REPORTAGE

Hoe een klusje van 3.105 euro Jacques Tichelaar ten val bracht

Een klusje van 3.105 euro, nog geen derde van het maandsalaris van de hoogste ambtsdrager van de provincie. Daarover struikelde commissaris van de koning in Drenthe Jacques Tichelaar (PvdA) woensdag in een spoeddebat in Provinciale Staten. Na een ultieme poging tot verweer hield hij de eer aan zichzelf.

Jacques Tichelaar verlaat de statenzaal van het Provinciehuis Drenthe, nadat hij zijn aftreden had aangekondigd. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Als een gewond dier liep Tichelaar om 14.52 uur de Statenzaal van het Provinciehuis in Assen binnen. Bedeesd, met in zijn kielzog een colonne draaiende camera's, de wangen nog een keer vol blazend met de hoop op een goede afloop. Met zijn entree dreef ook, als een donkere wolk, de vertrouwensvraag de zaal in.

De voortekenen waren weinig gunstig. De schijn van belangenverstrengeling was gewekt toen de Volkskrant en Dagblad van het Noorden zaterdag onthulden dat hij zijn schoonzus een ontwerpopdracht voor een provinciaal gebouw toespeelde. Dat hij dat zelf in eerste instantie ontkende, hielp hem niet.

Straatvechter Tichelaar toonde zich in het spoeddebat in eerste instantie ingetogen maar strijdvaardig. 'Ik wil u een nederig excuus aanbieden. Ik had nooit, werkelijk nooit, de naam van het bedrijf van mijn schoonzus moeten noemen. Het was onhandig en stom', zei hij in de eerste termijn. De handdoek wierp hij toen nog niet. 'Voor u staat een aangeslagen maar niet een verslagen man.'

Uren werd er gesproken over wie wat nu precies wanneer wist over de schoonzusklus, waarom hij niet zus of zo had gehandeld. Details, belangrijke details, maar het ging allang niet meer over de feiten.

Oppositiepartijen SP en PVV stuurden meteen aan op Tichelaars vertrek. 'De commissaris heeft een voorbeeldfunctie. De enige juiste keuze is dat u uw ontslag indient bij de regering', aldus SP-fractievoorzitter Wim Moinat.

Ook vanuit collegepartijen kwam scherpe kritiek. 'Om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen, moet je zorgen dat je morele antenne scherp is afgesteld', zei VVD-fractievoorzitter Willemien Meeuwissen.

Het maatschappelijk draagvlak was weg, constateerde Roelie Goettsch (PvdA). 'Ons bereiken veel berichten van teleurstelling, woede en onbegrip over het gedrag van de commissaris van de koning.'

Jacques Tichelaar verdedigt zich in de eerst ronde van het spoeddebat in de statenzaal van het Provinciehuis Drenthe. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Reeks kwesties

Tichelaar was sinds 2009 commissaris in Drenthe. Geprezen werd hij vanwege zijn vermogen deals te sluiten, ook met Den Haag. Banen in gevangenissen, kazernes en de rechtbank bleven mede dankzij zijn inspanningen voor de provincie behouden.

Te vaak bemoeide de oud-vakbondsman zich ook te nadrukkelijk met zaken waar een bestuurder met zijn ervaring zich beter verre van kon houden. In 2013 kwam Tichelaar in opspraak toen hij bemiddelde in een conflict tussen de gemeente Coevorden en zijn zwager, de echtgenoot van de schoonzus die hij de ontwerpopdracht toespeelde. Hij had zich 'nergens inhoudelijk mee bemoeid' en 'zuiver en integer' gehandeld. Toch beloofde hij de Staten toen nooit meer voor een familielid te bemiddelen.

De schoonzus-affaire staat niet op zichzelf, benadrukte ook Marianne van der Tol (D66). 'Waar een kleine provincie groot in kan zijn. We hebben te maken met een hele reeks kwesties. De gemeenschappelijke deler: de betrokkenheid van onze commissaris. Het natuurlijke landschap in onze provincie is mooier dan het politieke.'

Tichelaar lag zwaar onder vuur tijdens het debat. Beeld anp
Commissaris van de koning Jacques Tichelaar (rechts) met premier Mark Rutte tijdens de de nationale viering van Bevrijdingsdag in Assen. Beeld anp

'Dit past uw ambt niet'

Daarop liet Tichelaar, die vijf minuten eerder nog opbiechtte dat hij 'tot tien moet leren tellen', zijn andere gezicht gezien. Getergd sloeg hij met zijn knokkels op het katheder, de nederigheid verdween. 'Ik weet sinds een paar dagen dat elk wereldprobleem aan mij gekoppeld wordt. U vraagt naar de feiten. Ik antwoord daar naar eer en geweten op.'

Nota bene partijgenoot Goettsch moest hem tot de orde roepen. 'Dit past uw ambt niet.'

Tichelaar, toch een man met decennia ervaring in de politiek en het openbaar bestuur, beloofde beterschap. 'Ik wil leren van mijn fout. Ik erken dat kwaliteiten als daadkracht ook mijn valkuil zijn. Ik heb nu begrepen het woord van de commissaris van de koning grote impact zou kunnen hebben. Als je die sensitiviteit niet ontwikkeld hebt, moet je daar hard aan werken.'

En zijn 'stoere uitspraak' eerder deze week - 'Als het zich morgen weer voor zou doen, zou ik op exact dezelfde wijze handelen'? -'Nee dus.'

Doordat de geboren Fries de Drentse belangen met verve behartigde, kon hij veel maken, ook in de Staten. In politiek meer gewichtiger zaken bleef hij eenvoudig op de been. Het hoofdpijndossier Eurochamp, een stekelige affaire rond bespioneerde ambtenaren, het Indonesische fiasco van de Waterleiding Maatschappij Drenthe, het met mist omhulde vertrek van partijgenoot Ard van der Tuuk - het gleed van hem af.

Nu keerde de hoogmoed dat hij dan ook wel de onbeduidende schoonzusklus met een woordenspel van zich of kon laten glijden, zich tegen hem. Zijn leugen - ik heb mijn schoonzus de opdracht niet toegespeeld - werd achterhaald door de waarheid én politieke realiteit.

Getergd door alle aantijgingen en verwijten sloeg hij met zijn knokkels op het katheder, de nederigheid verdween. Beeld anp

In de op verzoek van zijn eigen PvdA ingelaste schorsing van een uur zegde de volledige coalitie het geloof in hun voorman op. De Integriteitscode was geschonden, het vertrouwen weg. Tichelaar wist genoeg en liet het niet op een stemming aankomen.

'Deze week heeft mij ontzettend veel pijn gedaan. Ook een aantal aantijgingen in dit debat hebben mij geraakt. Vertrouwen is nodig om goed te kunnen functioneren. Dat vertrouwen ervaar als ik als volstrekt onvoldoende. Daarom besluit ik per direct af te treden.'

De Drentse Staten, eerder deze week door een oud-politicus getypeerd als een 'gescheperde kudde', konden hem niet nog eens laten begaan. De schapen blaatten, en lieten hun herder alleen.

Lees hier alles over de kwestie-Tichelaar terug

Tichelaar vertrekt als commissaris van de koning na spoeddebat
Jacques Tichelaar (PvdA) treedt af als commissaris van de koning in Drenthe. Dat maakte hij woensdagavond bekend in een spoeddebat in Provinciale Staten. 'Vertrouwen is nodig om goed te kunnen functioneren. Dat vertrouwen ervaar ik als volstrekt onvoldoende. Daarom besluit ik per direct af te treden', aldus Tichelaar.

Hoe Jacques Tichelaar opnieuw de fout in ging

Zaterdag onthulden het Dagblad van het Noorden en de Volkskrant dat Commissaris van de Koning Tichelaar zijn schoonzus opdracht gaf voor de herinrichting van Huize Tetrode. Lees hier de resultaten van het onderzoek.

Oppositie wil kwestie-Tichelaar ook in Provinciale Staten bespreken
Diezelfde dag beleggen Tichelaar en de Drentse fractievoorzitters een gesloten spoedvergadering. De oppositiepartijen roepen op om de kwestie ook in het openbaar in de Provinciale Staten te bespreken. Na afloop van de spoedvergadering wordt bekend dat aan deze oproep gehoor zal worden gegeven.

Tichelaar geeft toe: ik opperde toch schoonzus voor restauratie provincie-gebouw
Dinsdag erkent Jacques Tichelaar toch dat hij zelf zijn schoonzus aandroeg voor de herinrichting van Huize Tetrode. Dat schrijft hij in een brief aan Provinciale Staten die in bezit is van de Volkskrant en Dagblad van het Noorden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.