NIEUWSDODELIJKHEID CORONAVIRUS

Hoe dodelijk is het coronavirus? Dit zeggen de cijfers

Het is een confronterend onderwerp: hoe dodelijk is het coronavirus eigenlijk? Wie voorbij de emotie naar de cijfers kijkt, kan – hoe voorzichtig – ook een aantal conclusies trekken. Ook over het gevaar voor uzelf.

Artsen en verpleegkundige in beschermende pakken op de afdeling waar corona patiënten liggen.Beeld Arie Kievit

Het is de vraag waar iedereen het antwoord op zoekt: hoe dodelijk is het coronavirus nu precies? De hoofdlijnen zijn bekend. Hoe ouder of zieker een patiënt is, hoe groter de kans op overlijden. Maar de details zijn nog niet duidelijk. Zolang we niet goed weten hoeveel mensen in een bepaalde leeftijdscategorie daadwerkelijk besmet zijn geraakt, blijft het lastig exacte berekeningen te maken. Bovendien is de uitbraak van het virus nog in volle gang, zodat de getallen haast dagelijks kunnen veranderen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Door deze onzekerheden is voorzichtigheid geboden en dreigt altijd het gevaar van de appels en de peren. Vandaar dat bij onderstaande grafieken telkens wordt uitgelegd welke methodologische keuzen we hebben gemaakt. Elke keuze kan een groot verschil veroorzaken. Vergelijkingen op jaarbasis kunnen bijvoorbeeld een sussend beeld geven over de gevaren van corona. Jaarlijks sterven er in Nederland bijvoorbeeld ruim 46 duizend inwoners aan kanker, daar vallen de 4.000 geregistreerde coronadoden bij in het niet. Maar de corona-uitbraak is pas enkele weken gaande. Het is dan ook zuiverder om te kijken naar de sterfte per ziekte(n) per week.

Hoe dodelijk is corona in vergelijking met kanker?

In Nederland overlijden normaliter de meeste mensen aan kanker en aan hart- en vaatziekten. Deze ziekten veroorzaken bijna de helft van de sterfte in Nederland. Iets minder dan 1 op de 10 Nederlanders overlijdt aan een ziekte van de ademhalingswegen, zoals longontsteking, griep, astma of COPD.

Aan kanker overlijden er in een gemiddelde week zo’n 900 personen. De geregistreerde sterfgevallen aan covid-19 lagen de laatste twee weken boven de 900. De werkelijke sterfte is waarschijnlijk bijna twee keer zo hoog. In totaal stierven er in één week ruim 5.000 mensen, blijkt uit cijfers van het CBS. Normaal zijn dat er nog geen 3.000. De overige 2.000 sterfgevallen komen vrijwel zeker grotendeels door corona, ruim meer dan de 900 doden door kanker per week.

Het coronavirus is overigens pas twee weken de belangrijkste doodsoorzaak. Tot eind maart was kanker nog doodsoorzaak nummer 1. Als je naar de verandering per week kijkt, zie je wel hoe snel corona om zich heen greep. Wellicht zakken deze sterftecijfers de komende periode weer voorzichtig, maar dat komt dan wel door alle genomen maatregelen. Goed om te realiseren dat zonder maatregelen de sterftecijfers vermoedelijk dus nog veel hoger zouden liggen.

Vanaf welke leeftijd sterven er meer mensen aan corona dan aan andere ziekten?

Inmiddels weten we dat vooral zieke en oudere patiënten overlijden door corona, daardoor zijn er in verpleeghuizen veel sterfgevallen te betreuren. 

Blijven kanker en hart- en vaatziekten voor personen onder 70 jaar doodsoorzaak nummer 1? Daarvoor moeten we kijken naar de sterfte per leeftijdscategorie per week.

Voor iedereen onder de 65 jaar blijft kanker doodsoorzaak nummer 1. Boven die leeftijd eist het coronavirus meer levens. Een voorbeeld: in een normale week sterven er gemiddeld 110 personen tussen de 65 en 69 jaar aan kanker, afgelopen week stierven er in die leeftijdscategorie door corona ruwweg hetzelfde aantal. Wie nu kijkt naar de leeftijdscategorie tussen de 50 en 54 jaar ziet het volgende: wekelijks sterven er 30 personen aan kanker, maar corona eiste de laatste week in die categorie ‘slechts’ 15 personen.

Hoe groot zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen?

Mannen zijn vaker slachtoffer van het coronavirus, zo is inmiddels wel bekend. Bijna 60 procent van de corona-sterfgevallen is man. De laatste jaren sterven er juist meer vrouwen dan mannen per jaar, omdat de levensverwachting van vrouwen sinds enige tijd minder snel oploopt dan die van mannen. Er sterven nog wel meer mannen dan vrouwen aan kanker, maar daar is het verschil qua sterfte tussen mannen en vrouwen ook minder groot dan bij corona.

Als ik corona krijg, hoe groot is dan de kans dat ik eraan doodga?

Alle vorige berekeningen gaan over sterfte in heel Nederland, maar zeggen nog niks over het individuele risico op overlijden door corona. Dus: hoe groot is de kans dat iemand in een bepaalde leeftijdscategorie komt te overlijden als hij of zij besmet is geraakt met covid-19? Om dat risico te berekenen, moet eigenlijk het daadwerkelijk aantal personen dat besmet is (geweest) bekend zijn. Pas dan valt uit te rekenen hoe groot het sterfterisico is. Bovendien zal een deel van deze besmette personen nog overlijden. Deze berekeningen zijn dus alleen te maken met een slag.

Over de besmettingen zijn enkele rudimentaire schattingen bekend. Volgens het bloedonderzoek door Sanquin zouden 500 duizend Nederlanders besmet zijn geweest met het coronavirus, zo’n 3 procent van de bevolking. Volgens een andere studie van het RIVM lijken personen onder de 20 jaar minder besmet te zijn geweest, boven de 20 is de besmettingsgraad van de onderzochte bloedmonsters 4,2 procent.

Op basis van deze gegevens van het RIVM lijkt het erop dat het risico op overlijden na besmetting circa 1,4 procent bedraagt. Mogelijk neemt dit percentage nog iets af als er meer gegevens zijn verzameld. Aan de andere kant kan het percentage ook stijgen als er nog personen sterven die nu al ziek zijn.

Lopen jongeren en mensen van middelbare leeftijd inderdaad minder gevaar?

Het risico van 1,4 procent is een gemiddelde. Uiteraard zijn er grote verschillen per leeftijdscategorie. Hoe ouder een patiënt, hoe gevaarlijk het virus. Hier is wel een belangrijke nuance op zijn plaats. Want de kans op sterfte is altijd al veel hoger als je ouder bent. Andersom geldt dat jongere inwoners weliswaar minder kans hebben te overlijden door corona, maar ze hebben sowieso minder kans om in een jaar te sterven. Hoe verhoudt het risico om te overlijden door corona zich tot het risico dat een persoon door een andere oorzaak (verkeersongeval, ziekte) in een jaar tijd om het leven komt?

Dat geeft een ander beeld. De kans om te sterven door corona is inderdaad veel lager bij jongere inwoners, maar corona verhoogt de sterftekans wel aanzienlijk –  al zijn de statistieken vanwege de kleine aantallen hier wat minder solide. Wie als zestiger corona krijgt ziet de kans om te sterven opeens verdubbelen. Wie tussen de 70 en 90 jaar oud is, heeft opeens een veel grotere kans om te overlijden dan normaal in een jaar tijd. Maar ook onder de 60 jaar heeft corona enige impact. Het risico op sterfte loopt bij elke levensjaar verder op. Alleen kinderen lijken veel minder last te hebben van het virus, zoals het RIVM ook al constateerde.

Bij deze cijfers is overigens geen rekening gehouden met de ziektegeschiedenis. Wie gezond is, loopt minder gevaar. Wie een onderliggende ziekte heeft, loopt meer gevaar.  Een verdubbeling van een heel klein risico nemen veel inwoners mogelijk voor lief, want de gevaren blijven klein. Het beperken van besmettingen is niettemin niet alleen in het belang van de ouderen en kwetsbaren, maar beperkt ook de risico’s van (kwetsbare) personen van middelbare leeftijd.

Meer weten over de gevolgen van het coronavirus in Nederland? Bekijk hier de belangrijkste grafieken. 

Verantwoording

Voor de berekeningen in dit artikel is gebruik gemaakt van data van het CBS en het RIVM. Voor de berekening van de sterfte per week door andere doodsoorzaken dan covid-19 hebben we het gemiddelde van de sterftecijfers van 2017 en 2018 genomen om tot een weekcijfer te komen. Om zoveel mogelijk invloed van dagelijkse pieken en dalen te vermijden in de berekeningen hebben we voor de weeksterfte aan covid-19 van elke dag van de week gekeken hoeveel sterfte er in de week daarvoor was gemeld, en daar het gemiddelde van berekend. Op basis van onderzoek naar oversterfte door het CBS en het RIVM schatten we de werkelijke sterfte aan covid-19 op het dubbele hiervan. Door deze cijfers te combineren met het totaal aantal overledenen naar leeftijd rekenen we de weeksterfte om naar leeftijdsgroepen. Voor het bepalen van de besmettingsgraad (hoeveel mensen zijn er al besmet?) om de sterftekans uit te rekenen gaan we uit van de PIENTER-Corona studie van het RIVM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden