Reconstructie

Hoe een oligarch zijn celstraf in België afkocht - met hulp van Sarkozy

Hoe ver reikte de invloed van de Franse president Sarkozy bij de aankoop van 45 Franse helikopters door Kazachstan in 2009? Zag hij kans om een Kazachse oligarch, in België verdacht van fraude, uit de wind te zetten? België is in de ban van corruptie.

Nazarbajev en Sarkozy kijken toe hoe het Eurocopter-contract in 2010 wordt getekend. Beeld afp

Het is een bizar mailtje, verstuurd op een zondagavond in juni 2011, door Jean-François Etienne des Rosaies, een wat schimmige adviseur van de Franse president Nicolas Sarkozy. De Fransman schrijft dat hij geslaagd is in zijn opzet: hij heeft de Belgische Senaatsvoorzitter overtuigd om een wet te laten goedkeuren; om op drie Belgische ministers in te praten, en om een Belgische verdachte van miljoenenfraude uit de wind te zetten. Daarmee heeft hij precies gedaan wat Sarkozy nodig had.

Het klinkt als een complottheorie, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat de inhoud van het mailtje klopt. De Franse president Sarkozy zou in 2011 op grote schaal de Belgische politiek hebben gemanipuleerd om een belangrijke zakenrelatie te helpen aan justitie te ontkomen, en zo een Frans-Kazachse helikopterdeal veilig te stellen. Als de zaak wordt bewezen, gaat het om het grootste politieke schandaal in België sinds het uitbreken van de Agusta-affaire in 1993.

Kazachgate

Een Belgische parlementaire onderzoekscommissie gaat vanaf vandaag op zoek naar de precieze toedracht van 'Kazachgate', zoals de zaak in de Belgische media wordt genoemd. De commissie wil antwoord op de vraag of de Belgische politiek een wet op maat van Sarkozy en zijn Kazachse connecties heeft gemaakt, en wie daar allemaal bij betrokken waren. Extra pijnlijk: de zwaarste verdenkingen gaan uit naar politici van de MR, de partij van premier Charles Michel.

Het begint allemaal eind 2009, met een deal tussen de Franse president Sarkozy en zijn Kazachse collega Nursultan Nazarbajev. Het Franse bedrijf Eurocopter mag Kazachstan 45 helikopters verkopen, ter waarde van 2 miljard euro, op één voorwaarde: Nazarbajevs goede vriend, de steenrijke oligarch Patokh Chodiev, wordt in België vervolgd voor bendevorming, schriftvervalsing en witwaspraktijken. Als Sarkozy kan 'helpen' met die Belgische problemen, dan is de miljardendeal rond.

De van oorsprong Oezbeekse Patokh Chodiev is directeur van een beursgenoteerd mijnbouwbedrijf, en de machtigste zakenman van Kazachstan. Als hij in 1997 dankzij politieke connecties de Belgische nationaliteit krijgt, wordt hij in een klap de op één na rijkste Belg. Zijn nieuwe nationaliteit is geen onverdeeld genoegen: de Belgische justitie krijgt hem in het vizier in een grote smeergeldaffaire, en stelt een onderzoek naar de 63-jarige Chodiev in.

Patokh Chodiev. De Oezbeekse oligarch die in België vrijuit ging na een miljoenenschikking. Beeld getty

Fraudewet

Maar hulp is in zicht: het Elysée raadt Chodiev een Franse topadvocaat aan, die eind 2010 contact opneemt met Armand De Decker (MR), de toenmalige voorzitter van de Belgische senaat. De Belgen werken dan al een tijdje aan een wet om in grote fraudezaken een minnelijke schikking mogelijk te maken, de zogenaamde 'afkoopwet'. Dat klinkt perfect voor Patokh Chodiev, die een veroordeling tot elke prijs wil vermijden. Maar zo'n complexe wet komt er pas na een lang parlementair proces, en voor Chodiev dringt de tijd.

De EC 145: 45 stuks à twee miljard euro.

Sneltreinvaart

Dus gaat De Decker, die naast politicus ook advocaat is, aan de slag. Op 20 februari 2011 gaat hij met de Belgische minister van Justitie praten, die hem ontvangt maar naar eigen zeggen niets voor Chodiev kan doen. Maar vier dagen later wordt het wetsvoorstel voor de afkoopwet in het parlement ingediend en in een sneltreinvaart goedgekeurd. In mei wordt de wet van kracht, in juni schikt Chodiev voor 23 miljoen euro met justitie, en tien dagen later tekent Kazachstan de Franse helikopterdeal. 'Zaak opgelost', mailt presidentieel adviseur Jean-François Etienne des Rosaies.

Het wordt nog vreemder: amper twee maanden later zegt het Belgische parlement dat de afkoopwet bij nader inzien te snel en slordig is geschreven en dat de wet niet mag worden toegepast tot er aanpassingen zijn doorgevoerd. Chodiev is een van de weinigen die van de eerste wet heeft kunnen profiteren. Wetend dat Armand De Decker ook contacten heeft gehad met de top van het Openbaar Ministerie, dat over de toekenning van een schikking beslist, rijst de vraag of ook de Belgische justitie voor druk uit Parijs is gezwicht.

De Decker, nog steeds aan de slag als parlementslid en burgemeester van Ukkel, ontkent de aantijgingen in alle toonaarden. Volgens hem is Des Rosaies, die met zijn e-mail de aanstichter is van alle verdenkingen, een 'fantast' en 'geesteszieke die zichzelf interessant wil maken'. De Decker erkent dat hij Patokh Chodiev als advocaat heeft bijgestaan met 'strategisch advies', maar dat hij daarbij niets onoorbaars heeft gedaan. Dat de afkoopwet er voor Chodiev net op tijd kwam, is volgens hem toeval.

Uurloon: 2.000 euro

Maar behalve het mailtje van Des Rosaies en de gunstige timing zijn er meer aanwijzingen. Zo betaalde Chodiev voor De Deckers diensten 741 duizend euro, oftewel 2.000 euro per uur - een bedrag dat meer ruikt naar politieke beïnvloeding dan naar louter 'strategisch advies'. De Franse topadvocaat, die tussen Frankrijk en België pendelde, kreeg 7 miljoen euro van Chodiev. Een koerier getuigde dat hij voor de advocaat omslagen met geld in België moest afleveren.

Ook de Belgische parlementsleden die de afkoopwet op een drafje goedkeurden, zeggen druk te hebben ervaren, met name vanuit het ministerie van Financiën van Didier Reynders (MR). Volgens Des Rosaies heeft De Decker ook minister Reynders proberen te beïnvloeden, maar die ontkent. De parlementsleden dachten dat de druk onderdeel was van het politieke spel. 'Voor mij was het oké, zolang het maar vooruitging', aldus Carina Van Cauter (Open VLD), die het wetsvoorstel schreef.

Armand De Decker. Senaatsvoorzitter van België en advocaat die hard ging lopen voor de afkoopwet. Beeld belga

Gerechtelijk onderzoek

Zowel in Frankrijk als in België loopt een gerechtelijk onderzoek naar Chodiev en zijn advocaten. De Belgische parlementaire onderzoekscommissie wil vooral weten hoe Sarkozy de Belgische politiek ten voordele van Chodiev heeft beïnvloed, en wie voor eventuele druk is gezwicht. Daarbij keert de commissie zelfs terug naar 1997, toen Chodiev de Belgische nationaliteit kreeg. Dat gebeurde ondanks negatief advies van de Belgische veiligheidsdienst, op voorspraak van een politicus van, alweer, de MR.

Met de partij van de premier in het geding heerst in België enige scepsis of de parlementaire onderzoekscommissie de onderste steen zal willen bovenhalen. 'Het zou me echt verbazen als dit met een sisser afloopt', verzekerde de commissievoorzitter in Le Soir. 'Als onze vermoedens worden bevestigd, dan is de conclusie dat in België wetten gemaakt worden die niet in het algemeen belang zijn, maar in het belang van personen met een zeer twijfelachtige moraal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden