Hoe doe je Doe Maar

Wat was er nou zo goed aan die Doe Maar-nummers? Nu er een cd is verschenen met moderne interpretaties proberen Henny Vrienten en Ernst Jansz en bewerkers Spinvis, Kraantje Pappie, Kempi en The Opposites iets van de magie te verklaren.

En toen was er Doe Maar 4.0. Na 1.) hun hoogtijdagen in de jaren tachtig als Nederlandse meest succesvolle band, grossierend in hits als Sinds 1 dag of 2 en Pa, 2.) de eerste herrijzenis in 2000 met een album getiteld Klaar (dus niet!) en 3.) de concertreünie in 2008 is Neerlands trots weer terug in het circuit. Helemaal geüpdatet, en dat maar liefst tweemaal. Want naast De Doos van Doe Maar met daarin alle 14 albums, en 10 dvd's met Doe Maar-beeldmateriaal, verscheen ook de verzamel-cd Versies, waarop hedendaagse rappers en songschrijvers hun interpretatie geven van Doe Maar-hits. Zeg maar Doe Maar 4.1. Daarnaast doet de band nog een reeks concerten in de Symphonica in Rosso-serie; stadionshows waarin popartiesten symfonische versies van hun hits spelen met een orkest als backing. Da's dan Doe Maar 4.2.


Iedereen kan nu horen of de hits, die al de middelbare leeftijd hebben bereikt, een facelift met rappers dan wel strijkers verdragen. Je kunt je daarnaast afvragen in hoeverre de band een generatie rappers inspireerde van wie de meesten nog geboren moesten worden toen De bom de top -40 onveilig maakte. Verdraagt Nederwiet wel strijkers? In hoeverre is Doe Maar überhaupt symfonikerfähig? En hoe klinkt dat dan?


Henny Vrienten (64) laat aan de andere kant van de telefoonlijn diplomatiek weten toch iets anders in gedachten te hebben dan de door de verslaggever gesuggereerde John Miles/Gerard Joling-poeha van de eeuwige popsymfonie Music: 'Mag ik een teiltje?'


Ernst Jansz (64): 'Je zou in eerste instantie misschien denken dat onze nummers zich helemaal niet lenen voor zo'n orkestrale setting. Maar het leuke is dat we juist ver weg blijven van die symfonische grandeur waarin strijkers alles dichtsmeren.' Wat niet betekent dat strijkers per definitie slecht zijn. 'Hier, die violen aan het begin van James Browns It's a Man's Man's Man's World. Dat zijn prachtige lijnen. In soul is het vaak heel mooi gedaan.'


Maar de band zal, zelfs met het orkest achter zich, nog steeds dat droge ritme spelen. Jansz: 'Wat Henny een kekke swing noemt. Dat het muzikaal werkt, komt doordat onze nummers vol zitten met melodietjes, tegenmelodietjes, koortjes enzovoort. Al die elementen zijn heel goed te vertalen in arrangementen voor orkest.'


Dan is er nog de andere kant van Doe Maar. Waar Symphonica in Rosso de rijk gearrangeerde Doe Maar zal vieren, is de cd Limmen Tapes Doe Maar uitgekleed. De band nam bij het dorpje Limmen dubachtige versies op van een paar nummers die als basismateriaal dienden voor de rapversies. Die verschenen weer op de cd Versies.


Vrienten: 'De bedoeling was eigenlijk dat ze met de originele banden aan de slag zouden gaan, maar die zijn er niet meer. Johnny Hoes, de eigenaar van Telstar, het platenlabel waar we toen bij zaten, zal er destijds wel schlagers over opgenomen hebben, want die tapes zijn peperduur en moesten vast hergebruikt worden.'


Het betekende wel dat de band een aantal nummers weer kon opnemen zoals ze die aan het begin van hun carrière voor zich zagen.


Jansz: 'Die Limmen Tapes staan dichter bij wat we in eerste instantie als band wilden. In de jaren zeventig kwam de drummer van CCC Inc, waar ik ook in heb gespeeld, van vakantie uit Jamaica terug met cassettebandjes. Toots & The Maytals, Jimmy Cliff, dat werk. Ik was er gek van. Precies dát wilde ik ook maar dan in het Nederlands. Maar doordat we zo snel doorbraken bij een groot poppubliek schoof het meer de popkant op.'


De betrekkelijke leeg gehouden Limmen Tapes laten genoeg ruimte voor eigenzinnige rapinterpretaties. In een enkel geval is het origineel niet eens meer te herkennen. Helemaal niet erg - want Jansz voelt wel een verwantschap met de nieuwe lichting Nederlandse hiphopartiesten. 'Ons idee was om in spreektaal op een begrijpelijke manier over jezelf en de dingen om je heen te zingen. Je kwam dat destijds niet zo vaak tegen in Nederlandstalige muziek. Het was over het algemeen toch meer poëzie en retoriek met de intentie van maatschappijkritiek. Een rechtstreekse benadering was iets dat ik meteen herkende in Nederlandstalige rap. Toen ik het voor het eerst een en ander hoorde dacht ik: jezus, wat zijn die goed bezig. Zo zuiver, krachtig en persoonlijk.'


Alles gaat voorbij - Kraantje Pappie, Postmen & Doe Maar

ToenRootsreggae waarin keyboards en drums de vertrouwde cadans verzorgen terwijl basgitaar, gitaar en genoeglijk knorrende blazers beurtelings en plagerig aanvullen en invullen. Tekstuele berusting deint relaxed op het dito ritme.


Ernst Jansz: 'Ik wilde destijds iets zeggen over de verhouding tussen machthebbers en machtelozen. De frustratie die daaruit voortkomt die toch tijdelijk is en dat mensen zelfs het slachtoffer kunnen worden van hun eigen macht.'


Nu Met knisperende hi hats en een sneller elektronisch basloopje schuift het nummer twee centimeter op, van ontspannen skanken naar onderhuids bubbelen. Het fatalisme in de tekst is door Kraantje Pappie omgebogen naar positivisme; want, hee, ook de nare dingen gaan voorbij.


Kraantje Pappie (26): 'Ik ben besmet door pa en ma. En Doe Maar was voor mij, eerlijk waar, de eerste Nederlandstalige band waarvan ik dacht hee, superstoer. En ook al droegen ze rare bloesjes en strakke broeken, de muziek kwam wel meteen binnen. Terwijl ik er nog niet over uit was of ik reggae wel leuk vond. Alles Gaat Voorbij was het b-kantje van 1 Nacht Alleen, een singletje dat mijn ouders grijs hadden gedraaid.


'Ik wilde in de rap een positieve draai geven aan wat in de versie van Doe Maar toch een nogal gelaten boodschap is. De tekst heeft voor mijn doen een persoonlijk karakter en ik heb sowieso veel geleerd over beats en tekst door dit project. Maar of ik nou door ze beïnvoed ben? Ik zal denk ik toch altijd Kraantje blijven die het liefst met zijn lul op de bar slaat.'


Nederwiet - Kempi & Doe Maar


Toen Een op een backbeat gezet college van Doe Maar-gastlid Joost Belinfante die als toffe professor in de wietologie aanwijzingen geeft hoe het best Neerlands nationale plant te kweken en op te steken. Want: 'Daarvan word je zo hiiiiiiiiiigh als een Vlaamse papegaai.'


Ernst Jansz: 'De ouders van onze fans hebben ons dat destijds niet in dank afgenomen want: Doe Maar hielp hun kinderen aan de drugs. Kun je je nu niet meer voorstellen. En ons was het eigenlijk te doen om een Nederlandse versie van Legalize it van Peter Tosh te maken. Die was net uit en dat was te gek.'


Nu Belinfantes gezongen bijsluiter is vervangen door een stroom van associaties waarmee Kempi de zegeningen van zijn groene vingers bezingt. Een stuk hectischer door de rauwe rapvoordracht die versnelt en vertraagt in plaats van loom achterover te hangen.


Kempi (26): 'Ik zag die aflevering van Ali B op volle toeren waarin rapper Winne samenwerkte met Henny Vrienten en ik was jaloooeeers! Ik dacht, shit man, dat had ik moeten zijn. Die gasten van Doe Maar zijn helden voor me. Niet dat ik nou een diehardfan was, maar ik beschouw ze wel als de grondleggers van reggae en ska in Nederland. Mijn gevoel daarvoor heb ik van huis uit meegekregen want mijn vader was een rasta. En als liefhebber past zo'n nummer als Nederwiet helemaal bij mij. Ja toch? Ik vind ze volstrekt niet gedateerd maar wilde het nummer wel iets anno 2012 meegeven en bedacht dat het iets moest hebben van de rauwe kale sfeer van Lil Waynes A Milli.'


Doris Day - Sef, Spinvis & Doe Maar

Toen Huppelende maatschappijkritiek op hybridepop waarin uiteenlopende elementen het nummer toch een geheel maken. Gitaren kwaken, Henny zingt mee met zijn baslijn, er waart een vleugje eightiessynthesizer rond en een kozakkenkoortje komt langs om de boel af te ronden: hoi, hoi, hoi.


Henny Vrienten: 'Wat compositie betreft, heb ik Doris Day niet zo hoog zitten. Tekstueel is ie wel leuk, ook al is hij nogal gedateerd. Zo'n regel als: 'En wat dacht je van net twee?', met die tig kanalen die we nu hebben. De aanleiding om Doris Day te schrijven was een lichte irritatie over het tv-aanbod. Dat ging niet eens heel diep. Ik bedoel, ik vond dat praatprogramma van Willem Duys eigenlijk wel leuk.'


Nu In een tekstuele update krijgen de Kardashians, Albert Verlinde en Gordon een name check. Glimmende keyboard-arpeggio's in het refrein behangen het nummer met een sprookjesachtige sfeer terwijl een dikke bas en holle galm je helemaal insluiten.


Spinvis (51): 'Ik wilde die betoverende werking van de televisie een beetje tot uiting laten komen in dat synthesizergeluid. Het geeft het iets Eftelingachtigs. Niet dat Doe Maar überhaupt iets nodig heeft. Ik merk als ik hun nummers beluister steeds weer hoe inventief ze zijn geweest met hun akkoordenschema's. Ik bedoel, het staat ver af van het geijkte bluesrockidioom gehanteerd door een band als De Dijk. En er zit een onverwachte rijkdom aan vondsten in die drieminutenliedjes die me een beetje doet denken aan Abba. Maar wat voor mij als muzikant belangrijk is geweest, was het feit dat ze in het Nederlands zongen. Ik was al met dat idee aan het stoeien toen ik ze in de jaren tachtig zag. Maar de Nederlandstalige liedjestraditie betekende toentertijd Annie M.G. Schmidt en ik luisterde naar Joy Division. Doe Maar, en later ook een beetje de Osdorp Posse, vormde een soort legitimatie om het toch te doen.'


Belle Hélène - The Opposites


ToenEen ronkende saxofoon opent een liefdesverklaring op zonnige ska. Plokkende violen benadrukken de lichtzinnige maar niet minder gemeende motieven van Ernst Jansz die graag wou vrijen met een meisje van 'amper zeventien'.


Ernst Jansz: 'Was letterlijk een liefde van me destijds, ja. Maar wat misschien het meest opmerkelijk is, is dat de akkoorden helemaal niet lekker bij elkaar passen. Ik had me toen als uitdaging gesteld om een zodanige melodie erbij te verzinnen dat het allemaal toch heel makkelijk klinkt. Is volgens mij wel gelukt.'


Nu 'Vrijen' is 'baksen' geworden en het elektronische drumgeluid en de zoemende dubstepbas geven de nieuwe versie iets sinisters. Het origineel zou bijna in een donkere diepte verdwijnen als niet de stem van Opposites-helft Willem de Bruin net zo lief onschuldig klonk als die van Jansz.


Twan van Steenhoven(27): 'Door de cassettebandjes in de auto, zo heb ik vroeger Doe Maar meegekregen. Die nummers heb ik dus wel tig keer gehoord en ik kan me niet herinneren dat er een punt was in de geschiedenis dat ik ze niet goed vond. Het luistert gewoon allemaal hartstikke lekker weg. We wisten eerst niet zo goed wat we met Belle Hélène wilden doen. In een hoger tempo met onze eigen geluiden en elektronische beat werd het al snel een soort happy hardcore. Uiteindelijk hebben we zo'n vijf versies gemaakt en in het eindresultaat is de baslijn onder het refrein veranderd. Ook voor Willem was het een uitdaging. Hij is van huis uit geen zanger en heeft nu echt zijn best moeten doen.'


Edison Pop Oeuvre prijs


Juryvoorzitter Leo Blokhuis zei: 'Als je het hebt over de golf van Nederlandse artiesten in de jaren tachtig, dan noem je als eerste Doe Maar.' Zo is het. De band heeft in dat decennium de grootste hand gehad in het vormen van het Nederlandse muzikale landschap. Voor die invloed, het artistieke en het commerciële succes krijgt de band dan ook de Edison Pop Oeuvre prijs. Februari volgend jaar wordt hij uitgereikt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden