Columnmartin sommer

Hoe dringender het asielprobleem, hoe groter het taboe

null Beeld
Martin Sommer

We moeten het nog over Eric van der Burg hebben, de olijke staatssecretaris voor Asiel en Migratie. Vorige week maakte hij in de Kamer bekend dat hij gemeenten per wet wil verplichten asielzoekers op te nemen. Van der Burg is van de VVD en tegelijk de nieuwe bestuurscultuur in eigen persoon. Hij spreekt liever niet van gelukszoekers, zoals zijn eigen partijleider ooit deed. Zijn wij niet allemaal gelukszoekers? Ook het beeld van ‘stromen’ asielzoekers bevalt hem niet, want te onpersoonlijk. Zijn eerste optreden in de Kamer leverde hem een open doekje op bij de linkse partijen.

Voorganger Ankie Broekers-Knol had in haar nadagen een paar gemeenten een ‘aanwijzing’ gegeven om asielzoekers op te vangen. Zij oogstte hoon omdat de juridische basis voor dwang ontbrak. Jasper van Dijk van de SP vroeg of Broekers de Grondwet soms bewust had geschonden. Maar nu is alles anders, en fulmineert dezelfde Jasper van Dijk, die wel vaker zijwindgevoelig is, tegen gemeenten die als ‘free riders’ geen asielzoekers willen huisvesten. Alles is anders geworden, en dat komt door de toestroom vluchtelingen uit Oekraïne.

Nederland liet zich van zijn beste kant zien en ving enthousiast Oekraïense vrouwen en kinderen op. Je zou denken dat medemenselijkheid nog bestaat, maar dat was buiten de humanitaire deskundigen gerekend. Het was medemenselijkheid ‘met ondertonen van racisme en xenofobie’ (Thea Hilhorst), aangezien asielzoekers uit andere werelddelen wegkwijnen in Ter Apel. We kunnen ‘deze solidariteit niet los zien van het xenofobe en islamofobe klimaat’ (Leo Lucassen). Hetzelfde argument trof Polen en Hongarije, wier gastvrijheid voor miljoenen Oekraïners juist een aanwijzing was voor een racistische inborst.

Zoveel kwade trouw kunnen alleen migratiedeskundigen bedenken, zou je denken. Maar bestuurders blijven niet achter. Een nieuwe held is burgemeester Koen Schuiling van Groningen, tevens lid van het Veiligheidsberaad van Hubert Bruls. Het Veiligheidsberaad is een niet-bestaande bestuurslaag die geen verantwoording aflegt, maar wel om de dwangmatige opvang van asielzoekers heeft gevraagd. Burgemeester Schuiling legde direct verband tussen de medemenselijkheid voor de Oekraïners en de afwerende reactie van zijn collega-burgemeesters tegenover reguliere asielzoekers. ‘Geen ruimte en geen plaats, zeiden de collega’s, er was woningnood en niet polariseren.’ Maar nu is er ineens overal plek voor Oekraïners. Hij wilde geen namen noemen, maar ‘één troost; we weten nu waar de ruimte is die er eerst niet was’. Johan Remkes complimenteerde Schuiling nadat hij ter Apel ‘ons eigen Lampedusa’ had genoemd.

Je zult maar burgemeester zijn en worden afgeserveerd als free rider op de inspanningen van je collega’s. Ik ken burgemeesters waarvoor ik m’n hand in het vuur steek, en die toch hebben gesmeekt om het asielzoekerscentrum in hun gemeente niet weer open te stellen. Want het draagvlak onder de bewoners is zeer dun ijs. Er wordt inderdaad onderscheid gemaakt tussen een vluchteling uit Oekraïne en een asielzoeker die zich meldt in Ter Apel. Niet uit vreemdelingenhaat, maar omdat het niemand ontgaat dat de helft van de asielzoekers niet in aanmerking komt voor een verblijfstatus. Van de helft die, vaak na ellenlang gerekte procedures, moet vertrekken, gaat de helft daadwerkelijk weer weg. We moeten ons schamen, zei burgemeester Schuiling. Ja, we moeten ons schamen omdat, zoals een ambtenaar me zei, beleid met een slagingskans van dik onder de 50 procent beschamend slecht beleid is.

Staatssecretaris Van der Burg vertelde over de bussen van mensensmokkelaars waarmee asielzoekers dagelijks voor de deur van Ter Apel worden afgezet. Ze zijn dan al door zeker vier landen gekomen, waar ze zich op grond van de Europese Dublin-regel hadden moeten melden. Gebeurt niet. Leo Lucassen komt altijd met het merkwaardige verhaal over het ‘spijkerharde buitengrensbeleid’ van Frontex, maar vertelt er nooit bij waar die bussen dan vandaan komen. Na de coronadip staat de wekelijkse teller weer op duizend nieuwe asielverzoeken, evenveel als op het hoogtepunt van de Syrië-oorlog.

Maar naarmate het asielprobleem dringender wordt, lijkt het wel alsof er minder over gesproken kan worden. Op de opiniepagina’s gaat het over xenofobie, het kabinet gaat dwang organiseren met vier aanmeldcentra in plaats van één en verplichte herverdeling over de provincies. Ook dat lijkt nogal op de Brusselse distributie die Poolse en Hongaarse weigeraars in het gareel moest dwingen. Het probleem wordt uitgesmeerd, niet opgelost. Iedereen prevelt van tijd tot tijd dat we hier niet de hele wereld kunnen opvangen. Maar wie schoorvoetend iets te berde brengt over opnamecapaciteit of quota, kan alleen terecht bij de partij JA21 van Joost Eerdmans.

Onder Sybrand Buma durfde het CDA nog een debat aan over migratie, maar de partij is in haar schulp verdwenen. De VVD verzoekt vriendelijk om moeilijke vragen een deur verder te stellen. Lodewijk Asscher van de PvdA dacht een tijdje voorzichtig aan een quotum, maar werd hardhandig teruggefloten. De nieuwe partijleider Attje Kuiken was woordvoerder Asiel en Migratie. Zij heeft zich nu voorgenomen om de samenwerking met GroenLinks uit te bouwen. Ook uit haar mond zullen we het woord asielquotum dus vermoedelijk niet vernemen.

Migratie-enthousiasten verwachten dat de onhoudbare toestroom van asielzoekers zal stokken door het EU-voornemen om ruimhartiger werkvergunningen te verlenen. Dat zou leiden tot de veelbezongen ‘circulaire migratie’ – na gedane arbeid zouden migranten terugkeren naar het land van herkomst. Het lijkt me een argument uit het ongerijmde: het recht om asiel aan te vragen verandert hier niet door, en evenmin de aantrekkingskracht van een land als Nederland, waar de asielzoeker, eenmaal geaccepteerd als statushouder, veel rechten geniet. Er zullen door de nieuwe EU-regel alleen maar meer mensen deze kant uit komen. Al enig idee waar we die gaan huisvesten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden