Hoe een anonieme topambtenaar in het volle licht kwam te staan

Na jaren van verdachtmakingen over misbruik van jongens slaat oud-top­ambte­naar Joris Demmink maandag terug in de rechtszaak die hij aanspande tegen het AD. Hoe is het zo ver gekomen? Een reconstructie met nachtelijke bezoeken en een porno-acteur op de sofa.

Beeld Ilya van Marle

Henk Krol stapt de woonboerderij van zijn dorpsgenoot binnen. Het is 28 augustus 2003. De boerderij is bekend terrein: hier woont Jan Wolter Wabeke, financieel ombudsman en voormalig hoofdofficier van justitie.

De hoofdredacteur van de Gay Krant is opgetogen. Hij heeft nu toch een verhaal, zegt hij: het gaat over Joris Demmink, topambtenaar op het departement van Justitie. Maanden heeft hij eraan gewerkt, samen met journalist Fred de Brouwer van Panorama, dat andere mannenblad. En nu wil hij het artikel publiceren, overtuigd van de inhoud en in de hoop zijn krant ermee op de kaart te zetten. Want, weet Krol, het materiaal waarover Fred en hij beschikken is explosief.

Maar voor hij publiceert, wil Krol te rade bij zijn dorpsgenoot. Die kent de top van justitie, want hij maakte er zelf deel van uit. Bovendien kan hij hem juridisch advies geven. Ze zijn met elkaar vertrouwd. Met Wabeke heeft Krol sinds de jaren tachtig gevochten voor de totstandkoming van het homohuwelijk. Wabeke was het juridische brein achter de wet, die in 2001 een feit werd. Krol hielp hem met zijn netwerk en zijn podium.

De echtgenoot van Wabeke, Jan, is designer en maakt al meer dan twintig jaar belangeloos de populairste rubriek in de Gay Krant. Elke maand fotografeert en interviewt hij een lezer die zich bloot geeft, in de studio in de boerderij. Soms naakt - dat gebeurde in die jaren - maar daar draait het niet om. De mannen vertellen in de rubriek over hun leven en hun hobby's: voor velen is het de ultieme coming-out. Zo werken Henk, Jan Wolter en Jan allen op hun eigen manier aan de homo-emancipatie.

Jan Wolter en Jan horen het verhaal van Krol verbaasd aan. Het komt erop neer dat Joris Demmink seksueel contact heeft met jonge jongens. In het Anne Frankplantsoen in Eindhoven, in Praag, op de achterbank van zijn dienstauto. Ze kennen ­Demmink. Hij is de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie en kwam in de jaren negentig bij hen over de vloer in hun Brabantse boerderij. Dan belde hij op, onderweg naar Limburg, en zat even later op de bank in de ruime, met zorg gedecoreerde woonkamer. Bovendien is hij net als zij homo - iets wat bij justitie nog wel­eens ongemakkelijk is. Dat schept een band.

Ze vinden hem aardig, maar ook een tikkeltje stijf. Ongenaakbaar. En mysterieus: iemand met twee gezichten. Nooit kwam de jurist volledig uit de kast, maar tegelijk bezocht Demmink in Den Haag wel homobars waar zij liever wegblijven. Bovendien is hij geen fan van het homohuwelijk. Demmink vindt dat Nederland zich er internationaal belachelijk mee maakt, tot frustratie van Wabeke.

Het verhaal waarmee Krol komt, en dat hij wil publiceren in de Gay Krant en Panorama tegelijk, is Wabeke te dol. Seks op de achterbank van de dienstauto, een verloren identificatiepas van het ministerie van Justitie in een homoplantsoen - het komt hem bespottelijk over. Dit is tricky, zegt hij tegen Krol, die hij kent als iemand die de zaken wel eens groter voorstelt dan ze zijn. En hij geeft een trits adviezen: check je bronnen, zoek meer bronnen, laat je helpen door professionele journalisten, wees terughoudend. Want in dit soort zaken hebben mensen agenda's.

Maar Krol interpreteert het gesprek diametraal anders. Want Jan Wolter en Jan vertellen ook hoe Demmink een keer een Tsjechische vriend meenam naar hun huis: vreemd toch, voor iemand die altijd besmuikt doet over zijn seksuele voorkeur. Die vriend was pornoacteur - iets waarover geregeld gegniffeld werd op justitiefeestjes en -diners. Henk Krol ziet het als waardevolle informatie, die hij direct deelt met Fred de Brouwer. Hij vindt dat de 'extreem openhartige' mannen het spectaculaire verhaal over Joris Demmink volledig ondersteunen.

Hoe hetzelfde gesprek twee volledig andere interpretaties krijgt, is achteraf nauwelijks te achterhalen. Maar Krol zegt tegen De Brouwer: dit is een doorbraak.

Hooggeplaatsten

Het begint maanden eerder, in mei 2003, met een bericht op Teletekst: Fons ­Spooren is aangehouden. De PSV-directeur had seks met minderjarige jongens in het Anne Frankplantsoen in Eindhoven. Het nieuws is nog maar net tot Henk Krol doorgedrongen of de telefoon gaat op de redactie van de Gay Krant in Best. En nog een keer. Verontwaardigde mannen, van wie een aantal óók een dubbelleven leidt. Volgens hen is er meer aan de hand: justitie moet Spooren hebben gepakt om 'iets anders' te verhullen.

Krol spreekt af met één van de bellers, een man uit Helmond, die het over 'hooggeplaatsten' heeft die zich misdragen in het plantsoen. Een geestelijke uit de katholieke kerk. Een kinderarts uit Eindhoven. Mensen uit 'Den Haag'. Krol wuift het weg als indianenverhalen, maar raakt toch geïntrigeerd en komt via een stagiair in contact met Frank Hitzert, de hoofdredacteur van Panorama. Die wil wel meedoen met een uitgebreid journalistiek onderzoek, waar de kleine Gay Krant geen geld en mankracht voor heeft. Hij stelt zijn beste verslaggever beschikbaar: Fred de Brouwer, verslaggever van de straat, blaffer én bijter. Het is een vreemde combinatie, de gesoigneerde Krol en de rauwe De Brouwer, maar het klikt.

Vijf maanden duurt het onderzoek. Fred is wekenlang in het Anne Frankplantsoen, Henk zet zijn grote netwerk in. Niet alleen in de homowereld, ook in Den Haag kent hij als oud-woordvoerder van de VVD de weg. Twee namen van 'hooggeplaatsten' komen bovendrijven: de deken van Weert en Joris Demmink.

En hoewel ze zijn naam niet zullen noemen in het coververhaal dat op 11 oktober 2003 in beide bladen verschijnt, weet iedereen wie bedoeld wordt met 'een topambtenaar op Justitie'. Nog voordat de tijdschriften zijn gedrukt, is zijn identiteit al gelekt naar journalisten.

Maar hoe zijn ze van Fons Spooren op Joris Demmink gekomen?

Het is een brief van Henk Laarman, ex-rechercheur en op dat moment medewerker op een ministerie, die de link legt. Een chauffeur, schrijft hij aan Krol, stierf aan een hartaanval vanwege de spanningen op zijn werk. 'Zijn baas, een topambtenaar van Justitie, had de gewoonte schandknapen op te laten pikken met zijn dienstauto.'

Fred de Brouwer gaat met een foto van Demmink naar het plantsoen en hoort daar van vaste klanten dat zijn gezicht ze 'verrekte bekend voorkomt'. De naam 'Joris' valt. Hij stuit ook op het gerucht over een 'rijkspas' die is gevonden in het plantsoen: een legitimatiebewijs voor mensen die werken op het ministerie van Justitie. Mogelijk van Demmink. Niemand kan dat bevestigen en de pas is nooit boven water gekomen, maar het sterkt De Brouwer en Krol in hun vermoedens.

Bovendien horen ze verhalen die al langer rondgaan in Den Haag. Op het ministerie wordt al langer besmuikt gegniffeld over de homoseksualiteit van een van hun hoogste bazen en over diens voorliefde voor jonge mannen. Begin jaren negentig wordt onderzoek gedaan naar de vraag of hij chantabel is. Enkele jaren later valt Demminks naam opnieuw in het zogenoemde Rolodex-onderzoek - dat zich richt op een pedofielennetwerk in Amsterdam en op niets uitloopt omdat het van 'bovenaf' zou zijn kapotgemaakt. Demmink is officieel geen verdachte. Maar zijn naam gaat wel rond.

Geemotioneerd luistert Fons Spooren op 26 augustus 2003 in Den Bosch naar het vonnis van de rechter. De rechtbank in Den Bosch heeft dinsdag bepaald dat de voorlopige hechtenis van Fons Spooren onder voorwaarden wordt geschorst. Beeld anp

Pornoacteur

Joris Demmink zit op een sofa in de woonkamer van Jan Wolter en Jan. Het is 1997. Ze drinken thee. Demmink heeft iemand meegenomen: Libor Ctvrtlík. Een mooie man van een jaar of 27. Hij woont in Olomouc en studeert rechten, vertelt hij. Hij komt uit een arm gezin: om zijn studie te betalen speelt hij in pornofilms.

Joris Demmink met een pornoster? Jan en Jan Wolter verbazen zich. De starnakel stijve topambtenaar, nog compleet in de kast, zit hier ineens met een pornoster op de bank. Waarom? Om indruk te maken?
Aan kinderporno of pedofilie denken ze niet - Ctvrtlík is oud genoeg, en de mannen die met hem in een later opgedoken erotische film spelen ook, zo te zien. Toch is de openbaring van Libor reden voor gezoem. Logisch, dat zou overal gebeuren: een topambtenaar die trots zijn pornovriend meetroont.

Fred de Brouwer laat een foto van Joris Demmink zien aan een chauffeur in Praag, een 'getectyleerde vijftiger', zoals hij het opschrijft. 'Dit is', zegt de chauffeur, 'een heel goede klant.'

De Brouwer is met Gay Krant-verslaggever Adri van Esch naar Tsjechië gereisd om de tips te onderzoeken die ze kregen over Demmink. Hij zou in Praag geregeld jonge jongens oppikken, onder meer in de bar met de veelzeggende naam Pinocchio, waar de chauffeur voor werkt. Daar zouden jonge jongens worden aangeboden.

Eerst vangen ze bot. De chauffeur wil niets vertellen over zijn klanten. Maar dan verzinnen Fred en Adri een list: ze zeggen dat ze op zoek zijn naar hun weggelopen vader, die homo is. Ze willen hem vertellen dat ze hem niets kwalijk nemen. Dat werkt. De chauffeur zegt dat hij de man op de foto herkent en dat-ie meestal arriveert in een dienstauto van de ambassade.

Terug in hun hotel belt Fred de Brouwer meteen met Henk Krol: we hebben hem.

Krol en De Brouwer proberen hun contacten. Ze bellen oud-bewindslieden. De Brouwer praat met Hilbrand Nawijn, de net afgetreden minister van Vreemdelingenzaken. Krol belt met een ander, die hij nog kent uit zijn tijd als VVD-voorlichter. Die belt hem terug als Henk Krol op een parkeerplaats staat bij een restaurant in Helmond. Hij geeft geen harde bevestiging, maar ontkent ook niets. 'Ik moet eerlijk zeggen dat (...) ik meteen aan hem dacht', is de quote uit het telefoongesprek die in het artikel belandt.

Daarmee is voor Krol de puzzel gelegd. Wat hem te doen staat is publiceren.

Op woensdag 11 oktober 2003 liggen de bladen in de kiosk - maar andere media hebben er al zonder scrupules over bericht. De televisieprogramma's Nova en Hart van Nederland zijn van tevoren inge­seind: Hart van Nederland filmt het huis van Demmink, ook al staat zijn naam niet in het stuk.

De storm die volgt is hard. De naam ­Joris Demmink is publiek bezit geworden, en dat zal nooit meer veranderen. ­Demmink en zijn advocaat Haro Knijff zijn furieus. Net als minister Piet Hein Donner van Justitie.

Tipgever

Krol aarzelt over zijn bronnen. Maar dan meldt zich een nieuwe tipgever, met naam en toenaam: Frank Leenders. Ik ben misbruikt als kind, zegt hij, ook door Joris Demmink. Henk Krol neemt hem direct onder zijn hoede.

Leenders vertrouwt maar twee mensen, zegt hij: Peter R. de Vries en Rob van Gijzel, tegenwoordig burgemeester van Eindhoven. Ze bellen aan bij diens huis en worden binnengelaten; Van Gijzels vrouw Irene van Rijsewijk is ook bij het urenlange gesprek dat volgt. Zij kent Den Haag goed en werkte onder meer als politiek adviseur op het ministerie van Justitie. Ze kent ook de verhalen die over Demmink de ronde doen - en Krol ziet daarin opnieuw een bevestiging.

Van Gijzel en Van Rijsewijk adviseren Leenders aangifte te doen bij de politie. Dat gebeurt. Maar de volgende dag wordt hij door de politie van zijn bed gelicht en trekt zijn verklaring in. Onder druk van politieagenten en Demminks ministerie, denken ze. Leenders vertrekt naar het buitenland omdat hij zich niet meer veilig voelt en wordt vervolgd voor meineed.

Alles kantelt. Een onbetrouwbare bron is het ergste dat Krol en Panorama-hoofdredacteur Frank Hitzert kan overkomen.

Het ministerie van Justitie, op volle kracht bezig de verhalen over Demmink te debunken, maakt daar handig gebruik van.

Rob van Gijzel Beeld KIPPA

Weerwoord

Het is nacht als Henk Krol het appartement van Joris Demmink verlaat, samen met Frank Hitzert. Ze hebben lang gesproken. Ze dronken Pomerol. We gaan dit meteen opschrijven, zegt Hitzert, nog voordat ze de trap naar de voordeur helemaal zijn afgedaald. Zijn blad sluit dinsdag. Als ze snel zijn, kan het exclusieve interview met Demmink die week nog mee.

Het is twee weken na publicatie van het eerste artikel en Krol heeft om weerwoord gevraagd. Via een chauffeur van Justitie, Hans Bakker, laat hij Demmink een handgeschreven briefje bezorgen - of er een gesprek mogelijk is. 'Wellicht zijn enkele van onze bronnen niet eerlijk geweest of hadden ze andere belangen', staat erin. En: 'Wellicht zouden we samen zelfs kunnen zoeken naar een 'way out' die schade (zowel bij u als bij mij) zo veel mogelijk zou kunnen beperken.' Hij wil graag een gesprek 'van man tot man'.

Kort daarna gaat de telefoon bij Krol thuis. Het is zondagochtend. Henk staat onder de douche en zijn partner neemt op: 'Demmink aan de lijn!'

Demmink vraagt of Krol naar zijn huis in Den Haag kan komen. Vandaag nog. Krol wint eerst telefonisch advies in bij Rob van Gijzel en Irene van Rijsewijk; ze raden hem af naar Den Haag te gaan, want Demmink is een geslepen strateeg, zeggen ze, gepokt en gemazeld in het centrum van de macht. Die heeft daar vast een bedoeling mee.

Maar Henk Krol is vereerd met de uitnodiging, vindt het spannend en fantastisch en gaat op weg.

Middernacht

Die middag drinkt Krol een kop thee bij Joris Demmink thuis. Demmink is afwisselend vriendelijk en woest: hij eist rectificatie, maar Krol zegt niet te kunnen rectificeren wat niet is opgeschreven. De naam Joris Demmink immers staat nergens in het stuk. Krol vraagt om een interview en na aarzeling stemt Demmink in. Ze spreken af: vanavond.

Die avond staan Krol en Hitzert samen voor de deur van het huis. Het is drie over elf als Demmink opendoet. Het is lang na middernacht als ze vertrekken. Demmink vertelt zijn kant van het verhaal: dat de beweringen uit de koker van criminelen komen en van mensen die het niet op homoseksuelen hebben. Alles bedoeld om hem aan het wankelen te brengen.

Na afloop rijden Krol en Hitzert naar Gouda, waar Hitzert woont, en werken de hele nacht door om het verhaal op tijd af te hebben. Op de redactie van Panorama wordt het die dag alvast opgemaakt. Maar als Demmink het concept krijgt toegestuurd, spreekt hij zijn veto uit: geen interview. Dit was niet de bedoeling. Hij zou gevrijwaard worden van beschuldigingen.

Herenakkoord

Demmink doet vervolgens waar hij goed in is: hij maakt er een juridische strijd van. En ook al is de tekst voor publicatie woord voor woord, letter voor letter doorgenomen door juristen van Sanoma, uitgever van Panorama, ook Krol en Hitzert zien nu in dat het verhaal voor de rechter nooit zal standhouden.

Bij het artikel over ­Demmink is ook een stuk over de deken van Weert afgedrukt, die pedofiel zou zijn. Dat heeft de rechter in een kort geding genadeloos naar de prullenbak verwezen. Frank Hitzert beseft een fout te hebben gemaakt. Het stuk over de geestelijke had hij nooit moeten plaatsen.

Demmink en zijn advocaat Haro Knijff eisen nu rectificatie. Het leidt uiteindelijk tot een overeenkomst. Op vrijdag 31 oktober schrijft de door Sanoma ingehuurde advocaat Kurt Stöpetie een e-mail aan Henk Krol en Frank Hitzert - onderwerp: 'topambtenaar'. 'Beste Henk en Frank. Zoals het er nu naar uit ziet komen Panorama en Gay Krant er goed vanaf (zonder claims of procedures).' Er is een 'mondeling herenakkoord'. Of ze zich daar strikt aan willen houden.

Volgens het herenakkoord drukken beide bladen een hoofdredactioneel commentaar af dat de goedkeuring heeft van Demmink. De advocaatkosten van Demmink worden vergoed; nieuwe publicaties mogen alleen na overleg met hem; meewerken aan publiciteit is verboden en alle journalisten die zich bij Krol en ­Hitzert melden, moeten te horen krijgen dat 'voor jullie dit boek is gesloten'. Wel mogen ze zeggen dat er 'nieuwe bronnen' zijn opgedoken die 'de ambtenaar lijken vrij te pleiten'.

Die bronnen zijn er niet. Maar Hitzert is realistisch: een rechtszaak zullen ze verliezen. Hij is hoofdredacteur van een blad dat de randen opzoekt van wat journalistiek en maatschappelijk verantwoord wordt gevonden (en daar soms overheen gaat) maar voelt zich ook bewaker van de belangen van een op winst gericht uitgeversbedrijf.

Hij besluit samen met Krol tot damage control, ook al geven ze daarmee het verhaal over Demmink op. 'Wij moeten concluderen dat onze oorspronkelijke bronnen (...) onbetrouwbaar zijn gebleken', staat in het hoofdredactioneel commentaar.

Henk Krol gaat akkoord. Fred de Brouwer - die dit voorjaar overleed - niet. Hij is kwaad: zijn journalistieke werk wordt in diskrediet gebracht. Hij blijft zoeken naar bewijzen, uit overtuiging ook dat Krol en Hitzert hebben getekend om te voorkomen dat ze persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

Panorama Cover

Katalysator

Joris Demmink denkt dat de kous af is. De Gay Krant en Panorama zijn uitgeschakeld - in zijn ogen toch al geen serieuze kwaliteitsmedia ­- en hij heeft de indruk dat de meeste mensen er zo over denken. Boek gesloten.

Maar het artikel blijft hem achtervolgen. Tot op de dag van vandaag worden de verhalen over het plantsoen, over de achterbank en over Praag herverteld. Ze vormen een katalysator voor nieuwe verhalen die opduiken uit andere hoeken, uitgezocht door nieuwe mensen die maar één ding willen: bewijzen dat Demmink, en daarmee het hele Nederlandse juridische en democratische systeem, niet deugt.

Joris Demmink heeft het keurig opgelost, zoals hij dat kan als jurist en topambtenaar. Er is geen rechter aan te pas gekomen. Maar hij heeft zich ook vergist.


Voor dit verhaal is gesproken met een groot aantal betrokkenen, zij wilden niet worden geciteerd.

Het Eindhovense Anne Frank-plantsoen. Het plantsoen staat bekend als homo-ontmoetingsplek. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden