maar acht kilometer er vandaan. Sterker nog, het stukje Drentsche Aa op de foto is vanaf de A28 helemaal niet te zien. Er zit bebouwing tussen, en bos.


Kortom: er staat niet wat er staat. Daar komt bij dat op de originele foto een terrasje staat. Om de foto passend te maken heeft de graphic-redactie de foto 'aangesneden', waardoor het terrasje sneuvelde. Volgens de klagende fotograaf is dat geen toeval. 'Want het terrasje verried dat er geen snelweg in de nabijheid was. En kwam de krant niet goed uit.' De fotograaf is er achterdochtig van geworden. Is het beeldmateriaal van de Volkskrant wel betrouwbaar, vraagt hij zich af. Welke foto's zijn er nog meer gecropt (aangesneden), geshopt (gemanipuleerd) of gewoon gefopt?


Dat hangt er een beetje vanaf wie je het vraagt. De fotoredactie van de nieuwskrant is streng. Foto's mogen niet geshopt worden: dat wil zeggen iets uit een foto halen of eraan toevoegen is taboe. De kleuren mogen slechts prudent bewerkt worden. Tenslotte moet de fotograaf ter controle altijd een onbewerkt bestand kunnen aanleveren. Deze regels zijn aangescherpt nadat de Volkskrant in 2008 het contact verbrak met freelance-fotograaf Jean-Pierre Jans, die foto's had aangeleverd waaraan elementen (onder meer een extra hertje) bleken te zijn toegevoegd.


Dus toen een collega de foto-redactie onlangs vroeg de bulldogogen van de 83-jarige Juliette Gréco op te lichten, zei de chef foto: 'Ben je niet goed wijs? Wij zijn een nieuwsorganisatie.' Hij herinnert zich één uitzondering. 'We hebben een keer de tepels van Katja Schuurman wat minder prominent uit haar truitje laten steken. Maar dat lag anders. Schuurman had van tevoren gezegd dat ze bang was dat het truitje niet geschikt was. Toen is de afspraak met de fotograaf gemaakt, dat haar agent de foto op dat punt achteraf mocht afkeuren.'


Bij het Magazine is het geen probleem een portretfoto een beetje op te poetsen. Chef beeld aldaar: 'De fotografen die voor het Magazine werken, doen ook vaak commerciële opdrachten. Het zijn doorgaans geen fotojournalisten. Die vinden het prima om een neushaar weg te halen of het oogwit wat witter te maken. Dat soort bewerkingen gebeurde vroeger in de doka trouwens ook.'


Overigens worden alle foto's bewerkt. Een digitale foto komt eerst in een photoshop-programma waarmee de fotograaf kleuren kan aanzetten, contrasten kan vergroten, enzovoorts. 'Dat bepaalt vaak de stijl van een fotograaf', aldus de fotoredactie, die wel merkt dat het publiek steeds wantrouwiger wordt. 'Ik hoorde laatst Van Hanegem in een talkshow zeggen dat die foto's van Oranje-voetballers die Braziliaanse damesbillen betasten, in elkaar gestoken zijn. Nou, dat kan dus echt niet.'


Foto's aansnijden is volgens alle betrokkenen toegestaan. Er worden meer foto's wel dan niet aangesneden. Een foto is altijd een uitsnede, benadrukt de fotoredactie. Dat het terrasje sneuvelde, kwam omdat de foto vierkant moest worden. De betreffende graphics-redacteur ontkent dat het terrasje hem niet goed uitkwam en daarom werd weggehaald. 'Het ging om het riviertje. Dat wilde ik zo duidelijk mogelijk uit laten komen.'


Foto's van internet plukken doet de fotoredactie nooit. 'Je weet niet wat de herkomst is. We gebruiken alleen foto's van officiële persbureaus die ongeveer dezelfde regels hanteren als wij.' De graphics-redactie, die de snelwegpanorama's verzamelde, zegt er niet altijd aan te ontkomen internetfoto's te gebruiken. 'Deze productie moest binnen een dag worden afgerond. Dat red je niet als je een fotograaf heel Nederland rond laat reizen.' Achteraf bezien was dat natuurlijk beter geweest, ook al betekent dat een dag vertraging.


Zowel de foto- als de graphic redactie vindt het een beetje 'gezeur' dat het snelwegpanorama op de gewraakte foto niet het precieze uitzicht vanaf de weg is. 'Het gaat om een impressie van het landschap ter plekke', aldus betrokkenen. Dat vind ik raar. In de nieuwskrant mag geen neushaar worden weggehaald, maar er mag wel een ander landschap worden afgebeeld dan dat waar het om gaat? Dat het geen manipulatie was maar gemakzucht, wil ik best geloven. Maar de lezer is toch gefopt.


De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over de journalistieke aanpak.


ombudsvrouw@volkskrant.nl


vk.nl/ombudsvrouw


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.