Hoe een Colombiaanse in Nederland haar kind terughaalt

Vaak luidt het nieuws zo: ouder neemt zonder toestemming kind mee naar buitenland. Maar het omgekeerde gebeurt ook tientallen keren per jaar. De Colombiaanse Sandra Piedrahita merkt hoe ondoordringbaar Nederland is wanneer haar ex-vriend hun zoontje ontvoert naar Middelburg.

Sandra Piedrahita verenigd met haar zoontje.Beeld Marcel van den Bergh

Nerveus staat Sandra Piedrahita (45) uit Colombia voor de geel geschilderde portiek van het flatgebouw in Middelburg. Onder haar arm heeft ze een zwart mapje met daarin de uitspraken van de Haagse rechtbank en het gerechtshof. Die bewijzen dat zij het recht aan haar kant heeft, mocht er straks iets misgaan. Uiterlijk vandaag dient haar Nederlandse ex-vriend hun 4-jarig zoontje aan haar over te dragen, staat er zwart op wit. Piedrahita kan hem meenemen terug naar huis, naar de Colombiaanse stad Cali.

Hier op de stoep in Middelburg wordt zo meteen, als het goed is, een eind gemaakt aan een internationale kinderontvoering. Er is geen politie bij aanwezig, geen hulpverlener. Omdat Piedrahita een beetje bang is voor wat er gaat gebeuren, heeft ze een kennis gevraagd mee te komen, een Colombiaanse dame die sinds zeventien jaar in Nederland woont en nu klaarstaat met een telefoon om alles te filmen.

Piedrahita kijkt omhoog naar het glazen trappenhuis. Er beweegt nog niets. Hij zal toch wel komen?

Kinderontvoeringen

Internationale kinderontvoeringen nemen in aantal toe, stelt het Centrum Internationale Kinderontvoering (IKO), een door de overheid gefinancierde stichting. Een van de oorzaken is globalisering, zegt een woordvoerder. 'Daardoor ontstaan meer internationale relaties. We weten ook uit de statistiek dat internationale stellen vaker uit elkaar gaan, onder meer door culturele verschillen.' Als er dan kinderen in het spel zijn, ontstaat er een probleem als een van beide partners wil migreren, bijvoorbeeld om terug te keren naar het geboorteland.

Aan het begin van elk schooljaar blijken in Nederland tientallen kinderen niet te zijn teruggekeerd van vakantie - afgelopen zomer waren dat er 37. In veel gevallen zijn ze dan door een van hun ouders meegenomen naar het buitenland. Als dat gebeurt zonder expliciete toestemming van de andere ouder met gezag, is er sprake van ontvoering.

Het is ingewikkeld en soms zelfs bijna onmogelijk voor de achterblijvende ouder om een kind terug te halen, zeker als het is ontvoerd naar een land met een slecht functionerende rechtsstaat. De uitwassen daarvan zijn te zien in het tv-programma Ontvoerd van John van den Heuvel, die eropuit trekt namens wanhopige ouders om in verre oorden kinderen terug te halen naar Nederland.

Minder aandacht is er voor de omgekeerde ontvoering, dus gevallen waarbij een kind uit een ander land náár Nederland wordt ontvoerd door een ouder. Toch betreft dat ongeveer een kwart van de zaken die bij Centrum IKO worden gemeld. In 2016 ging het om 65 kinderen die naar Nederland werden ontvoerd, in 2015 waren het er 41. In ongeveer driekwart van de meldingen is de ontvoerende ouder de moeder.

65 kinderen werden er in 2016 naar Nederland ontvoerd; veelal was de moeder degene die het kind meenam.

Colombia

'Je zou denken dat het in Nederland prima is geregeld in dit soort zaken, maar dat valt tegen', zegt Mariëtte Stout, gevangenispredikant. Het is begin september. Sandra Piedrahita zit bij haar thuis in Breukelen op de bank. Al een paar maanden logeert de Colombiaanse in het huis van Stout, omdat ze geen verblijfplaats heeft in Nederland en geen geld om iets te huren. Begin juni raakte Stout bij haar zaak betrokken, omdat haar zoon - die voor werk in Colombia zit - via vrienden hoorde van de problematische situatie van Piedrahita in Nederland. 'Ik probeerde haar zo goed mogelijk te helpen. En dan kom je erachter dat er voor mensen zoals zij dus helemaal niets is', zegt Stout. 'Je moet het allemaal alleen uitzoeken.'

Het verhaal van Sandra Piedrahita en haar Nederlandse ex-vriend begint in 2010. Ze ontmoet Johan - een gefingeerde naam, hij wil niet meewerken aan dit artikel - in het bruisende uitgaansleven van Cali, haar thuisstad die bekendstaat om zijn goede salsaclubs. De Nederlander is als toerist in Colombia, maar als de vonk tussen hen twee overslaat, besluit hij te blijven en trekt hij al gauw bij haar in. 'Hij hield van Colombia, was er ook al veel vaker geweest', zegt Piedrahita. 'Vanaf het begin woonde hij af en aan bij mij. Soms ging hij een paar maanden naar Nederland om te werken als schilder en als hij weer genoeg geld had, kwam hij terug naar Colombia.'

Hun relatie is vanaf het begin niet heel stabiel, zegt Piedrahita, ook omdat Johan dus vaak langere tijd weg is. In 2012 wordt hun zoontje geboren. Ze hoopt dat hij hen dichter bij elkaar zal brengen, maar het tegenovergestelde gebeurt. Ze hebben vaak ruzie en Johan lijkt zijn draai in Colombia nooit echt te kunnen vinden. 'Hij had nooit werk, deed eigenlijk niet veel', aldus Piedrahita.

Zelf is ze sociaal werker en radiomaker. Ze heeft plannen voor een sociaal project waarin ze kinderen wil stimuleren hun eigen radioprogramma's op te nemen. Omdat ze weet dat in de Verenigde Staten zulke projecten al bestaan, besluit ze in de herfst van 2016 voor een halfjaar daarheen te gaan, met haar zoontje, om zichzelf bij te scholen en om haar Engels te verbeteren. 'Maar het was ook een manier om te ontsnappen uit die slechte relatie', geeft ze toe. Johan reist in eerste instantie met haar mee naar de VS, maar vertrekt daarna naar Nederland.

Sandra Piedrahita wacht bij de woning van haar ex in Middelburg.Beeld Marcel van den Bergh

Naar Nederland

In november 2016 krijgt Piedrahita in de VS een telefoontje met slecht nieuws: haar vader in Colombia is overleden. Hij leed al langer aan kanker. Ze is zelf natuurlijk verdrietig, maar haar zoontje - dol op zijn opa - is werkelijk ontroostbaar en heeft in de weken erna soms woedeaanvallen. 'Hij snapte het niet en leek boos op de hele wereld', zegt Piedrahita. Na overleg met Johan besluit ze enige tijd later dat het een goed idee is dat hij een paar maanden naar Nederland gaat. Misschien dat het hem troost als hij tijd doorbrengt met zijn Nederlandse opa en oma.

In januari komt Johan naar de Verenigde Staten om hun zoontje op te halen. Ze spreken af dat hij tot april bij hem in Nederland zal blijven. Die maand loopt Piedrahita's visum voor de VS af - daarna zullen moeder en zoon samen terugkeren naar Colombia.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Daar krijgt ze twee koffers met spullen mee.Beeld Marcel van den Bergh

Dat zijn althans de afspraken die volgens Piedrahita zijn gemaakt. Johan wil niet ingaan op vragen, maar uit de rechtszaak die later is gevoerd blijkt dat volgens hem de afspraak was dat hun zoontje permanent bij hem in Nederland zou blijven. De rechtbank ziet daarvoor echter geen bewijs.

Als april dichterbij komt, probeert Piedrahita met Johan de terugkeer naar Colombia te organiseren. 'Maar hij deed steeds heel vaag en op gegeven moment beantwoordde hij mijn telefoontjes en Skype-gesprekken helemaal niet meer.' Ze maakt zich zorgen om haar kind en besluit een ticket naar Nederland te boeken. Het geld daarvoor leent ze van vrienden. Op 17 april komt ze aan op Schiphol met een toeristenvisum waarop ze drie maanden in Nederland mag blijven.

In Middelburg blijkt al snel dat Johan niet van plan is hun zoontje aan haar over te dragen. Piedrahita: 'Hij blijft hier, zei hij tegen mij.' Als ze op gegeven moment weigert zonder hem te vertrekken, komt de politie er zelfs aan te pas. 'De agent zei dat ik als ik niet zou gaan, ik strafbaar was vanwege huisvredebreuk. Terwijl ik daar was voor mijn eigen kind.'

De Colombiaanse heeft geen idee wat ze moet doen. Ze kent vrijwel niemand in Nederland behalve haar schoonfamilie, en die is haar niet gunstig gezind. Geld heeft ze nauwelijks. In de VS mocht ze niet werken op haar toeristenvisum, dus ze had al een tijd geen inkomen. De politie lijkt haar verhaal niet te begrijpen. Ze spreekt maar een paar woordjes Engels. Piedrahita klopt aan bij een kennis in Middelburg, een Chileense die met een Nederlander is getrouwd. Via via vindt ze adresjes bij andere latino's waar ze een paar nachten mag verblijven. Ze zwerft zo een tijd door Nederland op zoek naar iemand die haar kan helpen.

Gevangenispredikant

De zaak komt pas in een stroomversnelling als ze in juni in contact komt met gevangenispredikant Mariëtte Stout in Breukelen, die de weg weet in de juridische wereld en bovendien vloeiend Spaans spreekt. Ze kloppen aan bij het Centrum IKO, die hen aan een advocaat helpt. Ariane Hendriks is gespecialiseerd in 'inkomende' ontvoeringszaken. Op papier zijn de juridische procedures in Nederland goed geregeld voor ouders die hun kind terug willen leiden naar hun thuisland, zegt advocaat Hendriks. 'Maar deze groep stuit op veel praktische problemen waar de Nederlandse autoriteiten niet altijd oog voor hebben.'

Zo kan Hendriks eigenlijk alleen via een vertaler - in dit geval Stout - goed met Piedrahita communiceren. 'En als een ouder afkomstig is uit een ontwikkelingsland en weinig financiële middelen heeft, zijn er veel barrières. Bijvoorbeeld voor hun verblijf hier. Nederlanders denken vanuit een luxepositie misschien: dan boek je toch een hotelletje? Maar daar heeft deze moeder geen geld voor. Een treinkaartje om een instantie te bezoeken, is soms al een probleem. En er is weliswaar gefinancierde rechtsbijstand, maar ze moet wel griffierechten betalen voor de rechtszaak. Daar had deze moeder ook geen geld voor, dus die heb ik in dit geval dan maar betaald.'

Het vonnis

Eind juli bepaalt de rechtbank Den Haag dat Piedrahita het recht heeft haar zoontje mee terug te nemen naar Colombia, omdat hij daar geboren en getogen is. Maar haar ex gaat in hoger beroep. 'En ik moest intussen wel het land uit, want mijn toeristenvisum was verlopen.' Verlenging van een visum om een rechtszaak af te wachten, daar hadden ze bij de immigratiedienst geen ervaring mee. 'Na meerdere gesprekken bij de IND was men bereid om het visum te verlengen', vertelt Piedrahita. 'Maar dan moest ik wel een ziektekostenverzekering hebben die in Nederland geldig is en drieduizend euro op mijn bankrekening hebben staan.'

Een nieuw financieel probleem kortom. Uiteindelijk stort predikant Stout het geld op Piedrahita's rekening, als lening. Advocaat Hendriks: 'Je bent als armlastige ouder in zo'n geval volledig afhankelijk van de goedheid van anderen. Ik weet niet wat er was gebeurd als de moeder geen hulp had gekregen van deze mevrouw uit Breukelen.'

Het Centrum IKO wijst erop dat het geen verplichting is voor een buitenlandse ouder om in Nederland te zijn als de rechtszaak wordt behandeld. 'Je kunt jezelf ook door een advocaat laten vertegenwoordigen. Al raden we ouders wel aan bij de zitting te zijn.'

Advocaat Hendriks: 'Het maakt voor de uitkomst van de zaak wel degelijk verschil of een rechter je in de ogen kan kijken. Ik heb een ontvoeringszaak behandeld van een vader die geen geld had om naar Nederland te reizen. Die zaak heeft hij verloren, terwijl ik denk: dat was misschien anders afgelopen als hij ter plekke aanwezig was geweest.' Juist om op te komen voor die groep ouders die geen geld of contacten hebben om hun ontvoerde kind terug te gaan halen, vertelt Piedrahita nu haar verhaal. 'De rechten van moeders en vaders zonder geld zijn in Nederland niet beschermd. Dat systeem zou moeten veranderen.'

Hendriks: 'Het komt ongetwijfeld voor dat achtergebleven buitenlandse ouders er door gebrek aan kennis of middelen niet in slagen om een ontvoering juridisch aan te vechten.'

Hoe vaak, dat weet niemand. 'Wij weten zeker dat we niet alles weten', zei IKO-directeur Coskun Çörüz eerder over ontvoeringszaken die niet worden gemeld.

De terugkeer

Johan komt met twee koffers het portiek uit, hun zoontje in zijn kielzog. Sandra Piedrahita knuffelt haar kind. De situatie is hoogst gespannen. In hoger beroep bepaalde het Haagse gerechtshof dat het jongetje terug mee moet met zijn moeder naar Colombia. Johan is veroordeeld tot het vergoeden van alle kosten van dit ontvoeringsproces, in totaal 5.677 euro. Piedrahita wil dat Johan hier ter plekke een verklaring tekent waarin hij belooft maandelijks een bedrag van 500 euro aan haar over te maken, totdat dit bedrag is afbetaald. Terwijl ze hem daar op de stoep voor de flat van probeert te overtuigen, speelt hun zoontje een spelletje op zijn iPad.

Johan weigert de papieren te tekenen en belt zenuwachtig met zijn advocaat. Hij is niet gediend van de Colombiaanse vriendin die de overdracht staat te filmen met haar telefoon en wil bovendien dat de Volkskrant vertrekt. Als de woordenstrijd tussen de ouders oploopt, begint het jongetje oorverdovend te huilen, zijn gezicht verstopt achter de mouwen van zijn Spiderman-jasje.

Uiteindelijk, zeggen het IKO en de advocaten van beide partijen, zijn er in internationale kinderontvoeringszaken alleen maar verliezers. Advocaat Hendriks: 'En de grootste verliezer is het kind. Dat heeft er een traumatische ervaring bij en zal in de toekomst een van beide ouders waarschijnlijk nog maar heel weinig zien.'

Naschrift: Piedrahita is met haar zoontje teruggekeerd naar Colombia. Omdat de moeder de terugreis niet kon bekostigen, zijn hun tickets betaald door de Internationale Organisatie voor Migratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden