Hoe een stoer, exotisch meisje een topper werd

Alles gaat snel bij Ranomi Kromowidjojo: het eerste zwemdiploma, zelfs de geboorte. Haar Groningse moeder en Surinaamse vader zijn zaterdagavond in Londen, waar zij met de estafetteploeg favoriet is voor goud op de 4 x 100 vrij.

Thuis, in een jaren zeventig doorzonwoning in het Groningse Sauwerd, bekijken we een dvd met beelden van de dan 6-jarige dochter des huizes, Ranomi. Het kind, in een groen badpakje, oogt sterk, stevig en energiek. Achter het startblok in het aloude Helperzwembad in Groningen-Zuid valt haar concentratie op. De kleine zwemster is verzonken in haar voorbereiding, zo kort voor de race.


Voor haar ouders is het een vertrouwd beeld. Vader Rudi: 'Ze kon al heel jong dit soort dingen aan. Ze had meteen zelfvertrouwen.'


Moeder Netty: 'Ach, ze is zoals ze is geboren. Met Chjanoy, haar broer, duurde het heel lang voor hij op de wereld was. Maar Ranomi was er echt heel vlot. Rudi was bijna te laat thuis voor de bevalling. Ze aarzelde nooit en was bijna nergens bang voor. Alleen voor ballonnen en open haardvuur.'


Ranomi zwemt op de amateurvideo uit 1996 achtereenvolgens de 25 meter vlinderslag (met telkens een tussenslagje), de rugslag, schoolslag en - duidelijk haar favoriete slag - de borstcrawl. Uit de film blijkt dat ze toen al die effectieve lage overhaal had waarmee ze nu zo succesvol is. Haar tegenstanders liggen nog halverwege als Ranomi Kromowidjojo aantikt voor de zege. Ze wordt gehuldigd op een erepodium waarachter in grote letters 'Verboden te roken in de zwemzaal' staat.


Het bord in de kantine van het Helperzwembad getuigt van alle clubrecords die Ranomi Kromowidjojo, kind van de club GDZ en later TriVia, in haar bezit heeft. Onder 10, onder 12, onder 14, onder 16, onder 18 en senior. In het monumentale gebouw - origineel uit 1925 en in 2010 gerestaureerd - hangen foto's van de zwemster die op 14-jarige leeftijd al de sportprijs van haar eigen provincie ontving.


'Ze was een echt toptalentje', zegt Gonnie Raangs, de chef van het bad. Op donderdagmiddagen mocht Kromowidjojo daarom in haar eentje trainen. Trainster Jeanet Mulder kreeg dan de sleutel. Raangs: 'Wij vonden dat Ranomi extra zwemwater verdiende.'


's Ochtends was ze er al om tien voor zes. Moeder Netty: 'Het was om vijf uur op. Je ging vroeg naar bed, want anders hield je het niet vol. Ranomi moest er ook om acht uur in.'


Ze werd door haar ouders naar het Helperbad gereden. Dat is vanuit Sauwerd, een forensendorp ten noorden van de stad Groningen, een klein half uur met de auto. In de jaren dat Ranomi voortgezet onderwijs volgde in de stad, ging ze 's middags op de fiets terug naar huis. Die brachten ze 's ochtend mee naar het zwembad, op de fietsdrager.


De hele familie hielp mee. Soms kwam oma haar ophalen. Oma Deemter, de moeder van Netty, was pas op 45-jarige leeftijd gaan zwemmen. Ze deed het omdat haar dochter zwom en waterpolode.


Netty: 'Mijn moeder nam Ranomi al vroeg mee naar het zwembad. Ging oma zelf een baantje trekken, dan was er altijd iemand anders uit het ploegje die lette op de kleine, terwijl ze aan de kant speelde. Mijn moeder heeft nu een kunstknie, maar ze zwemt nog steeds.'


Van vaders kant was er karate. Rudi Kromowidjojo was de sensei, de leraar, die dertig jaar geleden samen met Netty een vereniging begon in Sauwerd. De jonge Ranomi ging ook mee naar de lessen. De dvd gaat in de speler en we zien een kleine, stoere meid een demonstratie geven van karatestoten en slagen.


Rudi: 'Je ziet al dat ze geen enkele schroom kent en makkelijk naar voren treedt. Het zijn bewegingen uit het non-contact karate.'


Netty: 'Ze zegt dat ze is gestopt met karate omdat ze te lomp was. Maar dat is niet het goede woord. Ze ging zich meer richten op het zwemmen. Daarom hield ze ermee op.'


Het meisje was sterk in haar jonge jaren, terwijl ze niet aan krachttraining deed. Ze kende haar eigen natuurlijke kracht nog niet in die tijd. In de brugklas brak ze de arm van een klasgenoot. De jongen drong aan, Ranomi zette kracht. 'Hij was nogal iel, hoor, die knul', zegt Netty.


De puberende jongens van Sauwerd en Groningen waren dol op de opgroeiende Ranomi, maar zij was liever een van hen. Netty: 'Ze zwom in een talentengroepje van TriVia als enig meisje met acht jongens. Ze kon beter met jongens overweg dan met meisjes. Ze zijn allemaal verliefd op haar geweest, maar hebben nooit een kans gehad.'


Het trainen met jongens, die niet graag werden verslagen, moet haar hebben gevormd. Ze kon haar energie in die omgeving kwijt. In de zwemcompetitie nam zij het als 12-jarige op tegen 14-jarigen. Het was onbedoeld de vorming van haar karakter.


Rudi: 'Als ik Ranomi nu zie, dan zie ik fysieke en mentale weerbaarheid. Ze is zelfverzekerd en altijd op zoek naar perfectie.'


Netty herinnert zich de dagen dat Ranomi nog veel losser met de sport omging. 'Het willen winnen zat er op jonge leeftijd nog helemaal niet in. Ze was aanvankelijk ook niet echt een trainingsbeest. Ze was meer van het gezellig kletsen.


Dat is veranderd. Haar trainster Jeanet Mulder liet haar op 12-jarige leeftijd een 200 wissel zwemmen. Ze was alleen maar die korte afstanden gewend. Zo leerde ze diepgaan.'


Als peuter had ze niet of nauwelijks angst voor het water, aldus haar moeder. 'We waren in Spanje op vakantie. Ze was 2 jaar, ik had een badpakje voor haar gekocht. Ze dacht: nu kan ik zwemmen. Ik dacht: springt er maar in. Ze sprong, zonk en ik plukte haar van de bodem. Ik dacht: nu hoeft ze niet meer, ze is genezen. Maar ze wilde meteen weer.'


Ze ging als 3-jarige op zwemles bij een particuliere school en kreeg relatief snel haar A-diploma. Het B-diploma haalde ze als 4-jarige bij Ducdalf in Bedum. Het leidde tot een bericht in het Dagblad van het Noorden, omdat ze nog zo jong was.


Het artikel hangt ingelijst in de gang. Netty: 'Ranomi zegt dat je nu alles op internet kunt terugvinden, maar ik blijf de schaar hanteren. Ik ben er niet voor niets aan begonnen.' Het huis is gevuld met trofeeën en foto's. 'Als het aan Rudi lag, dan hingen alle muren hier vol met platen van Ranomi en Chjanoy.'


Chjanoy, de oudere zoon, was een provinciale zwemtopper. Op zijn 14de vond hij het genoeg. Vader en moeder zetten geen druk op hem. Slaap er een nacht over, zei pa.


Over zijn zoon heeft Rudi nog een opmerkelijk verhaal. 'Hij heeft eerder dan Ranomi de koningin de hand geschud. Hij was in 2005 op de Dam bij de 4 mei-herdenking. Hij heeft er een krans gelegd, namens alle jongeren van Nederland.'


Ranomi heeft met haar stoere, onverzettelijke voorkomen veel van haar vader. Die ging in 2010 met zijn broer de jungle van zijn geboorteland Suriname in. 'Back to basic. We troffen enorme regenbuien. Nederlanders lijken dat niet meer te durven, zo'n oerwoud in. Ik heb er mijn diensttijd doorgebracht. Ik vind er rust.'


Rudi is een kind van Suriname. Zijn Javaanse grootouders werden in 1912 vanuit Kalimantan (Borneo) naar Zuid-Amerika verscheept.


Suriname is hem lief. Toen Ranomi in 2010 in Eindhoven viermaal Europees kampioen kortebaan werd, liep hij rond in de Zuid-Amerikaanse jungle. Hij had de trip met zijn broer niet willen uitstellen voor een zwemtoernooi.


'In 2002 zijn we er met Chjanoy en Ranomi geweest. Ze hebben toen mee getraind met de bondscoach van Suriname, Chris van Lierop. Zwemmen is een elitesport in Suriname. Anthony Nesty was in 1988 een held door olympisch kampioen te worden, maar hij leerde het vak eigenlijk door zijn studie in de Verenigde Staten.'


Zelf leerde Rudi zwemmen in de Suriname-rivier, door maar gewoon een plons te nemen. 'Ik kom uit een vissersfamilie, uit een plaatsje dat Pomona heette. Zwemlessen kreeg je niet. Ik zakte de diepte in en bracht mezelf boven met de hondjesslag. Toen wist ik hoe ik moest zwemmen.'


De meeste kinderen werden bang gemaakt voor water. 'Vader zei dat je niet bij het water mocht. Daar zaten de krokodillen en waren de boze geesten. Dat moest voldoende afschrikken.'De familie Kromowidjojo - Kromo betekent landarbeider - verhuisde in 1975 naar Nederland. In 1954, bij de geboorte van Rudi in Commewijne (op koffieplantage Constanzia), was de familie van naam veranderd, van Kromowitana in Kromowidjojo.


Rudi wordt door iedereen Ran genoemd. Dat komt van het Javaanse Poniran, zijn tweede naam. Geknutsel met lettergrepen leidde in 1990 tot de voornaam van zijn dochter.


Toen was het iets nieuws, nu is Ranomi bij lange na niet meer de enige. In Sauwerd vallen geregeld geboortekaartjes met uitlegbriefjes op de mat. Daar staat bijvoorbeeld op waarom de dochter van het dolgelukkige stel Bianca en Ard uit Oud-Alblas Ranomi is genoemd. Met de vraag of zij dat wel goed vinden. Dat is zo; ze vinden het prachtig.


Ze zijn erbij in Londen. Netty vindt de uitgesproken doelstelling van haar dochter, olympisch kampioen worden op de 100 vrij, gedurfd. Blijf maar bescheiden, zeggen Groningers. Dat uitgesprokene moet Ranomi van Rudi hebben. 'Je moet je durven uitspreken', zegt hij. Dat is Surinaams.


Twee jaar geleden stond het er nog heel anders voor. Ranomi belandde destijds in het ziekenhuis van Tenerife met een hersenvliesontsteking. Toen Netty dat had gehoord, deed ze geen oog meer dicht. Rudi was kalm, als altijd. 'Ze is in goede handen', zei hij. De dokters zeiden dat het goed zou komen. En dat was ook zo.


Soms is hij minder rustig. Van de gewonnen estafettefinale bij de Olympische Spelen van Peking (2008) maakte Rudi videobeelden. Netty: 'Je ziet dat het beeld begint te trillen. En dat Rudi begint te stotteren als hij iets moet zeggen. Er komt geen geluid meer uit.'


Woorden had Rudi ook niet nodig. 'De Chinezen lieten ons overal door, als we die gouden medaille van Ranomi lieten zien.'


Met medewerking van Jos van Kuijeren (Zwemkroniek.com)


CV

990 Geboren in Sauwerd (Groningen), op 20 augustus

2008 Zwemvereniging PSV. Trainer: Jacco Verhaeren

Erelijst

4x100 meter vrije slag: olympische titel (2008), wereldkampioen (2009, 2011), Europese titel (2008)

4x100 m. vrij, korte baan: wereldtitel (2008, 2010)

4x200 m. vrije slag, korte baan: wereldtitel (2008)

100 en 200 meter vrij, korte baan: wereldtitel (2010)

50 en 100 m. vrij, korte baan: Europese titel (2010)

4x50 m. vrij, korte baan: Europese titel 2007-2010

4x50 meter wisselslag, korte baan: Europees kampioen 2008, 2009, 2010

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden