Hoe 'Donordrama' op subtiele wijze de erfenis van BNN-oprichter Bart de Graaff eert

Het verhaal is net een sprookje, zij het een uiterst grimmig sprookje. Een arme winkelier uit Bangladesh raakt in de schulden na het afsluiten van een microkrediet. Hij kan de torenhoge rente niet opbrengen en is wanhopig, tot er op een dag een vreemde man op bezoek komt. De man vertelt de winkelier dat er een manier is om van zijn schuld af te komen: hij moet een nier afstaan. Meer niet.

De winkelier, vader van drie kinderen, stemt toe en laat zich opereren. Als hij wakker wordt, voelt hij zich goed. De operatie lijkt voorspoedig te zijn verlopen, financieel kan hij weer even vooruit. Maar na een paar weken gaat het alsnog mis. Zijn buik zwelt op, het litteken groeit. Dag en nacht voelt de winkelier steken in zijn maag, hij kan steeds minder werken en raakt opnieuw in de financiële problemen. Voor zijn dorpsgenoten is hij inmiddels een paria: een nier afstaan is illegaal; de overheid plaatst borden langs de weg om te waarschuwen. De man overweegt nu gif in te nemen, alles om van die allesoverheersende pijn af te zijn.

Het verhaal van de winkelier uit Bangladesh staat niet op zichzelf, toonde de documentaire Donordrama van BNNVara gisteravond. Regisseurs Joost van der Valk en Mags Gavan verdiepen zich voor hun film in illegale orgaanhandel. Gavan doet of ze een donor voor haar zus zoekt en via Facebook belanden de filmmakers bij een illegaal donorbedrijfje in Bangladesh. Van der Valk en Gavan spreken plaatselijke tussenhandelaren, doktors en advocaten die hen voor 30.000 dollar een nier aanbieden.

Zoals bij elke undercoverproductie kun je je afvragen hoe ethisch het is onder valse voorwendselen een wereld binnen te dringen en mensen ongemerkt te filmen. De schaal waarop de wanpraktijken plaatsvinden, wordt ook niet helemaal duidelijk, maar voor een kleine filmploeg zal het een ondoenlijke taak zijn harde cijfers over deze illegale industrie te verzamelen. De makers krijgen ondertussen wel een indrukwekkend aantal betrokkenen te spreken. Meest aangrijpend vond ik de verhalen van geronselde donoren als de winkelier uit Bangladesh - vaak nog jonge mannen - die na hun donatie zélf doodziek worden.

Donordrama volgt ook een Nederlandse nierpatiënt, Lammert, die al heel lang op een nieuwe nier wacht. Om te kunnen functioneren moet hij elke dag tien uur aan het dialyseapparaat. De film doet geen expliciete oproep tot donorschap, maar laat de nijpende situatie van nierpatiënten goed zien; zo eert Donordrama op subtiele wijze de erfenis van BNN-oprichter Bart de Graaff, die zelf aan de complicaties van een nierziekte overleed. De timing is ook niet toevallig: deze week debatteert de Eerste Kamer over een nieuwe donorwet.

Maar nog meer dan een pamflet is Donordrama een film over ongelijkheid. Tussen gezond en ziek, tussen arm en rijk. Illegaal geronselde donoren betalen hun poging van schulden af te komen met hun gezondheid. Hun verhaal is niet alleen een horrorsprookje, maar ook een parabel op ziek zijn in de 21ste eeuw. Ziekte, een lot waaraan de rijken soms kunnen ontsnappen; armoede, voor velen een eeuwige aandoening.

V's televisierecensententeam bestaat uit Julien Althuisius, Gidi Heesakkers, Frank Heinen, Haro Kraak en, deze week, Hanna Bervoets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.