Hoe diplomaat (of crimineel) Carvajal een probleem werd voor Nederland

De Venezolaanse consul-generaal Hugo Carvajal werd na zijn vrijlating uit een Arubaanse cel als een held onthaald in zijn thuisland. President Nicolás Maduro ontving Carvajal met een innige omhelzing en sprak het juichende publiek toe. 'We hebben hem gered!' Gered uit de handen van Amerika. Volgens de Amerikanen is de diplomaat een topcrimineel. Wie is deze Carvajal, en waarom zet Venezuela de diplomatieke belangen op het spel voor deze man?

De Venezolaanse president Nicolas Maduro en de diplomaat Hugo Carvajal (l) bij terugkomst in Venezuela Beeld ANP

Hugo 'el Pollo' Carvajal is een vertrouweling van de vorig jaar overleden oud-president Hugo Chavez. Ze komen in de jaren zeventig samen op de militaire academie in Caracas. Samen pakken ze de wapens op en vechten ze in 1992 mee in de revolutie tegen het zittende regime van Carlos Andrés Pérez.

De revolutie mislukt en Chavez en Carvajal komen in de gevangenis. Als Chavez in 1999 president wordt, is hij zijn kameraad niet vergeten. In 2004 wordt Carvajal benoemd tot hoofd van de inlichtingendienst.

Twee jaar geleden wordt hij directeur van de Rijksdienst tegen de georganiseerde misdaad en de financiering van terrorisme. Als Chavez in 2013 overlijdt neemt voormalig minister van Buitenlandse zaken Nicolas Maduro zijn plek in. In datzelfde jaar wordt Carvajal door Maduro benoemd tot CEO van de militaire contraspionagedienst.

Hugo Chavez (l) in 1999, als hij net verkozen is, samen met de Cubaanse president Fidel Castro Beeld ANP

Populair vakantieoord
In januari dit jaar wordt Carvajal op Aruba geïnstalleerd om de nieuwe consul-generaal van Venezuela te worden. Aruba ligt slechts dertig kilometer van de kust van Venezuela en is een populair vakantieoord voor rijke Venezolanen, onder wie veel overheidsfunctionarissen.

Als hij vorige week woensdag op verzoek van de Amerikaanse autoriteiten wegens vermeende drugsactiviteiten wordt opgepakt, beroepen Venezolaanse juristen zich op diplomatieke onschendbaarheid. Bij een militaire parade noemt president Maduro de arrestatie 'een kidnapping'. 'Een soldaat van het vaderland, een diplomaat beschermd door de Conventie van Wenen, is in de val gelokt. We staan niet toe dat Venezuela's eer wordt bevlekt.'

Volgens een woordvoerster van het Arubaanse OM is zijn aanstelling als consul-generaal echter niet formeel geaccepteerd en is er daarom geen sprake van diplomatieke onschendbaarheid. 'Immuniteit komt met een functie en hij was niet geaccrediteerd.'

Dreigementen
De kwestie rond de topdiplomaat loopt het afgelopen weekeinde hoog op. Vrijdag kondigt de Venezolaanse luchtvaartautoriteit INAC aan dat Arubaanse luchtvaartmaatschappijen niet langer van of naar Venezuela mogen vliegen. Maduro dreigt met het opzeggen van de samenwerking op het gebied van energie als Carvajal niet snel wordt vrijgelaten.

Het Venezolaanse staatsoliebedrijf PDVSA zegt bereid te zijn de contracten te ontbinden met Aruba. Iets wat zeker 8000 mensen hun baan zou kunnen kosten, aldus het Arubaanse OM.

De luchthaven van Oranjestad stroomt in de loop van de vrijdagavond vol met passagiers die niet meer weg kunnen komen van het eiland. Pas rond middernacht bindt Venezuela in en wordt het luchtverkeer hervat.

Op zaterdag komen de Arubaanse minister van justitie Arthur Dowers en zijn Venezolaanse ambtgenoot Federico Gonzalez samen. Inzet is een vreedzame afwikkeling van de zaak. Dowers uit onder andere zijn zorg over de honderden passagiers die op de luchthavens van Aruba en Curaçao strandden.

Topcrimineel
In afwachting van het uitleveringsverzoek van de Verenigde Staten wordt Carvajal het hele weekend vastgehouden. Voor de Amerikanen is de diplomaat een topcrimineel. In de aanklacht, ingediend in mei 2013 (zie bijlage), wordt hij in verband gebracht met het North Valley Cartel (NVC), een criminele organisatie die werkte vanuit Colombia en Venezuela. Dat drugskartel houdt zich volgens de Amerikanen bezig met 'de invoer van cocaïne naar de VS, het witwassen van drugsgeld, het omkopen van wetshandhavers en het kidnappen, martelen en vermoorden van informanten en vijanden'. Carvajal stond volgens de aanklacht bij NVC op de loonlijst.

Volgens de Amerikanen stond hij toe dat het kartel drugs uitvoerde uit Venezuela en voorkwam hij dat leden ervan werden opgepakt. Ook gaf hij informatie over plannen van het leger en andere opsporingsinstanties en verkocht hij honderden kilo's cocaïne aan het kartel.

Grote hoeveelheden drugs, in beslaggenomen van het North Valley Cartel in Colombia (2005) Beeld ap

Ondertussen naderen Venezolaanse marineschepen Aruba en Curaçao. Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken zegt dat dit niks te maken heeft met de diplomatieke zaak. 'Uit inlichtingen bleek dat de schepen terugkwamen van de Venezolaanse vlootdagen en een herdenking. Er is door een operatieteam van Defensie overlegd, maar er was geen oorlogsdreiging.'

'Het dreigement was er wel', aldus Peter Blanken, hoofdofficier van het OM van Aruba, tegen de Wall Street Journal. 'We weten niet wat hun bedoelingen waren, maar ik denk dat veel mensen op Aruba bang waren dat er iets zou gebeuren', aldus Blanken.

Zondagavond komt het bericht naar buiten dat Carvajal op verzoek van Nederland is vrijgelaten. Die beslissing is volgens een woordvoerster van Buitenlandse Zaken (BuZa) op geen enkele manier beïnvloed door de aanwezigheid van de oorlogsschepen. 'Dat was een zuiver juridische afweging.'

Carvajal wordt door Nederland wel 'persona non grata' verklaard. iets dat de afgelopen vijf jaar slechts een keer eerder. Hij is niet meer welkom in het Koninkrijk der Nederlanden.

Hugo Carvajal zondagavond op het vliegveld van Oranjestad Beeld ANP

'Diep teleurgesteld'
De Amerikaanse regering laat weten 'diep teleurgesteld'' te zijn over de vrijlating. Washington heeft volgens een verklaring van maandag ook met groot ongenoegen kennisgenomen van berichten dat Venezuela Aruba en Nederland heeft gedreigd om de verdachte vrij te krijgen.

Hoofdofficier Blanken is verbaasd over de handelwijze van Nederland. 'Na de arrestatie op 23 juli hebben we advies gevraagd aan het ministerie van Buitenlandse Zaken. Toen was het voorlopige standpunt nog dat Carvajal geen diplomatieke onschendbaarheid geniet. Zondag heeft de minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans gezegd dat hij wél deze bescherming geniet. Timmermans heeft een andere beslissing genomen dan zijn ambtenaren.'

Een woordvoerder van BuZa ontkent dat Nederland vlak na de arrestatie heeft gezegd dat er geen sprake was van immuniteit. President Nicolás Maduro bedankte Nederland 'voor het nemen van een moedig besluit om de situatie op te lossen'.

Blanken: 'Laat het duidelijk zijn dat deze beslissingen door Nederland zijn genomen. Het is vervelend dat Aruba hierop wordt aangekeken. Wij willen door Amerika niet als een onbetrouwbare partner worden gezien.'

De Tweede Kamer heeft veel vragen bij het optreden van de Nederlandse regering. Het CDA, D66, de VVD en Voor Nederland hebben inmiddells vragen gestuurd aan minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken en zijn collega Ronald Plasterk voor Koninkrijksrelaties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.