Hoe een Brexit toch een Bremain kan worden

Een nipte meerderheid van de Britten wil de Europese Unie verlaten. Of althans, dat wilden ze donderdag. Maar nu de politieke en economische gevolgen duidelijk worden, zijn de eerste spijtoptanten opgestaan. 'Ik dacht niet dat we de EU écht zouden verlaten', sprak iemand tegen iTV. We zetten vier toekomstscenario's uiteen.

Een voorstander van de EU protesteert in Londen. Beeld epa

Van uitstel komt afstel

Na de Leave-winst van vorige week is het aan premier David Cameron om het zogenaamde Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon in werking te stellen. Hiermee wordt het startschot gegeven voor de verlatingsprocedure. Zolang de premier dit niet doet, gebeurt er niks.

Voorafgaande aan het referendum beloofde Cameron meteen na de uitslag Artikel 50 te starten. In plaats daarvan kondigde hij vrijdag na de uitslag zijn vertrek aan met de mededeling dat hij dit aan zijn opvolger overlaat. Remain-aanhanger Cameron wil zijn nalatenschap niet bezoedelen met de gevolgen van de Brexit. Daarnaast zou hij nog de hoop kunnen koesteren dat zijn opvolger zich tóch niet aan een Brexit durft te branden.

De kans is groot dat leave-aanjager Boris Johnson de gifbeker van partijgenoot Cameron in oktober krijgt aangereikt. Johnson pleegt daarmee politieke zelfmoord. Verlaat hij de EU, dan komt Groot-Brittannië waarschijnlijk in een recessie, is de kans groot dat Schotland en Noord-Ierland het Verenigd Koninkrijk verlaten en wacht hem de hoon van van het Bremain-kamp. Als hij de verlatingsprocedure niet in gang zet, dan breekt hij zijn verkiezingsbelofte en blijft de onvrede over de EU voortsluimeren.

Van uitstel komt afstel. Of dit gaat gelden voor de Brexiteer Boris Johnson is de vraag. In zijn wekelijkse Telegraph-column heeft hij in ieder geval laten weten dat hij niet overhaast de EU wil verlaten.

EU-gezinde Britten protesteren zaterdag in Londen. Beeld getty

De tegenstem van Schotland

Kijkend naar een kaart met de stemverdeling in het Verenigd Koninkrijk valt het op: een grote meerderheid in Schotland wil in de Europese Unie blijven. 62 procent van de Schotse kiezers stemde voor lidmaatschap van de EU, maar wordt nu gedwongen om met de rest van het Verenigd Koninkrijk de unie te verlaten.

Premier Nicola Sturgeon speelt met de gedachte om een nieuw onafhankelijkheidsreferendum uit te schrijven, zoals dat in 2014 plaatsvond. Dan bestaat de kans dat de Schotten het VK nu wel verlaten, al betekent dat niet dat het land lid wordt van de Europese Unie. Het moet dan de standaard lidmaatschapsprocedure ingaan.

Haar andere optie is om zich in het parlement uit te spreken tegen het Brexit-besluit, omdat het EU-wetgeving betreft die ook Schotland aangaat. In de 'Scotland Act 1998' is voor het Schotse parlement dit recht opgenomen, meent Sturgeon. Aan de praktische toepassing van deze maatregel wordt echter getwijfeld, het Britse parlement zou de macht die in deze act is opgenomen kunnen wijzigen.

Sturgeon heeft maandagmorgen aan de BBC laten weten alles eraan te doen om in de EU te blijven. Ze vreest niet voor de hoon van de Britse Leave-stemmers: 'Die is gelijk aan de woede die de Schotten voelen nu het erop lijkt dat we tegen onze wil de EU uit worden gezet.'

De stemverdeling in het Verenigd Koninkrijk. Beeld de Volkskrant

Wegstemmen van niet-bindend referendum

'We kunnen deze waanzin stoppen en de nachtmerrie beëindigen met een stemming in het parlement', schreef Labour-parlementariër David Lammy dit weekend op twitter. En hij heeft gelijk. Het referendum van afgelopen donderdag was een adviserende en niet bindende volksraadpleging.

'Het parlement moet nu beslissen of we doorgaan met de Brexit, er zou volgende week een stemming moeten komen. We mogen onze economie niet vernietigen op basis van de leugens en hoogmoed van Boris Johnson', aldus Lammy.

Mocht het daadwerkelijk tot een stemming komen, dan is de uitslag alsnog onzeker. Een meerderheid van het Britse Lagerhuis is voor lidmaatschap van de EU, maar de vraag is of het parlement het aandurft om de stem van het volk aan de kant te schuiven. Ook al is het verschil tussen het leave- en remain-kamp maar 4 procent, het zijn toch meer dan een miljoen mensen meer die ervoor hebben gekozen om de EU te verlaten.

Het tweede referendum

Meteen na de uitslag van het Brexit-referendum werd een online petitie gestart die een tweede referendum onder andere voorwaarden wil afdwingen. De opstellers stellen voor dat de Britten alleen uit de EU vertrekken als bij een volgende raadpleging de opkomst minstens 75 procent is en minstens 60 procent van de kiezers stemt voor een Brexit. Bij het referendum op donderdag was de opkomst 72 procent en stemde 52 procent voor het verlaten van de EU.

De petitie staat op een speciale petitiewebsite van de overheid waar iedere Brit bij tienduizend handtekeningen een reactie van de regering kan afdwingen. Bij honderdduizend ondertekenaars wordt een debat in het parlement overwogen.

Inmiddels hebben ruim 3,7 miljoen mensen hun naam achtergelaten op de website, en daarmee wordt de kwestie waarschijnlijk voorgelegd in het Lagerhuis. Er bestaat wel nog discussie over de geldigheid van het aantal van 3,7 miljoen. Zo meldt de BBC dat de petitie 77 duizend keer is ondertekend door automatische bots, die inmiddels weg zijn gehaald. Ook zouden duizenden (eveneens inmiddels verwijderde) handtekeningen niet afkomstig zijn uit het Verenigd Koninkrijk, maar uit onder meer Vaticaanstad, Antarctica en Noord-Korea.

Een protestkamp van Schotten die onafhankelijk willen worden nu een Brexit aanstaande is. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden