Hoe de zaak tegen de Nederlander Harm Fitié in China aan alle kanten rammelt

Advocaat Wang Fu: 'Ze willen hem schuldig laten lijken'

De Nederlander Harm Fitié, die in China vastzit voor de dood van zijn Chinese buurman, is in hoger beroep veroordeeld tot 4,5 jaar cel. De zaak tegen hem rammelt zo dat Nederland voor het eerst in China het proces heeft laten volgen door een vertrouwensadvocaat.

Alef Fitié, vader van verdachte Harm Fitié en vriendin Diane Vandesmet. Beeld Foto: Ruben Lundgren

De hemel, de hel of iets ertussenin: vandaag heeft de Nederlandse expat Harm Fitié (45) eindelijk duidelijkheid over zijn lot. Fitié zit al twee jaar in een Pekingse gevangenis. Hij is tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeeld, maar er zijn ernstige twijfels over de rechtsgang. 'Alles wat hem vrijpleit, wordt stelselmatig genegeerd', aldus Fitiés advocaat Wang Fu. Het vonnis vandaag is definitief: daarna zijn de gebruikelijke beroepsmogelijkheden uitgeput.

De uit Almkerk afkomstige levensmiddelentechnoloog zou in mei 2015 zijn buurman Lu Zhicheng bij een ruzie over geluidsoverlast van zijn dakterras hebben geduwd. Lu overleed aan zijn verwondingen. Er waren geen getuigen. Fitié houdt vol dat hij onschuldig is.

Volgens advocaat Wang, die pas na de eerste veroordeling werd ingeschakeld, rammelt de zaak aan alle kanten. Kort samengevat: zeventien ondervragingen zonder advocaat, getuigen die meineed plegen, bewijsmateriaal dat zogenaamd is 'verdwenen' en gebrekkig sporenonderzoek. Nog steeds worden Wangs verzoeken om aanvullende stukken, zoals het medische dossier van de buurman, genegeerd.

Wang: 'Ik krijg geen ja en geen nee. Ik krijg gewoon geen antwoord.' De dossiers zijn belangrijk. Zowel medisch personeel als familieleden die zijn laatste uren hebben meegemaakt, hebben hun verklaringen veranderd. Lu zou hebben gezegd dat 'die buitenlander' hem had geslagen, in andere versies is de buurman, die zwaar dronken was, voor zijn dood niet meer bij kennis geweest.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Harm Fitié met zijn vriendin Diane Vandesmet voor zijn veroordeling.

Zelfs een door de wol geverfde advocaat als Wang is geschrokken van de opeenstapeling van fouten. 'Op papier ziet het er beschaafd uit, maar het resultaat van alle manipulaties is ernstig. De zaak lijkt geconstrueerd om hem schuldig te laten lijken.'

Volgens Wang zijn buitenlanders gemakkelijke slachtoffers. 'Hun Chinees is niet goed genoeg, dus op cruciale momenten verstaan ze niet alles. Ze kennen hun rechten niet, ze vinden geen geschikte advocaat. Gaat het in het begin fout in een strafzaak, dan krijg je dat nauwelijks rechtgetrokken.'

Chinese rechters zijn geneigd de openbare aanklager te volgen. Nadat drie jaar geleden hervormingen bij politie, justitie en de rechtbanken werden ingezet om de Chinese rechtsstaat 'eerlijker en transparanter' te maken, krijgt de verdediging meer ruimte, maar vrijspraak blijft zeldzaam. In minder dan een procent van de rechtszaken volgt vrijspraak. Ook in hoger beroep. Is er eenmaal een vonnis, dan is een hogere rechter zelden bereid dat te wijzigen.

Vandaar dat de familie in een civiele procedure de nabestaanden 68 duizend euro schadevergoeding betaalde. Tegen hun gevoel in: betalen lijkt op schuld bekennen. 'Koehandel: de rechter kijkt mee hoeveel geld de nabestaanden tevreden stelt', zegt vader Alex Fitié (74). 'Compensatie' biedt een uitweg als een zaak muurvast zit, aldus Wang. 'Als vrijspraak toch niet lukt, is het een realistische stap richting strafvermindering.' Tot drie jaar bijvoorbeeld, als de rechter bijvoorbeeld vindt dat geen sprake was van opzet.

Na de schadevergoedingsprocedure gebeurde er echter tot verbazing van Wang en de familie Fitié niets. Het voorarrest werd gerekt tot de uiterste deadline. Alex Fitié zegt dat werkelijk elke benadering geprobeerd is. 'Tot nu toe trekken de Chinezen zich helemaal nergens iets van aan. Het eerste jaar hebben we het stilgehouden om China niet te irriteren. Dat adviseerde zelfs Amnesty International.'

Daarna kwam stevige diplomatieke druk en publiciteit. Advocaat Wang neemt geen blad voor de mond over de misstanden in het Chinese rechtssysteem. Die heeft hij ook doorgegeven aan de vertrouwensadvocaat die het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft ingeschakeld om het proces te volgen. Een teken aan de wand, want de Nederlandse overheid doet dat alleen als er ernstige twijfels zijn. In China is dit de eerste keer dat Nederland van zo'n vertrouwensadvocaat gebruik maakt. Het rapport is niet openbaar, maar de kritiek is stevig, weet Alex Fitié. 'Zelfs minister Koenders heeft de Chinese ambassadeur zijn zorgen overgebracht.'

Werkt diplomatieke druk, achter de schermen of openlijk? Wang Fu weet het niet. 'De Chinese overheid beroept zich op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Voor mij staat vast dat in georganiseerd verband de ene fout na de andere is gemaakt. Dat is de dynamiek van de zaak gaan bepalen: de angst van betrokkenen dat wordt ontdekt wie er achter die miskleunen zit.' Hij vreest dat de nabestaanden al heel vroeg een beroep hebben gedaan op hun sociale netwerk, in de hoop dat daar genoeg mensen inzitten die machtig genoeg zijn om de magistratuur naar hun pijpen te laten dansen.

Zijn zoon achter tralies, en een ondoorgrondelijk rechtssysteem beslist hoelang dat zo blijft: Alex Fitié houdt rekening met het ergste. Drie jaar geleden kwam Harm naar Nederland voor de 65ste verjaardag van zijn moeder: het was de laatste keer dat hij zijn zoon zag. Daarom heeft hij de afgelopen weken vooral veel verzoeken ingediend om Harm na de uitspraak even te mogen spreken. 'Wat er ook gebeurt, ik moet hem zien en hem vooral even knuffelen.'

Lees verder

De buurman, de val en de dood in Peking
De Nederlander Harm Fitié, die in Peking woont en werkt, is veroordeeld wegens de dood van zijn buurman. Twaalf jaar moet hij de cel in. In hoger beroep wil zijn familie aantonen dat de zaak tegen Fitié flink rammelt.

Van drugshol tot bungalow: zo leven Nederlandse gevangenen in het buitenland
Deze week hoort Harm Fitié of de 12 jaar cel die hij in China uitzit voor de dood van zijn buurman ook in hoger beroep standhoudt. Fitié is een van de ruim 2.000 Nederlanders in een buitenlandse gevangenis. Hoe zien hun levens eruit en welke bijstand krijgen zij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.