Reportage Eindexamens

Hoe een slecht scorende school er aan de vooravond van de eindexamens weer bovenop probeert te komen

Vorig jaar slaagden slechts 26 van de 42 leerlingen van de nog jonge havo De Hof in Amsterdam voor hun eindexamen. Sindsdien zijn de ontwikkelingen van de leerlingen nauwgezet bestudeerd en zijn de examentrainingen aangepast. Maar, vindt de directeur ook, ‘als school hebben we een bredere taak dan alleen het trucje van een examen aan te leren.’

Voorbereidingen voor het wiskunde-examen op havo De Hof in Amsterdam. Beeld Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Tientallen bruine klaptafels liggen klaar in de gangen van havo De Hof in Amsterdam. Examentafels. Directeur Jessica Jensen (37): ‘Die hebben we maar aangeschaft, ze zijn groot genoeg voor alle naslagwerken, atlassen en rekenmachines.’

De vijfde verdieping van havo De Hof is leeggeroosterd voor de examens. In het lokaal waar normaal gesproken Engelse les wordt gegeven, moet het gebeuren. Een paar papieren met Engelse hulpzinnen moeten nog van de muur worden gehaald, maar de kartonnen Queen Elizabeth blijft staan. ‘Die hoort erbij’, zegt Jensen.

Geen leuk cijfer

Vanaf donderdag doen landelijk ruim 200 duizend scholieren eindexamen. Van wie 91 op havo De Hof – in de vurige hoop dat het beter gaat dan vorig jaar. De relatief jonge havo kreeg toen zijn vuurdoop: de eerste lichting vijfdeklassers deed examen. Van de 42 leerlingen slaagden er slechts 26. Sindsdien staat op vergelijkingswebsites voor middelbare scholen: een slagingspercentage van 62 procent. Gemiddeld is dat percentage voor havo-opleidingen 88.

Geen leuk cijfer, erkent directeur Jensen. ‘Maar de werkelijkheid is nooit zo simpel dat je die met één getal kunt uitdrukken.’ Met een knipoog: ‘Daarom zijn die examens ook zo ingewikkeld.’ Het examen van die eerste lichting was spannend voor Jensen. ‘De leerlingen hadden nog geen voorgangers. Ze zijn onbevangen het examen ingegaan.’ Van sommigen zag ze het aankomen dat ze het examen niet zouden halen. Maar toen de uitslagen binnenkwamen, bleek dat meer leerlingen waren gezakt dan ze had gedacht. Die hadden het examen onderschat, denkt Jensen. ‘Verdorie, denk je dan. Sommige scholieren hadden het gewoon moeten redden. Hebben we iets over het hoofd gezien?’

Uitgebreide data-analyse

Na die teleurstellende uitslag deed de school twee dingen. ‘Eerst organiseer je de diploma-uitreiking, daarna ga je analyseren: wat hadden wij beter kunnen doen?’ Een uitgebreide data-analyse werd het: op wat voor niveau zijn leerlingen binnengekomen, wat was de ontwikkeling van hun cijfers, welke vakken vallen op?

Ze ontdekten dat bijzondere aandacht nodig was voor de ontwikkeling van de cijfers van de vierde klas ten opzichte van die in de vijfde klas. Gingen die omlaag dan bleek dat een belangrijke indicatie voor de slagingskans. ‘Nu is dat voor ons een teken van zorg.’

In het kantoortje van Jensen hangen een paar geprinte A4’tjes aan de muur. Het zijn de zogenoemde opbrengstkaarten van de school, waarop het oordeel staat van de inspectie – anderhalve maand geleden binnengekomen. ‘Hier zitten we boven de norm, hier, en hier ook’, wijst Jensen aan. Ze heeft het over de cijfers van zittenblijvers, en het verschil in cijfers tussen schoolexamens en centraal-schriftelijke examens. Alleen het slagingspercentage blijft onder de norm. 

Maar in één jaar kun je genoeg doen om dat percentage te verhogen, zegt Jensen. ‘Je kunt superkritisch zijn op wie je doorlaat naar havo 5, je kunt besluiten in de vijfde klas alleen nog maar examentrainingen te doen.’ Dat deed havo De Hof niet. ‘Wij vinden dat we als school een bredere taak hebben dan alleen maar het trucje van een examen aan te leren. Je wilt de kinderen méér meegeven.’

Wel besloot ze sommige dingen anders aan te pakken. Als oefening kregen de leerlingen hele examens en geen halve zoals het jaar ervoor. Toen was het idee dat er dan nog tijd over was om ze na te bespreken.

Regie bij de leerling

En de leerling moet zelf de leiding nemen. ‘Vorig jaar namen we de eindexamenkandidaten iets te veel bij de hand. Dit jaar is de gedachte: de regie moet bij de leerling liggen.’ Ze hielden oudergesprekken waarbij niet de docent, maar de leerling zelf moet uitleggen hoe hij of zij denkt de resultaten te kunnen verbeteren. ‘Eerst vonden leerlingen dat heel ongemakkelijk, maar in de loop van het jaar zijn ze er steeds beter in geworden.’

Of het heeft gewerkt, moet de komende twee weken blijken. Jensen ziet in elk geval een verandering in de houding van de vijfdeklassers. ‘Ze zijn pro-actiever. Ze kwamen vorige week al naar me toe met vragen: Mag ik een pilletje nemen tijdens de examens? Kijk juf, mijn rekenmachine staat al op examenstand!’ Ook de inloopmomenten tijdens de meivakantie waren druk bezocht.

Natuurlijk hoopt havo De Hof op een beter slagingspercentage, maar zo’n cijfer is ook niet alles, meent ze. ‘Ouders die alleen maar naar dat percentage zouden kijken, zijn ook niet onze doelgroep’, zegt Jensen. ‘Ouders op onze school vragen zich af: voelt mijn kind zich hier veilig, hoe ontwikkelt het zich tot aan het examen? Dat zegt voor mij veel meer over het onderwijs dat je jarenlang biedt, dan alleen dat slagingspercentage. Als ik ervoor zou kiezen half havo 4 te laten blijven zitten voor een goed slagingspercentage, dan zou ik hier niet op mijn plek zijn.’

Slagingspercentage 100 procent: ‘Het begint bij het aanmelden’

Eilandschool De Jutter in Vlieland had in 2018 het laagste slagingspercentage: 0 procent. Het waren dan ook maar twee leerlingen die hun eindexamen vmbo-tl deden en allebei haalden ze het niet. Op 29 scholen was het slagingspercentage vorig jaar 100 procent. Op het Aeres VMBO in Velp slaagden alle 88 eindexamenkandidaten. ‘Dat is lekker, ja’, zegt afdelingsleider Sjoerd Bloemberg. ‘Daar zijn we hartstikke trots op.’

Het geheim van de school? ‘Ja, dat is de grote vraag, hè. Ik denk dat dat al begint bij het aanmelden, al onze leerlingen krijgen een intakegesprek. We stellen ook voor iedere leerling een persoonlijk plan op, dat wordt voortdurend gemonitord. Daarbij gaat het niet alleen om cijfers, maar ook om gedrag en competenties.’

93 leerlingen doen dit jaar examen op het Aeres in Velp. ‘Gewoon in een leslokaal, een gymlokaal wekt toch een ander gevoel op.’ Voor de leerlingen brengt het hoge slagingspercentage gelukkig geen extra druk met zich mee, volgens Bloemberg. ‘Die zijn zich er niet zo van bewust. Een leerling mag hier ook gewoon zakken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden