Hoe één lezing over MH17 hem de kop kostte

Prof. George Maat was een alom gerespecteerd wetenschapper. Een lezing over de identificatie van de MH17-slachtoffers werd hem echter fataal. Maar hij vecht voor eerherstel.

George Maat Foto Chris Keulen

Vlak nadat de MH17 van Malaysia Airlines is neergestort in Oekraïne, krijgt prof. George Maat thuis een telefoontje. Of hij kan helpen met het identificeren van de stoffelijke overschotten?

Het is niet gek dat het Landelijk Team Forensische Opsporing (LTFO) bij hem uitkomt. De patholoog-anatoom identificeert al decennia menselijke resten. 'De heer tussen de lijken' wordt hij door vakgenoten genoemd. Een vermaard hoogleraar aan het Leids Universitair Medisch Centrum met een vlekkeloze reputatie.

Maat stemt toe, dit is zijn werk. Negen maanden lang, tot maart dit jaar, verzamelt hij samen met collega's DNA-resten uit de sterk verminkte lijken en lichaamsdelen die in zwarte bodybags zijn verscheept vanuit Oekraïne naar de Van Oudheusdenkazerne in Hilversum. Het gaat goed: 296 van de 298 slachtoffers worden geïdentificeerd.

Maar op donderdag 9 april gaat het mis. Maat geeft om vier uur 's middags een twee uur durende een lezing op de Universiteit Maastricht over hoe de identificatie van een slachtoffer van de MH17-ramp verloopt. Voor Maat is het een onschuldige lezing op uitnodiging van Santé, de Maastrichtse studievereniging voor gezondheidswetenschappen. Hij geeft dat soort lezingen wel vaker aan medische studenten.

Gevoelige informatie

Wat de forensisch expert niet weet, is dat Santé via hun Facebook-pagina ook niet-medische studenten uitnodigt: 'Aarzel niet om vrienden uit te nodigen die dit ook interessant vinden', zo luidt de uitnodiging. Een verslaggever van RTL Nieuws gaat in de zaal zitten en maakt heimelijk geluidsopnames en zendt het materiaal vervolgens uit.

Het programma maakt gehakt van Maat: 'Tijdens een lezing heeft een lid van het MH17-identificatieteam gevoelige informatie over de ramp naar buiten gebracht. Ook heef hij foto's van verminkte lichamen en lichaamsdelen van slachtoffers laten zien. De lezing was voor iedereen toegankelijk en nabestaanden wisten van niets.' Ook zou Maat hebben gespeculeerd over de oorzaak van de ramp. Maat biedt direct zijn excuses aan. Hij verkeerde in de veronderstelling dat het een lezing voor louter voor 'vakgenoten' was.

Op woensdag 22 april wordt de vermaarde forensisch expert op non-actief gesteld nadat ook de politiek zich ermee is gaan bemoeien. 'Buitengewoon ongepast en onsmakelijk', noemt minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie het optreden Maat dat hij zelf niet heeft gezien. De bewindsman baseert zich naar eigen zeggen op een voorlopig feitenrelaas van de politietop van het LTFO.

Volgens Maat is er gerommeld met dat geheime feitenrelaas van de politietop. 'Ik weet alleen van anonieme bronnen dat de oorspronkelijke brief van de politie ingrijpend is veranderd', zegt hij op 20 juni in het Leids Dagblad. 'Er stond eerst zoiets als: Prof. Maat heeft gehandeld binnen de kaders van de toenmalige LTFO- afspraken die in de toekomst zullen worden bijgesteld. We gaan met prof. Maat in overleg hoe verder te handelen, want we beschouwen hem nog steeds als lid van ons team. En ja, wat betreft het tonen van de foto's steken we de hand in eigen boezem, want daar hadden wij toestemming voor gegeven.'

Foto reuters

'Grote impact'

De uiteindelijke brief is, volgens diezelfde bronnen, 'volstrekt anders van toon', zegt Maat. 'Die is in vier dagen van positief naar negatief gegaan. Er staat in die gecorrigeerde versie plots ook dat ik geen toestemming had om de foto's van slachtoffers te laten zien.' Maat is zeer stellig in alle interviews die hij vervolgens geeft dat hij toestemming van het LTFO had om de lezing te geven. Het LTFO gaf hem nota bene de foto's om tijdens de lezing te tonen, aldus Maat. Een vakgenoot en het hoofd van LTFO gaven volgens hem ook lezingen.

Studenten en vakgenoten klimmen in de pen om Maats reputatie te redden. Honderden mails en sms'jes met steunbetuigingen ontvangt hij zelf. Zijn vrouw en vijftien internationale collega's sturen een brief aan minister Van der Steur. Een student schrijft op 30 april in een brief aan de Volkskrant: 'Ik nodig de heer Van der Steur van harte uit een anatomieles bij te wonen. (...) Dit alles heeft niets met 'walgelijk' te maken. Dit heet onderwijs (...) Wat wel walgelijk is, is dat RTL Nieuws beweert dat de lezing schadelijk is voor de nabestaanden van de MH17-slachtoffers. Als RTL Nieuws de berichtgeving niet zo extreem overdreven had gemaakt, was hier niemand mee gekwetst.'

Het mag niet baten. Op dinsdagavond 4 augustus valt de bijl voor Maat. Korpschef Gerard Bouman concludeert in zijn slotrapport dat naar de Tweede Kamer wordt gestuurd dat Maat 'niet de discretie en zorgvuldigheid heeft betracht die mag worden verwacht van een wetenschapper'. Volgens de politietop heeft zijn handelen 'grote impact op de nabestaanden' en daarom wordt de samenwerking tussen de politie en Maat beëindigd.

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie Foto anp

Eerherstel

Opvallend is dat Van der Steur in zijn begeleidende brief aan de Kamer meldt dat hij Maat verwijt dat die 'geen toestemming heeft gevraagd voor de lezing, maar het anderzijds ook ontbreekt aan duidelijke kaders, afspraken en criteria met betrekking tot het geven van lezingen en het vrijgeven en gebruik van (beeld)materiaal.'

Het echte verwijt van de minister zit hem dan ook meer in dat hij 'onnodig grievend' heeft gehandeld naar nabestaanden, laat een woordvoerder van Van der Steur weten. Ook wordt Maat verweten dat hij 'zich niet heeft gedragen als wetenschapper' door feitelijke onjuistheden te melden (zo zou er volgens Maat een tweede slachtoffer met mondkapje zijn gevonden) en door zich tijdens de lezing uit te laten over zaken buiten zijn vakgebied (over de oorzaak van de ramp).

Maat zint op eerherstel. Volgens hem is het oorspronkelijke politierapport waarin hij werd vrijgepleit nog steeds van belang. 'Het rapport moet boven water! Dat zal veel kaf doen wegwaaien', schreef Maat gisteren aan de Volkskrant. '90 graden terugdraaien is niet goed genoeg. Het moeten er 180 worden.' Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) noemt het ongepast dat iemand eerst de laan uit wordt gestuurd, er dan pas een onderzoek komt en dat onderzoek dan ook nog eens geheim is. Omtzigt gaat aanvullende vragen stellen aan de minister over de affaire.

Meer over