Hoe economen met Jort Kelder-achtige kronkelredeneringen verkeerde voorspellingen goedpraten

De Kwestie

Foto de Volkskrant

Het is altijd vermakelijk om te lezen hoe economen met Jort Kelder-achtige kronkelredeneringen verkeerde voorspellingen proberen goed te praten.

Bas Jacobs en Coen Teulings, de Statler en Waldorf van de Nederlandse economen-incrowd, schetsten enkele jaren geleden vanaf hun balkon doemscenario's van het Nederlandse overheidsbeleid. De Nederlandse economie werd in de woorden van Teulings 'kapotbezuinigd'.

Dat concludeerden ze toen op grond van een model dat bepaalt dat als de overheid maar in de crisis meer besteedt, alles op zijn pootjes terechtkomt. Dan gaat iedereen meer verdienen en consumeren, en maakt de extra groei alles goed. Directeur Job Swank van De Nederlandsche Bank tikte de beide heren al een keer op de vingers over hun stellige uitspraken. 'Economie is geen exacte wetenschap. Een model mag je niet als dé werkelijkheid gaan zien.'

Extra overheidsbestedingen zijn weliswaar op korte termijn goed voor het bpp en creëren ook banen. Maar als ze continu worden gefinancierd met nieuwe schulden, komen ze op langere termijn als een boemerang terug. Het schuldenmoeras is het meest verraderlijke in de economie. Er is geen model dat zegt waar en wanneer je net een stap te ver hebt gezet, dieper en dieper zult wegzakken in het drijfzand en een ommekeer onmogelijk is.

Na zeven jaar van oplopende beurskoersen, duurder wordende huizen, dalende werkloosheid en groei met een percentage dat niet zo lang geleden voor onmogelijk werd gehouden, is de economie alvast niet kapotbezuinigd.

Maar dat zal Teulings niet erkennen, want economen geven fouten nooit toe. Wel verhuist hij met zijn column tegen zijn zin van de NRC naar het FD. Jacobs zei maandag tegen deze krant het nog steeds lastig te vinden in te schatten op welk punt de conjunctuur zit. Hij verwijst daarbij naar het feit dat de lonen nauwelijks stijgen en daardoor ook de inflatie niet.

Maar dat hangt veel meer samen met structurele veranderingen dan met gebrek aan stimuleringen: toenemende robotisering en digitalisering, waardoor mensen kunnen worden ingeruild voor machines, toenemende mondialisering waardoor arbeid snel kan worden verplaatst naar lagelonenlanden (offshoring) en toenemende flexibilisering en individualisering, die werkgevers in staat stellen werknemers tegen elkaar uit te spelen.

Er is al enorm veel gestimuleerd, zij het dat dit niet gebeurde door overheden maar door centrale banken. Als er geen hoogconjunctuur is op een moment dat het volk zich laat meeslepen in een bitcoingekte zoals in de jaren negentig in een optiegekte, dan zal er nooit meer hoogconjunctuur zijn. Zelden hebben Nederlanders zich zo rijk gerekend. En tegelijkertijd zijn de schulden (privaat en publiek) nog nooit zo hoog geweest.

De modellen van economen zijn net zo actueel als de Muppets.