Hoe deze megakerk Yerseke verscheurt

Niet alle bewoners blij met 'monsterkerk'

De gereformeerde gemeente in Yerseke wil een nieuw gebedshuis bouwen met maar liefst tweeduizend zitplaatsen. Niet alle bewoners van het Zeeuwse vissersdorp zijn blij met de 'monsterkerk'.

Yerseke bereidt zich eensgezind voor op de mosseldag zaterdag. Het jaarlijkse hoogtepunt voor de inwoners, dat ook veel toeristen en dagjesmensen trekt. Die eensgezindheid is ver te zoeken als in het Zeeuwse vissersdorp aan de Oosterschelde het woord 'megakerk' valt. Er is diepe verdeeld over de wens van de gereformeerde gemeente aan de rand van Yerseke een nieuwe kerk te bouwen voor tweeduizend bezoekers, met een koperen torenspits die tot 50 meter de lucht in reikt.

Terwijl het gros van de kerken in Nederland worstelt met aanhoudende leegloop, bloeit de gereformeerde gemeente in het Zeeuwse Yerseke als nooit tevoren. De groei is zodanig, dat de kerkgemeente het gebouw met 1.450 zitplaatsen al een paar jaar te krap vindt. Tijdens de drie zondagsdiensten staan de stoepen van de omliggende straten vol auto's en moeten er in de kerk ruim honderd klapstoeltjes bij worden gezet. Gelovigen op het balkon hebben vaak last van zuurstofgebrek, zegt een regelmatige kerkbezoeker. 'Onze kerk zit ingeklemd in een woonwijk in het hart van het dorp, we kunnen hier geen kant op', verklaart scriba Peter de Looff de wens aan de buitenrand een nieuw gebedshuis te laten bouwen.

Na Rijssen-Zuid is Yerseke met 2.381 leden de grootste gereformeerde gemeente van Nederland. Deze orthodoxe stroming binnen de protestantse kerk maakt deel uit van de zogenoemde Biblebelt. Als een van de weinige protestantse kerken, groeit haar aanhang landelijk met een paar honderd leden per jaar. Die groei is voornamelijk toe te schrijven aan het geboorteoverschot. Ook in Yerseke, zegt Peter de Looff. 'Onze gemeente telt veel gezinnen, met drie tot vijf jonge kinderen. De gemiddelde leeftijd is met 31 jaar laag in vergelijking met veel andere, vergrijsde protestantse kerken.'

Te optimistisch

Het hoge geboortecijfer verhult dat ook de gereformeerde gemeenten in Nederland te kampen hebben met ontkerkelijking. De afgelopen drie jaar bijvoorbeeld keerden jaarlijks een kleine tweeduizend gelovigen deze in totaal 107 duizend leden tellende gemeenschap de rug toe. Wat dominee Schreuder uit Rijssen-Zuid vorig jaar deed verzuchten dat 'ons land bezig is van de Heere, Zijn Woord en geboden afscheid te nemen'.

De vraag van kritische inwoners van Yerseke is of de bouwplannen voor de 'megakerk' in hun dorp niet van een al te groot gereformeerd optimisme over de toekomst getuigen. De Looff vindt dat er voldoende argumenten zijn die de bouw van een nieuwe, grotere kerk rechtvaardigen. 'We vormen een hechte gemeenschap van relatief grote gezinnen, met een bloeiend verenigingsleven. Door de sterke economische binding met Yerseke trekken onze jongeren niet weg. Er zijn geen aanwijzingen dat onze gemeente de komende jaren krimpt, integendeel.'

De bouwplannen stuiten op verzet van omwonenden en enkele politieke partijen in de gemeenteraad. Omwonenden zien niet alleen hun weidse uitzicht over landerijen en het natuurgebied Yerseke Moer naar de knoppen gaan; ze vrezen ook voor verkeersoverlast op zondagen en dagen dat gelovigen samenkomen voor bruiloften, rouwdiensten, koren en andere activiteiten.

Foto An-Sofie Kesteleyn

Daarnaast heerst er een latente onmin over de houding en invloed van de grote reformatorische gemeenschap in het dorp. 'De SGP denkt als grootste politieke partij hier de macht te hebben', zegt een dorpeling. Hij is een van de dertien bewoners van de vrijstaande huizen aan twee smalle weggetjes die een advocaat in de arm hebben genomen om de komst van de grote stenen overbuurman aan te vechten.

'De gereformeerde gemeente doet voorkomen alsof alles al in kannen en kruiken is, maar het hele plan voor dit buitenproportionele gebouw is nog niet eens in de gemeenteraad besproken', zegt een andere omwonende die anoniem wil blijven. 'Stel je voor dat je vanuit het beschermde natuurgebied Yerseke Moer op ons dorp komt aangereden en je ziet dan ineens zo'n monsterkerk opdoemen ter hoogte van acht gestapelde vrachtwagens met nog een toren erop. Dat is toch geen gezicht! Ik wens daar zelf ook niet elke dag naar te moeten kijken.'

Een woordvoerder van de gemeente Reimerswaal, waar Yerseke onder valt, verwacht dat het conceptbestemmingsplan in oktober in de gemeenteraad aan de orde komt. 'Gezien de vele reacties' verwacht zij dat het definitieve besluit pas op zijn vroegst in 2017 kan worden genomen. De bezwaarmakers zeggen 'alle democratische en juridische wegen' te zullen bewandelen om de nieuwe kerk tegen te houden. 'Ik kan mij voorstellen dat sommigen het onprettig vinden dat een fors kerkgebouw een einde maakt aan hun vrije uitzicht. Het belang dat het zwaarste weegt zal gelden', zegt Peter de Looff van de gereformeerde gemeente. SGP-fractievoorzitter Tin Janszen gaat ervan uit dat de nieuwe kerk er komt, omdat die in 2014 is opgenomen in het coalitie-akkoord met VVD en CDA. 'Het huidige gebouw is niet geschikt meer en uitbreiding op die plek kan niet. Ik weet dat in het dorp het idee leeft dat de SGP alles wel even regelt, maar dat is niet zo. We zijn dan wel de grootste partij, maar hebben niet de meerderheid in de gemeenteraad.' Met een schaterlach: 'Het is juist reden tot grote blijdschap dat onze partij hier veel aanhang heeft.'

Foto An-Sofie Kesteleyn

Not in my backyard

De jurist Filip van Gurp, die de gereformeerde gemeente in de beginfase als adviseur in de arm had genomen, vindt de bezwaren tegen de nieuwe kerk een typisch voorbeeld van 'not-in-my-backyard- gedrag'. 'Net als burgers die bezwaar maken tegen de bouw van een moskee omdat ze de islam niet zien zitten, spelen hier vermoedelijk andere bezwaren een rol dan die worden aangevoerd. De pijn zit hem in een afkeer van het vreemde. Ik wil het niet bagatelliseren, maar waar hebben we het nu over? Zes keer een kwartier verkeersdrukte op één dag in de week. Als we in het weekeinde met zijn allen naar het strand gaan, sluiten we toch ook niet de kust af omdat het te druk is?'

De kerk gaat intussen stoïcijns door met haar plannen. Onder de leden is 4 miljoen euro ingezameld voor het naar schatting 13 miljoen euro kostende bouwwerk. In een nieuwsbrief wordt deze 'grote offervaardigheid' en 'ruime milddadigheid' geprezen. Naast de kerk komen op het 3,8 hectare grote terrein een woning voor de predikant, een voor de koster, een aantal over vier verdiepingen verspreide zalen die gebruikt worden door aan de kerk verbonden verenigingen en bijeenkomsten, plus een parkeerterrein voor 350 auto's.

Vooral het autoverkeer is de bezwaarmakers een doorn in het oog. Los van de vraag waarom je als dorpeling met de auto naar een paar honderd meter verderop gelegen kerk zou reizen, vrezen ze voor verkeersoverlast op de smalle Steeweg richting de nieuwe locatie. Thea Laban, fractievoorzitter van collegepartij VVD, deelt die zorg. 'Een kwartier voor én na de drie kerkdiensten op zondag zal een grote stroom van zo'n driehonderd auto's zich in korte tijd door de smalle toegangsweg persen. Dat zorgt voor een onveilige verkeerssituatie. Als er in een huis of in de kerk brand uitbreekt, kunnen brandweerwagens en ambulances er niet door. Ik gun de gereformeerde kerk een groter gebouw, maar niet op deze locatie', zegt Laban. Een beter alternatief vindt zij uitbreiding van de huidige kerk door onder meer de belendende pastorie te verplaatsen en een leeg grasveld aan de overkant in te richten als parkeerplaats.

Foto An-Sofie Kesteleyn

In haar standpunt wordt zij gesteund door oppositiepartij de ChristenUnie. Raadslid Andries Jumelet van deze partij, laat op Google Earth de uitbreidingsopties rondom het huidige gebouw zien. Hij vindt dat de gereformeerde gemeente te hard van stapel loopt, met de geldinzameling en de ondertekening in 2015 van een voorlopig koopcontract met de eigenaar van de grond. 'Het eerste woord in de gemeenteraad moet er nog over worden gesproken. Nieuwbouw is niet nodig. Uitbreiding op en in de omgeving van het huidige kerkgebouw vind ik sowieso een betere optie omdat de buurt waar de kerk nu staat, al is gewend aan de drukte op zondag.'

Een van de overbuurmannen van het huidige in 1964 gebouwde, vierkante kerkgebouw met gezandstraalde glazen deuren, vertelt in zijn deuropening geen enkele last te ondervinden van de drukte rond de drie zondagse kerkdiensten. 'Ik sta vaak met plezier voor het raam te kijken naar de lange stroom kerkgangers. Ze gaan altijd tiptop gekleed. Het is een typerend en langzaam verdwijnend stuk Nederland dat ik wekelijks aan mijn huis voorbij zie gaan. Bij mooi weer sta ik in de tuin te luisteren naar het gezang en de orgelklanken. Mooier dan een popconcert, vooral de tweede stem van de mannen vind ik prachtig. Ik zal ze missen als ze een nieuwe kerk gaan bouwen.'

Foto An-Sofie Kesteleyn

Voldongen feit

De gereformeerde gemeente heeft om aan de bezwaren tegemoet te komen advies ingewonnen bij een landschapsarchitect en het ruimtelijk adviesbureau van Filip van Gurp. De architect adviseerde dikke bomenrijen en struiken rondom het gebouw, Van Gurp raadt twee alternatieve routes om de verkeersdruk te spreiden aan; een loop- en fietsbrug ten oosten van de kerk en een nieuwe weg met rotonde die naar een andere weg leidt dan de meest voor de hand liggende straat. De 'groene vitrage' en ontsluitingswegen zijn ingetekend op het ontwerpbestemmingsplan.

Geërgerd pakt een van de anoniem sprekende bezwaarmakers de plattegrond die de Stichting Mosseldag Yerseke speciaal heeft laten drukken voor het dorpsfestijn zaterdag. 'Kijk eens goed naar de locatie voor de megakerk. En, wat zie je? De nieuwe weg plus rotonde die de gereformeerde kerk wil laten aanleggen, staat al ingetekend! Zo gaat dat hier in Yerseke. Ze doen alsof die megakerk al een voldongen feit is. Desnoods gaan we tot aan de Raad van State om dit tegen te houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.