Hoe een schoonheidsspecialiste door Oekraïense rebellen werd vernederd

De Oekraïense vrouw die vorige week in het centrum van Donetsk werd bespuugd en bekogeld met tomaten, is vrijgelaten. In een interview met de BBC vertelt ze dat de separatisten haar 'geslagen, bedreigd en mishandeld' hebben.

Still uit YouTube-fragment. De oorspronkelijke foto (niet in hoge kwaliteit beschikbaar) is van Mauricio Lima van The New York Times. Beeld YouTube

'Ik wilde doodgaan', is het eerste dat de 53-jarige Irina Dovgan na haar vrijlating tegen journalisten zegt. 'Ik was mezelf verloren en dacht: dit is mijn lot. God wil dit voor mij.'

Dovgan is de planten in haar tuin water aan het geven als ze wordt overmeesterd door separatisten van het Vostok-bataljon. Het is maandag 25 augustus. Niemand merkt haar vermissing aanvankelijk op. De meeste inwoners van haar flat, in haar thuisstad Yasinovataya (nabij rebellenbolwerk Donetsk), zijn vertrokken naar veiliger gebied.

De detentie van Irina Dovgan wordt publiekelijk onder de aandacht gebracht door de publicatie van een foto in The New York Times. Te zien is hoe Dovgan in een Oekraïense vlag is gedrapeerd. Ook op haar hoofd bungelen twee vlaggetjes. In haar hand houdt ze een bord vast met de tekst 'Zij vermoordt onze kinderen'. Een passerende vrouw schreeuwt tegen haar, op de achtergrond staat een man met geweer.

Spionage
Volgens de rebellen heeft Dovgan voor het Oekraïense leger gespioneerd. In haar huis wordt een verrekijker aangetroffen.

Onzin, beweert Dovgan, die economie studeerde en een schoonheidssalon runt. Het enige wat ze heeft gedaan is het Oekraïense leger voorzien van schone kleren en medicijnen. Daarvoor haalde ze donaties op bij de lokale bevolking.

Op een dag besluit ze foto's te maken van de hulpgoederen die ze bij elkaar heeft gescharreld, zodat ze die aan haar donateurs kan laten zien. 'Dit was mijn fout. Iemand moet erachter zijn gekomen wat ik deed en de separatisten hebben geïnformeerd.'

De eerste dag wordt Dovgan vastgehouden door separatisten van het Vostok-bataljon. Als ze blijft weigeren de namen vrij te geven van mensen die haar hebben geholpen met de donaties, wordt ze overgedragen aan rebellen die vermoedelijk afkomstig zijn uit Noord-Kaukasus. 'Deze mannen hadden een hele andere benadering', vertelt Dovgan in het interview met de BBC. 'Ze sloegen me, bedreigden en martelden me. Ze vuurden pistolen af vlak naast mijn oren, zodat ik het grootste deel van mijn gehoor kwijt ben. En ze lieten me 'Sieg Heil' schreeuwen.'

Ook dreigen de rebellen haar te verkrachten 'op de meest sadistische manieren die ze in detail beschreven'. Dovgan smeekt de mannen om haar neer te schieten. In plaats van hier gehoor aan te geven, wordt de vrouw meegesleept naar het centrum van Donetsk, waar ze publiekelijk aan de schandpaal wordt genageld. 'Ik stond daar, leunend tegen een lantaarnpaal, zodat ik niet in zou storten. Ik was in tranen. Een vrouw gooide twee tomaten in m'n gezicht. De tomatensap kwam in m'n ogen terecht, dus ik zag niet veel.' Ook wordt er op haar gespuugd.

Veel lokale inwoners komen langs om de gevangene te bekijken, uit te lachen en met haar op de foto te gaan. De mannen raken haar niet aan, de vrouwen daarentegen zijn een stuk agressiever. 'Een oude vrouw sloeg me op mijn hoofd en schouders met haar wandelstok', aldus Dovgan.

Redding
Onder de voorbijgangers zitten ook een aantal buitenlandse journalisten. Dat is uiteindelijk haar redding. De foto's die in de media verschijnen, veroorzaken grote publieke verontwaardiging en alarmeren mensenrechtenorganisaties.

Journalisten dringen er vervolgens bij de commandant van het Vostok-bataljon, Alexander Khodakovsky, op aan om de vrouw vrij te laten. Khodakovsky beweert niet op de hoogte te zijn gesteld van haar detentie. De daders zullen gestraft worden, belooft hij.

De Oekraïense heeft de stad Donetsk inmiddels verlaten en is herenigd met haar familie, die naar een stadje nabij Marioepol, gebied dat in handen is van het Oekraïense leger, is gevlucht.

Rapport
Het verhaal van Dovgan staat niet op zichzelf. De Verenigde Naties brachten vorige week een rapport uit over het lot van zo'n 498 Oekraïense krijgsgevangenen. Daarin wordt gesproken van publieke vernederingen: krijgsgevangenen moeten door de straten van Donetsk en Loehansk paraderen. Sommigen krijgen een symbolische strop om hun nek of een bord waarop hun 'misdaden' beschreven staan. Ook worden er doodvonnissen uitgesproken en is er sprake van 'fysieke en psychologische' martelingen.

Oekraïense krijgsgevangenen hebben van separatisten de opdracht gekregen om de straten in Snizhne, regio Donetsk, schoon te vegen. Beeld reuters
Oekraïense krijgsgevangenen paraderen, onder begeleiding van separatisten, door de straten van Donetsk. Beeld getty
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden