Reportage

'Hoe durft ze haar eigen volk zo te beledigen'

In Nederland is met ontsteltenis gereageerd op de aanhouding in Turkije van columniste Ebru Umar, in de Kanaalstraat in Utrecht denken veel Turkse Nederlanders daar anders over.

Turkse Nederlanders lopen maandag de Kanaalstraat in Utrecht in vanuit de ULU-moskee, de grootste Turkse moskee in Nederland. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Ebru Umar kan de pleuris krijgen', zegt een medewerker van een Turkse bakker in de Kanaalstraat. Terwijl hij twee platte witte broden met sesamzaadjes in een plastic zak doet, vervolgt de man zijn tirade tegen de Nederlands-Turkse columniste, zijn ogen spuwen vuur. 'Hoe durft ze haar eigen volk zo te beledigen en dan toch naar Turkije te gaan.'

Wie een genuanceerde discussie wil voeren over de arrestatie van Ebru Umar afgelopen weekeinde in Turkije, moet niet in deze Utrechtse winkelstraat zijn, waar het wemelt van de Turkse ondernemers. De meeste winkeliers hebben er alle begrip voor dat de Turkse president Erdogan hard optreedt tegen mensen die kritiek op hem leveren. Onder wie columniste Umar, die er werd opgepakt vanwege twee Erdogan onwelgevallige tweets. Ze mag vooralsnog het land niet verlaten.

'Wij hebben ons land lief'

In Nederland is met ontsteltenis gereageerd op haar aanhouding, op de Kanaalstraat zien ze het anders. 'De vrijheid van meningsuiting geeft Ebru Umar nog niet het recht om Erdogan te beledigen', zegt Ömer (26). Hij is een van de drie hip ogende Turkse broers, allen in Nederland geboren, die er de populaire bakkerij Hicret bestieren.

Zijn broer Osman (23) vult aan: 'Het Turkse volk staat achter Erdogan, wij hebben ons land lief. Volgens mij hebben Turken dat gevoel van vaderlandsliefde veel sterker dan Nederlanders. Als jij op Erdogan scheldt, beledig je het hele volk.' Ömer: 'Erdogan heeft het land economisch omhoog gestuwd. Voor ons is het onbegrijpelijk dat mensen met modder naar hem gooien.'

'Erdogan is een grote president, die alle respect verdient', zegt ook een 45-jarige eigenaar van een Turkse groentenzaak, met bakken appels, paprika's en aubergines uitgestald onder de blauwe luifels. Hij is niet de enige Turkse winkelier die vertelt over het voorval enkele jaren geleden, toen koning Willem-Alexander een bezoek bracht aan de straat. 'Er stond een man te demonstreren met een bord met een leus tegen de koning gericht. De politie heeft hem toen gearresteerd, voor mijn winkel. Duidelijk toch, dat je hier ook niet de koning mag beledigen?'

Radicale strijder van het vrije woord
Ebru Umars onverbloemde meningen kwamen haar al op vele bedreigingen te staan. Lees hier het profiel van de 'born columnist'.

In Turkije komt buitenlandse pers vaak in problemen
Nieuw is dat het mogelijk beledigen van president Recep Tayyip Erdogan nu blijkbaar een reden is om niet alleen Turkse journalisten, maar ook hun buitenlandse collega's aan te pakken. Lees hier verder.

Roddels over Turkije

'De rechter in Turkije heeft de arrestatie van Umar goedgekeurd', zegt zijn vrouw met een roze hoofddoek, die achter de kassa zit. 'Wat zeurt die vrouw nou, ze is toch al vrij? Ik vind het terecht dat ze niet naar Nederland terug mag. Dan zou ze alleen maar meer onware roddels over Turkije gaan verspreiden.'

Een Turkse klant in werkmanskleding die de discussie heeft gevolgd, knikt instemmend. 'Ik vind het hypocriet dat Nederland nu doet of hier meer vrijheid is dan in Turkije', zegt deze 38-jarige ondernemer. 'Als ik hier ga barbecueën in een parkje, krijg ik al de politie achter me aan. En ik mag ook niet mijn huis verbouwen zoals ik dat wil.'

In de Turks-Koerdische bakker naast deze groentezaak klinkt een ander geluid. 'Erdogan wil van Turkije een dictatuur maken', zegt de Koerdische ondernemer Hassan. 'Die man heeft lak aan mensenrechten, kijk hoe hij met de Koerden omgaat. En Europa is veel te soft tegen hem.'

Niet over politiek

Terwijl hij met een sigaretje in de hand zijn verhaal houdt op straat, groet Hassan zijn passerende buurman, de uitgesproken Erdogan-aanhanger, met een brede glimlach. 'Wij praten hier niet met de Turkse winkeliers over politiek, we houden het gezellig', zegt Hassan.

'Zolang het niet over politiek gaat, gaat het goed in de Kanaalstraat, we praten dezelfde taal', zegt ook een andere Turks-Koerdische bakker. Als de laatste klant de winkel heeft verlaten, zegt hij met zichtbare voldoening op luide toon in de lege winkel: 'Erdogan is een grote klootzak.' Ik ben niet bang, vervolgt hij, terwijl hij behendig een Turkse pizza in de oven schuift. Maar zijn naam wil hij niet vermeld zien in de krant. 'Misschien dat ik daarmee mijn familie in Turkije in gevaar breng.'

Op de Kanaalstraat zijn veel groenteboeren en bakkers te vinden. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Aan zichzelf te wijten

Toch vindt de Koerdische bakker dat Ebru Umar de arrestatie deels aan zichzelf te wijten heeft. 'Koerden weten allang dat je naar de gevangenis moet als je tegen Erdogan ingaat. Ze had moeten weten dat ze risico zou lopen in Turkije.' Maar nu ze gearresteerd is, moet Europa een vuist maken, vindt hij. 'Dit moet Nederland niet pikken.'

Op de kop van de Kanaalstraat staat de grootste Turkse moskee van Nederland. In mei komt de Turkse premier Ahmet Davutoglu, partijgenoot van Erdogan, deze openen, bevestigt bestuurslid Alpay Demirci van de ULU-moskee. Het is een van de tientallen Diyanet-moskeeën in Nederland, die vallen onder het Turkse ministerie van godsdienstzaken.

Volgens Demirci wil dat niet zeggen dat de moskee de politieke lijn van Erdogan uitdraagt. 'In het bestuur zitten ook mensen die geen aanhangers zijn van zijn AK-partij', zegt Demirci. 'Wij zijn een gebedshuis, wij houden ons verre van politiek. Bij verkiezingen zegt de imam alleen: ga stemmen, doe je burgerplicht. Maar hij zegt niet op welke partij.'

Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Statistiek

Dat op de Kanaalstraat veel Erdogan-aanhangers zijn te vinden heeft volgens Demirci, zelf makelaar in de wijk, dan ook niets met de moskee te maken, maar meer met statistiek. 'Het overgrote deel van de Turken in Nederland heeft bij de laatste verkiezingen voor Erdogan gestemd.'

Andersdenkende Turken kunnen de stelligheid van de Erdogan-aanhangers als intimiderend ervaren, zegt de Turkse Utrechter Ahmet Taskan, actief in de Turkse ondernemersvereniging Hogiaf. Hij maakt er geen geheim van dat hij zich aangetrokken voelt tot het ideeëngoed van de geestelijke Fethullah Gülen. Ook Gülen-aanhangers liggen nu onder vuur bij Erdogan.

Vreselijke verwensingen

Taskan: 'Ik praat nog steeds graag met AK-partij-mensen en kom in de ULU-moskee, mensen die mij kennen gaan goed met me om. Maar op internet krijg ik de meest vreselijke verwensingen naar mijn hoofd.'

Dat ook veel Turken in Nederland de arrestatie van Umar goedkeuren vindt hij 'niet kunnen'. 'Wij leven hier in Nederland in een democratie. En dan gunnen ze anderen deze vrijheid van meningsuiting niet. Deze vrouw moet kunnen zeggen wat zij wil zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden