Hoe een bejaarde vrouw koningin van de Zwarte Cross werd

Hoe interieurverzorgster Rikie uit de Achterhoek het schopte tot ceremonieel directeur van popfestijn Zwarte Cross.

Tante Rikie bij een optreden. Beeld Io Cooman

Voor debutanten die het Achterhoekse dialect niet machtig zijn, is het misschien even wennen op festival de Zwarte Cross te Lichtenvoorde. Zo kunnen ze onverhoeds oog in oog komen te staan met een bejaarde dame in een draagstoel. De kans is aanwezig dat die gekleed gaat in een uniform uit de garderobe van wijlen dictator Moammar Kadhafi. Vanonder de bijpassende pet klinkt dan zoiets als: 'Zol d'r nog koffie wean?'


Geen twijfel mogelijk of ze hebben van doen met Tante Rikie (65). De ceremonieel directeur van de Zwarte Cross heeft afgelopen jaar immers aangekondigd dat ze haar functie niet zal neerleggen voordat ze morsdood van het terrein wordt gedragen. Geruchten dat haar tijd nadert, worden overtuigend ontzenuwd door ingewijden die erop wijzen dat haar fysieke gesteldheid beter lijkt dan een jaar geleden. Na de implantatie van een kunstheup klinkt haar tred weer als het omslaan van een bladzijde uit de bijbel, menen haar medewerkers, en niet langer als een roestige vork die over een leeg benzinevat krast.


De Zwarte Cross en Tante Rikie zijn verbonden als een eeneiige tweeling. Negentien jaar geleden opende de montere inwoonster van Hummelo de eerste editie met de woorden: 'Broeders en zusters, ik geef jullie een getuigenis: de Zwarte Cross!' Met 185 duizend bezoekers uit binnen- en buitenland is de Cross inmiddels 's lands grootste betaalde festival. De nadrukkelijke aanwezigheid van Tante Rikie bewijst dat 'internationaal' en 'regionale authenticiteit' heel goed samengaan. Kom daar eens om bij Pinkpop, waaruit de kleur van Limburg al lang is verbleekt. Of op Lowlands, dat uitblinkt door het ontbreken van een nestgeur, zo de provincie Flevoland ooit al een nestgeur heeft gehad.

Tante Rikie met medewerkers van Zwarte Cross. Beeld Martijn Koolmees

Grootverbruiker van zilveruitjes

Tante Rikie werd geboren op 3 september 1949 als Rikie Jansen te 's-Heerenberg en staat dientengevolge sinds 3 september 2014 geregistreerd als pensioengerechtigde, een datum die niet voorbijging zonder uitgebreide feestelijkheden. In het leven van Tante Rikie gaat namelijk vrijwel alles gepaard met meer of minder uitgebreide feestelijkheden. Voormalig interieurverzorgster, enkele decennia gehuwd geweest met Herman Nijman, de eigenaar van een loonwerkersbedrijf te Hummelo. Moeder van drie, grootmoeder, Bekend Persoon, grootverbruikster van zilveruitjes, Gravin van de Hummelse Hei, Koningin van de Zwarte Cross.


Haar onwaarschijnlijke carrière, van de voormalige strafinrichting De Kruisberg via de klaslokalen van het Agrarisch Opleidingscentrum te Doetinchem naar de Lichtenvoordse festivalweiden - in de respectieve functies van interieurverzorgster (2x) en ceremonieel directrice - kan het beste worden geduid door Gijs Jolink. Behalve oprichter en gitarist van de band Jovink en de Voederbietels is Jolink medefestivaleigenaar en buurman van Tante Rikie. Als kind al kwam hij thuis bij de Nijmannen door zijn vriendschap met zoon André.


'Tante Rikie was vroeger al vrij gezet, zeg maar, en twenty four seven gekleed in een bloemetjesjurk. We vonden het als kind een beetje gek bij haar thuis, maar leuk - een warme familie bij wie iedereen zich welkom voelde.' Moch ten fijnbesnaarde buitenstaanders weleens misprijzende blikken werpen op de 'onmundige zooi' op het erf, voor kinderen was het een paradijs, temeer daar Tante Rikie weinig aanvechting voelde het grut met pedagogische instructies om de oren te slaan.


'Er mocht veel en er kon veel.' Tijdens de wintermaanden vond 'een hele bups' pony's uit pretpark Slagharen liefdevol onderdak op het bedrijf in ruil voor gratis entreekaartjes. 'Zat André eens zonder fiets, dan kwam hij bij ons langs op zo'n pony met een juten zak erover in plaats van een zadel. Vonden ze heel normaal.'

Covergirl

Tante Rikie van wie een opblaasversie hieronder is afgebeeld, siert ook de cover van het Zwarte-Crosstijdschrift Harder. Behalve interviews en achtergrondverhalen bevat het blad een blokkenschema met het volledige programma. Naast veel muziek in allerlei genres is er onder meer theater, een kinder-programma en een 'Universitent' met een populair wetenschappelijk programma.

Beeld X

Nergens goed in

De immer standby staande frituurpan en de onuitputtelijke voorraad frikandellen zullen mede hebben bijgedragen aan de levensvreugde in huize Nijman. Jolink: 'Als we - een jaar of 16, 17 - ver na middernacht terugkeerden van een avondje stappen, met een flinke slok op, kwam Tante Rikie er gezellig bij zitten.'


Om een lang verhaal kort te maken: na de oprichting van Jovink en de Voederbietels in 1992 werd André Nijman benoemd tot manager en showmaker. Rikies jongste zoon 'Big Little' Richard Nijman mocht af en toe een trompetje meeblazen. Het was een kwestie van tijd voordat ook moeder Nijman - 'ze is dol op aandacht' - op de planken verscheen. Jarenlang sloeg ze geen concert over, slechts af en toe haar rust zoekend in de windstilte van de tourbus.


'Het goeie van Tante Rikie is dat ze nergens goed in is', meent Jolink. 'Ze kan niet goed zingen en speelt geen instrument. Het enige wat ze kan, is Tante Rikie zijn, een vrouw die nergens een probleem van maakt en die iedereen een warm hart toedraagt.' Juist die eigenschap komt haar van pas als moederkloek van het gevarieerde gevogelte dat dit weekend de 25 podia en de weides van de Zwarte Cross bevolkt.


Ga maar na: als Anouk morgenavond het hoofdpodium betreedt, kunnen liefhebbers van andere muziekgenres elders terecht voor - een kleine greep - een metalpotpourri, gospelsessions, een sweaty disco in gaycafé De Kast, voor dj Panko of diens collega de Rooie Neger. In een theatertent geven Vincent Bijlo, Henk Schiffmacher en Bert Wagendorp overdag acte de présence alvorens Schnautzi und Schlampi's de grenzen van het betamelijke opzoeken. Enzovoorts. En allemaal zullen ze worden geconfronteerd met Tante Rikie, die bezoekers en artiesten verenigt onder de vlag van de Zwarte Cross, gewoonlijk in wisselende outfits en op handen gedragen.

Tante Rikie in de sloot, waar ze abusievelijk in is getreden. Beeld Luuk van der Lee / HH

Prins(es) carnaval

Dat haar ceremoniële rol lijkt op die van een prins(es) carnaval is geen toeval. Arjan Wullink, docent aan de agrarische opleiding, die tot vorig jaar stofvrij werd gehouden door Tante Rikie, herinnert zich de carnavalsfeesten in een loods bij de familie Nijman. Het mag geen verbazing wekken dat Tante Rikie enkele malen de rol van Prinses Carnaval op zich nam. 'Vroegen we tijdens het bouwen van een carnavals-wagen om voederbietenpatat, dan máákte ze voederbietenpatat. Voorgegaard en afgebakken. In een hongerwinter zou het nog best te eten zijn.'

De vorig jaar aangetreden burgemeester van de gemeente Oost Gelre Annette Bronsvoort koos eieren voor haar geld en legde de macht onlangs symbolisch in handen van Tante Rikie voor de duur van het festival. 'Tante Rikie is de Zwarte Cross en de Zwarte Cross is Lichtenvoorde', zegt de burgemeester telefonisch aan de Volkskrant.

Rest de vraag of de stamina van de prominente 65-jarige ook dit jaar is opgewassen tegen een weer groter festival. 'We houden opdringerige fans op gepaste afstand van haar draagstoel', zegt Johan Schutte, haar personal assistant. Echte problemen deden zich nooit voor. Of het moet die keer zijn geweest dat Tante Rikie deelnam aan een cross op oude brommers. Onfortuinlijkerwijs belandde ze in een sloot, waarmee het sportieve deel van haar carrière tot een abrupt einde kwam. 'Maar aan het slot van het programma wil ze vaak nog even doorgaan als wij het voor gezien willen houden.' Ook in die zin blijft de Koningin van de Zwarte Cross in hart en nieren trouw aan het alomvattende festivalmotto Hey Ho, Let's Go.

Zwarte Cross, 24 t/m 26/7, Lichtenvoorde. Festival Zwarte Cross combineert al wat jaartjes motorcross met een puik programma aan popacts, straattheater en stunts. Van vandaag tot en met zaterdag kun je genieten van o.a. Hayseed Dixie, Band Of Skulls, T99, Weekend Warriors, De Nozems, Jovink, The Kooks, Mr. Polska, Anouk en John Coffey.



Tante Rikie in een Kadhafi-achtig uniform. Beeld Martine Siemens
Tante Rikie bij een optreden. Beeld Io Cooman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden